Câu hỏi về tỷ lệ lạm phát quý II chính là thước đo sức khỏe của túi tiền người dân cũng như sự ổn định kinh tế vĩ mô trước những thử thách từ cả bên ngoài lẫn nội tại của chính chúng ta hướng tới mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Chi phí đầu vào leo thang, nguy cơ lạm phát tăng tốc trong quý II/2026

Xăng dầu luôn là mặt hàng chiến lược, đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc chi phí sản xuất và lưu thông. Trong quý II/2026, giá xăng dầu thế giới dự báo sẽ chịu tác động kép từ bất ổn địa chính trị tại các khu vực khai thác trọng điểm và sự phục hồi nhu cầu tiêu thụ tại các nền kinh tế lớn. Tại thị trường trong nước, giá xăng dầu tác động trực tiếp đến nhóm giao thông - nhóm chiếm tỷ trọng lớn trong rổ hàng hóa tính CPI.

Khi giá xăng tăng 10%, lạm phát tổng thể thường tăng thêm khoảng 0,3 - 0,4 điểm phần trăm trực tiếp nhưng tác động gián tiếp thông qua chi phí logistics cũng như giá thành các mặt hàng khác có thể tăng gấp đôi.

Anh Nguyễn Minh Tuấn, Giám đốc điều hành kiêm đồng sáng lập Cộng đồng Cố vấn tài chính Việt Nam, nhận định:“Ở đây thì chúng ta thấy rằng là giá dầu tăng do xung đột ở Trung Đông leo thang nó tác động ngay đến giá xăng trong nước. Chúng ta thấy những chi phí đẩy về tỷ giá, chỉ số lạm phát của nhà sản xuất nông nghiệp, nông sản, công nghiệp và dịch đều tăng cao thì đấy chính là vấn đề…".

Bên cạnh xăng dầu, nhóm hàng thực phẩm và dịch vụ ăn uống, chiếm tỷ lệ 1/3 chỉ số CPI, là một trong những yếu tố tác động đến lạm phát quý II. Chi phí thức ăn chăn nuôi, phụ thuộc vào giá ngũ cốc nhập khẩu, nếu tăng cao do đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ ngay lập tức phản ánh vào giá bán lẻ tại các chợ và siêu thị.

Ngoài ra, theo lộ trình điều chỉnh giá điện để phản ánh đúng chi phí sản xuất, quý II – thời điểm bắt đầu mùa nắng nóng cao điểm cũng là lúc giá điện tăng khiến chi phí sản xuất, dịch vụ cũng tăng theo.

Ông Đào Phan Long, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí Việt Nam, cho biết:“Yếu tố điện mà tăng lên như vậy thì cũng là một cú sốc không có cách nào khác chủ doanh nghiệp cơ khí thuộc các thành phần kinh tế đều phải tính toán chi phí tăng lên như thế này riêng phần điện được tính toán như thế nào để duy trì được giá thành…".

Điều hành thế nào trước cú sốc giá dầu?

Dựa trên các mô hình kinh tế lượng và bối cảnh thực tế năm 2026, chúng ta có thể chia thành hai kịch bản chính cho lạm phát quý II: Đầu tiên là kịch bản cơ sở, nếu giá xăng dầu ổn định quanh mức 85-90 USD/thùng, các mặt hàng thiết yếu được điều tiết tốt. Lạm phát quý II rơi vào khoảng 3,8% - 4,2% so với cùng kỳ năm trước.

Kịch bản thứ hai trong trường hợp áp lực cao nếu giá dầu vượt ngưỡng 100 USD/thùng do xung đột quốc tế leo thang, kết hợp với hiện tượng El Nino gây hạn hán làm tăng giá lương thực và giá điện, lạm phát quý II có thể chạm ngưỡng 4,8% - 5,2%.

Theo TS. Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, việc tiết kiệm nhiên liệu thời điểm này rất cần thiết:“Nếu mà giá xăng dầu tăng 10% thì chỉ giá CPI tăng 0,35% vì xăng dầu chiếm 35 đến 40% chi phí vận tải, chiếm 3,52% tổng chi phí sản xuất. Để đối phó với việc này chúng ta phải hết sức tiết kiệm, cắt giảm chi phí vận tải, chi phí xăng dầu”.

Để kiềm chế con số lạm phát quý II trong ngưỡng mục tiêu dưới 4,5% cho cả năm, các chuyên gia kinh tế cho rằng cần nhiều giải pháp. Trước tiên là chính sách tiền tệ linh hoạt, Ngân hàng Nhà nước cần điều hành tỷ giá ổn định để giảm bớt áp lực nhập khẩu lạm phát do xăng dầu và nguyên liệu sản xuất chủ yếu nhập bằng USD.

Tiếp theo là chính sách tài khóa hỗ trợ thể hiện bằng việc Chính phủ tiếp tục xem xét giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu nếu giá thế giới tăng quá sốc. Sau đó là kiểm soát giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý, việc tăng giá điện, dịch vụ y tế, giáo dục cần được thực hiện giãn cách, tránh dồn vào cùng một thời điểm trong quý II.

GS. TS. Hoàng Văn Cường, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, chia sẻ:“Áp lực từ bên ngoài thì không nhiều và như thế chúng ta phải kiểm soát tác động từ bên trong mà tác động từ bên trong có nhiều nhân tố gọi là nhân tố đầu vào thúc đẩy lạm phát như giá nguyên vật liệu, giá năng lượng và đương nhiên giá đầu vào tăng đẩy chỉ số lạm phát tăng theo”.

Tỷ lệ lạm phát quý II/2026 sẽ là một phép thử cho năng lực quản trị kinh tế của Việt Nam. Nếu chúng ta giữ được lạm phát ở mức 4%, mục tiêu tăng trưởng 2 con số hoàn toàn có thể thực hiện được. Điều quan trọng ở chỗ ở từng biến động nhỏ nhất của giá dầu thô được kiểm soát, chuỗi cung ứng hàng hóa thiết yếu không bị đứt gãy trong bất kỳ tình huống nào.