Siết điều kiện, ngăn ưu đãi chảy vào bất động sản

Tại phiên thảo luận ở hội trường Quốc hội về dự thảo nghị quyết của Quốc hội liên quan đến cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh đã giải trình nhiều nội dung được đại biểu quan tâm. Trong đó, vấn đề kiểm soát dự án quy mô lớn, ngăn chặn tình trạng lợi dụng chính sách để đầu cơ đất đai, kinh doanh bất động sản nhận được sự chú ý.

Theo Bộ trưởng, qua quá trình thảo luận, dự thảo nghị quyết đã nhận được 65 lượt ý kiến phát biểu tại tổ và 13 lượt ý kiến tại hội trường. Đa số đại biểu cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành nghị quyết nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, tạo đột phá, góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển du lịch theo Nghị quyết 26. Tuy nhiên, bên cạnh yêu cầu thu hút đầu tư, nhiều đại biểu bày tỏ băn khoăn về việc xác định tiêu chí dự án được hưởng ưu đãi. Nếu quy định thiếu chặt chẽ, chính sách hỗ trợ phát triển du lịch có thể bị lợi dụng, khiến nguồn lực ưu đãi không đi vào hoạt động tạo ra sản phẩm du lịch thực chất.

Giải trình về vấn đề này, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, cơ quan soạn thảo đã nghiên cứu, tiếp thu ý kiến đại biểu và bổ sung các quy định nhằm hạn chế nguy cơ lợi dụng chính sách. Theo đó, dự thảo quy định hạng mục du lịch phải chiếm tối thiểu 50% tổng số vốn đầu tư của dự án. Đồng thời, các hoạt động casino, trò chơi điện tử có thưởng, đặt cược và kinh doanh bất động sản không được tính vào hạng mục du lịch để xác định điều kiện hưởng ưu đãi. Đây được xem là một trong những hàng rào quan trọng nhằm phân định rõ dự án đầu tư phát triển du lịch với dự án kinh doanh bất động sản có gắn thêm một số hạng mục du lịch. Bởi trên thực tế, nếu chỉ căn cứ vào quy mô vốn hoặc tên gọi dự án, nguy cơ chính sách bị sử dụng sai mục đích hoàn toàn có thể phát sinh.

Bộ trưởng thừa nhận việc xác định, phân loại các hạng mục trong dự án không đơn giản. Tuy nhiên, việc đưa ra tỷ lệ vốn tối thiểu và loại trừ một số lĩnh vực kinh doanh là cần thiết để giảm thiểu nguy cơ lợi dụng chính sách ưu đãi. Không chỉ kiểm soát cơ cấu vốn, dự thảo còn bổ sung yêu cầu về tiến độ thực hiện dự án. Theo Bộ trưởng, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến đại biểu, quy định yêu cầu giải ngân tối thiểu 30% trong thời hạn 3 năm. Quy định này hướng tới hạn chế tình trạng đăng ký dự án nhưng triển khai chậm, giữ đất kéo dài hoặc không đưa nguồn lực đầu tư vào hoạt động như cam kết. Cùng với đó, cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu điều kiện về thời hạn đưa dự án vào hoạt động, nhằm bảo đảm hiệu quả, tiến độ và chất lượng đầu tư.

Ưu đãi phải tạo ra sản phẩm du lịch thực chất

Một điểm đáng chú ý trong giải trình của Bộ trưởng là quan điểm không đồng nhất dự án có quy mô vốn lớn với dự án có chất lượng cao. Theo thiết kế của dự thảo, các dự án du lịch được phân thành ba nhóm, trong đó có dự án động lực du lịch trọng điểm, dự án du lịch chất lượng cao và nhóm đề án du lịch chiến lược, chất lượng cao.

Nhóm dự án chiến lược được bổ sung nhằm hướng tới những công trình có quy mô, sức lan tỏa mạnh và tầm ảnh hưởng quốc tế. Đây là một trong những định hướng phục vụ mục tiêu đến năm 2045 đưa Việt Nam vào nhóm 30 quốc gia có năng lực cạnh tranh du lịch hàng đầu thế giới. Hiện Việt Nam đang ở vị trí thứ 59 theo thông tin Bộ trưởng nêu tại nghị trường. Dẫu vậy, thu hút dự án lớn không thể trở thành mục tiêu duy nhất. Bộ trưởng nhấn mạnh dự án du lịch phải tạo ra sản phẩm du lịch và tiêu chí đánh giá phải là hiệu quả của chính sản phẩm đó.

Điều này đặt ra yêu cầu đánh giá dự án trên nhiều phương diện, thay vì chỉ nhìn vào tổng vốn đăng ký, diện tích đất sử dụng hay quy mô xây dựng. Một dự án được hưởng ưu đãi cần chứng minh khả năng tạo ra điểm đến hấp dẫn, thu hút khách, đóng góp kinh tế và thúc đẩy phát triển bền vững. Đây cũng là cơ sở để chính sách tránh chạy theo những công trình hoành tráng nhưng thiếu sản phẩm đặc sắc, thiếu khả năng khai thác hoặc không tạo được giá trị tương xứng với nguồn lực đất đai và ưu đãi của Nhà nước.

Không bỏ lại du lịch cộng đồng và địa bàn khó khăn

Bên cạnh việc kiểm soát dự án lớn, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, dự thảo đã tách du lịch cộng đồng, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã kinh doanh du lịch thành một nhóm chính sách riêng. Đáng chú ý, nhóm này không đặt ra tiêu chí về vốn và lao động như đối với các dự án quy mô lớn. Dự thảo đồng thời bổ sung cơ chế hỗ trợ kết nối giao thông từ các trục chính đến điểm du lịch cộng đồng; hỗ trợ xúc tiến, pháp lý, thủ tục hành chính và cải tạo cơ sở lưu trú cộng đồng.

Theo Bộ trưởng, đây là những chính sách nhằm tạo điều kiện để người dân, hợp tác xã và các chủ thể kinh doanh nhỏ có cơ hội tham gia phát triển du lịch. Việc bảo đảm người dân được hưởng lợi từ dự án cũng là vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm. Về phạm vi áp dụng, nghị quyết không chỉ dành cho ba cực tăng trưởng du lịch là Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, mà hướng tới phát triển du lịch trên phạm vi cả nước, phù hợp quy hoạch và tài nguyên từng địa phương.

Đối với những vùng có điều kiện khác biệt như biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu để bảo đảm khả năng tiếp cận chính sách. Bộ trưởng cũng phân biệt giữa hỗ trợ của Nhà nước bằng nguồn ngân sách và ưu đãi đầu tư thông qua giảm nghĩa vụ thu ngân sách, qua đó nhấn mạnh cần triển khai song song hai nhóm chính sách.

Dự thảo còn làm rõ việc thí điểm kinh doanh du lịch mới có kiểm soát. Với kinh tế đêm, Bộ trưởng cho biết không phải toàn bộ hoạt động kinh tế đêm đều phải thí điểm, bởi lĩnh vực này đã và đang được triển khai. Nội dung cần thử nghiệm là việc áp dụng mô hình hoạt động 24/7 do có thể tác động đến đời sống người dân.