TP.HCM nhìn nhận, khu vực kinh tế tư nhân tuy năng động nhưng quy mô doanh nghiệp còn nhỏ, năng lực công nghệ và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu còn hạn chế. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chưa thực sự tạo ra các doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn. Trong khi đó, khu vực kinh tế nhà nước vẫn cần tiếp tục được tái cơ cấu để nâng cao hiệu quả, tăng vai trò dẫn dắt và phối hợp tốt hơn với khu vực tư nhân.

Tái cấu trúc để làm tốt vai trò kiến tạo và dẫn dắt

TP.HCM hiện đang quản lý gần 50 doanh nghiệp nhà nước, bao gồm 100% vốn hoặc đang có quá trình thoái vốn nhà nước, thuộc nhiều lĩnh vực quan trọng.

Theo TS. Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Phát triển Công nghiệp Tân Thuận, trong giai đoạn 2021-2023, bất chấp nhiều khó khăn, lợi nhuận sau thuế, tỉ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu của khối doanh nghiệp này vẫn tăng.

Ông Nguyễn Thế Duy, Phó Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty đầu tư và phát triển công nghiệp Becamex cho biết, sau sáp nhập, TP.HCM có nhiều doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước, doanh nghiệp đã cổ phần hóa nhưng Nhà nước vẫn nắm quyền sở hữu chi phối với tỷ lệ trên 50% và dưới 100%. Đây là những doanh nghiệp có nguồn lực lớn về tài chính, phát triển và hạ tầng.

Trong những giai đoạn tiếp theo, để TP.HCM phát triển vượt bậc, ông Duy cho rằng các doanh nghiệp trực thuộc thành phố cần có lộ trình cổ phần hóa cụ thể, được đơn giản hóa các thủ tục về đầu tư, tăng vốn... để có thể kịp thời đầu tư vào những dự án trọng điểm, chiến lược.

"Từ thực tế Becamex, chúng tôi nhận thấy, một doanh nghiệp nhà nước phát triển không chỉ là một doanh nghiệp kinh doanh đơn thuần mà là một công cụ để nhà nước đầu tư những lĩnh vực phát triển địa phương như kinh doanh, kinh tế, hạ tầng logistics, khu công nghiệp, y tế, giáo dục, các công trình trọng điểm kết nối...", ông Duy nói.

Theo nhiều chuyên gia, trong quá trình tái cấu, cần xác định rõ doanh nghiệp nhà nước nào giữ vai trò thiết yếu (dịch vụ công, an sinh), doanh nghiệp nhà nước nào có thể cổ phần hóa hoặc thoái vốn toàn phần. Đồng thời, sử dụng nguồn vốn thu được từ thoái vốn để đầu tư vào hạ tầng hoặc các lĩnh vực ưu tiên; tránh đầu tư chồng chéo, dàn trải; mà phải tập trung vào các lĩnh vực cốt lõi. Doanh nghiệp nhà nước cũng phải tái cấu trúc theo hướng tự chủ để có sản phẩm cạnh tranh, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, tạo ra hệ sinh thái khép kín tầm cỡ.

GS.TS.Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh, Đại học Kinh tế TP.HCM nhấn mạnh, nguyên tắc cạnh tranh trên thị trường là công bằng và kinh tế nhà nước, doanh nghiệp nhà nước phải tạo ra sự công bằng đó.

Kinh tế nhà nước cần đầu tư vào các mảng kinh tế mũi nhọn như AI hay công nghệ bán dẫn hoặc các mảng khó, rủi ro cao, lợi nhuận chưa chắc chắn....

"Nhà nước tạo cơ chế công bằng, là một người tham gia thị trường một cách công bằng và nhà nước đầu tư vào các lĩnh vực khó, hạ tầng lớn, đầu tư lớn. Doanh nghiệp nhà nước làm và khuyến khích doanh nghiệp tư nhân cùng tham gia. Nguyên tắc hợp tác đều phải dựa trên cơ sở thị trường, công bằng, trong đó phát huy vai trò của kinh tế nhà nước là làm những chỗ mà tư nhân thấy khó, không làm hoặc những chỗ không sinh lợi ngay hoặc làm để tạo ra sân chơi, tạo ra thị trường.",GS.TS.Võ Xuân Vinh nhấn mạnh.

Tăng sức ảnh hưởng và đề cao lợi ích xã hội

Thực tiễn cải cách doanh nghiệp nhà nước từ nhiều quốc gia trên thế giới cho thấy ngoài cổ phần hóa, việc tái cấu trúc có nhiều lựa chọn, bao gồm nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, tạo ra các thị trường mở cạnh tranh, thiết lập các quy tắc điều tiết, hiệp lực với các khu vực tư nhân thông qua một số loại hình hợp tác.

Kinh tế nhà nước, doanh nghiệp nhà nước cần tự lực và được hỗ trợ để trở thành những doanh nghiệp lớn, có sức ảnh hưởng, có khả năng dẫn dắt thị trường.

Ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng giám đốc Vina T&T Group cho biết: "Tất cả các nền kinh tế đều phải có những cánh chim đầu đàn, đều phải có những doanh nghiệp lớn để dẫn dắt hệ sinh thái. Các nước phát triển trên thế giới đều có những doanh nghiệp rất lớn, là doanh nghiệp quốc gia để dẫn dắt các doanh nghiệp trong hệ sinh thái cùng nhau phát triển.".

TS. Nguyễn Thế Khang, Trường Đại học Tài chính- Marketing cho rằng, tinh thần của Nghị quyết 68 và Nghị quyết 79 cho thấy hai khu vực kinh tế tư nhân và nhà nước không phải đối lập mà là bổ sung cho nhau, hình thành một hệ sinh thái phát triển. Kinh tế nhà nước giữ vai trò dẫn dắt ổn định vĩ mô, đầu tư hạ tầng chiến lược và cung cấp các dịch vụ công thiết yếu. Còn kinh tế tư nhân phát huy sự năng động, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất, tạo việc làm và mở rộng thị trường. Với doanh nghiệp nhà nước, lợi ích về tài chính không phải là tất cả.

"Khu vực kinh tế nhà nước phải nhìn nhận ở lợi ích xã hội, chứ không nặng vấn đề lợi ích tài chính. Có thể có dự án mà nhìn góc độ tài chính là không hiệu quả nhưng rõ ràng nhìn góc độ xã hội thì mang lại lợi ích rất nhiều cho dân cư, cho doanh nghiệp, cho bộ mặt địa phương. Dự án đó làm cho khu vực tư nhân phát triển, làm cho dân cư hưởng lợi... thì doanh nghiệp nhà nước phải làm. Đó là góc nhìn mà Nghị quyết 79 đưa ra rất hay.", TS. Khang phân tích.

Trong những năm gần đây, xu hướng hợp tác chuỗi giá trị giữa khu vực công và khu vực tư thông qua các mô hình hợp tác công- tư và liên kết chuỗi giá trị ngày càng được chú ý. PPP không chỉ là công cụ huy động vốn tư nhân mà còn là một hình thức quản trị mới dựa trên sự hợp tác giữa Nhà nước và khu vực tư nhân.

Các mô hình này cho phép kết hợp nguồn lực của nhà nước với vốn, công nghệ và năng lực quản trị của khu vực tư nhân nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế. Từ các cách tiếp cận trên có thể thấy rằng quan hệ giữa khu vực công và khu vực tư không nhất thiết mang tính thay thế hay cạnh tranh, mà có thể được thiết kế theo hướng phối hợp.