Đổi mới bài giảng bằng công nghệ số

Đầu năm 2026, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM lên kế hoạch thí điểm đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào giảng dạy tại khoảng 170 trường. Danh sách này bao gồm các trường THPT chuyên, trường tiên tiến, chất lượng cao và các cơ sở đạt chuẩn “trường học số”.Đây được xem là bước đi nhằm hiện thực hóa Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia trên địa bàn TP.HCM.

Trường Tiểu học Nguyễn Thái Học (phường Bến Thành, Quận 1 cũ) là một trong những đơn vị sớm triển khai dạy và học AI, dựa trên nền tảng “trường học số” và "công dân số" từ nhiều năm trước.

Trong một tiết học Khoa học dành cho học sinh lớp 5 với chủ đề “Tác động của con người đến môi trường”, bài giảng được thầy Trần Tấn Kha thiết kế hoàn toàn bằng giáo án điện tử. Học sinh sử dụng nền tảng Padlet để thực hiện các yêu cầu như chia sẻ kết quả, thuyết trình, thảo luận và làm việc nhóm.

Lớp học được số hóa, nơi thầy và trò tương tác trực tiếp thông qua các công cụ công nghệ. Theo thầy Kha, trước đây để xây dựng một tiết học tương tác như vậy phải mất từ 4-5 tiếng. Hiện nay, với sự hỗ trợ của AI, giáo viên có thể nhanh chóng tạo bài giảng, âm thanh, hình ảnh hay infographic theo ý đồ sư phạm.Tuy nhiên, việc ứng dụng AI không mang tính đại trà. Giáo viên cần cân nhắc lựa chọn nội dung phù hợp với học sinh, tránh áp dụng một cách khiên cưỡng.

Theo thầy Tấn Kha, tín hiệu tích cực là học sinh ngày càng hứng thú và chủ động hơn trong học tập. Các em tích cực tìm tòi, chủ động hỏi thầy để trải nghiệm công cụ mới, đồng thời phát huy khả năng phản biện và làm việc nhóm.

"Khác với phương pháp dạy truyền thống, việc ứng dụng công nghệ giúp học sinh dễ tiếp thu kiến thức và thể hiện rõ sự hào hứng ngay trong lớp học", thầy Kha nói thêm.

Bà Nguyễn Thị Nga, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Thái Bình cho biết, để phục vụ việc dạy và học AI, nhà trường đã tập trung nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, bao gồm hệ thống internet tốc độ cao và bảng tương tác hiện đại tại tất cả các lớp học.

Bên cạnh đó, việc lồng ghép các tiết học ứng dụng công nghệ đã trở thành hoạt động thường xuyên của giáo viên trong nhiều năm qua. Đặc biệt,đội ngũ giáo viên trẻ chiếm khoảng 80% là lợi thế lớn, tạo điều kiện thuận lợi để triển khai các ứng dụng AI trong giảng dạy.

"Nhà trường cũng có đội ngũ nòng cốt về công nghệ gồm những giáo viên năng động, sáng tạo và yêu thích công nghệ. Các thầy cô chủ động tự học, nghiên cứu, đồng thời được trường tạo điều kiện tham gia các khóa đào tạo, bồi dưỡng. Sau đó, các thầy cô tham mưu cho ban giám hiệu tổ chức các chuyên đề, tập huấn nhằm lan tỏa kỹ năng ứng dụng công nghệ đến toàn bộ giáo viên trong trường", bà Nga nói.

Biến AI thành công cụ giải quyết bài toán thực tế

Hoạt động đổi mới sáng tạo này không chỉ dừng lại ở việc làm quen với công nghệ, mà còn là bài toán vận dụng kiến thức vào thực tế, đặc biệt tại các trung tâm giáo dục thường xuyên (GDTX).

Dự án "Khoa học trong trò chơi dân gian Việt Nam qua lăng kính trí tuệ nhân tạo" tại Trung tâm GDTX Chu Văn An đã biến những bài học khô khan về moment động lượng hay xác suất thành các video ngắn sinh động, thu hút học sinh cả ba khối lớp tham gia.

Nắm bắt thị hiếu xem video ngắn của giới trẻ, cô Phan Thanh Nguyên, giáo viên bộ môn Vật lý, đã phối hợp cùng các đồng nghiệp triển khai dự án sáng tạo nội dung số bằng AI. Thay vì học lý thuyết suông, học sinh sử dụng các công cụ như Gemini, ChatGPT để thiết kế và trình bày các dạng chuyển động, moment động lượng, sự thăng bằng và trạng thái cân bằng của vật trong mỗi trò chơi.

Không chỉ có Vật lý, kiến thức xác suất của Toán học cũng được lồng ghép khéo léo để giải thích các quy luật dân gian.

Em Lâm Thiên Nhi, học sinh lớp 11A2 (Trung tâm GDTX Chu Văn An, Quận 5 cũ) cho biết, với yêu cầu này, các nhóm sẽ sử dụng AI để tìm kiếm thông tin liên quan, sau đó làm việc nhóm để hoàn thiện nội dung. Mỗi video tiêu tốn khoảng 3–4 ngày thực hiện, với các buổi họp nhóm kéo dài khoảng 2 tiếng.

"Khi sử dụng AI, cô sẽ cho một phần tìm hiểu thêm về bài học để chúng em mở rộng kiến thức. Nếu chỉ có kiến thức trong lớp và nghe cô giảng thôi thì đôi lúc tụi em hơi khó hiểu, nhưng khi có AI hỗ trợ thì bài học trở nên dễ hiểu hơn", Nhi nói.

Tương tự, em Nguyễn Minh Hoàng, học sinh lớp 11, cho biết nhiều môn học khác cũng đã đưa AI vào các hoạt động trên lớp.

"Có những môn như Toán, Hóa, tụi em vẫn áp dụng AI bình thường. Em thấy học rất vui và nhờ đó, một số kiến thức tụi em chưa hiểu kỹ sẽ được thầy cô giảng lại dễ hiểu hơn", Hoàng cho biết thêm.

Đáng chú ý, trước thực trạng nhiều học sinh lạm dụng AI để giải bài tập nhưng nhận về kết quả sai lệch, cô Phan Thanh Nguyên đã triển khai một hướng tiếp cận mới là hướng dẫn học sinh tự xây dựng chatbot hỗ trợ học tập.

Theo đó, học sinh được giao nhiệm vụ tự xây dựng cơ sở dữ liệu chuẩn hóa từ sách giáo khoa bằng Excel hoặc Google Sheets. Trên nền tảng này, các em sử dụng công cụ Gemini để huấn luyện chatbot chỉ trả lời dựa trên nguồn dữ liệu đã được kiểm chứng.

Theo cô Nguyên, dự án không chỉ giúp học sinh hệ thống lại kiến thức Vật lý mà còn rèn luyện cách sử dụng AI một cách chính xác và có kiểm soát.

"Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào công cụ, học sinh được yêu cầu kiểm chứng thông tin, đối chiếu với kiến thức đã học và chủ động chuẩn hóa nội dung do AI cung cấp và tạo ra sản phẩm cuối cùng là "trợ lý học tập", giúp cho mình ôn tập lại những kiến thức cơ bản nhất một cách có hệ thống", cô Nguyên nói.

Việc đưa AI vào từng tiết học vì thế không chỉ dừng lại ở kỹ năng đặt câu lệnh (prompting), mà còn góp phần hình thành tư duy thẩm định thông tin, giúp học sinh biết phân biệt đúng sai trong môi trường số.

Cô Nguyên cũng cho biết, giáo viên luôn chủ động trải nghiệm và làm chủ công cụ trước khi đưa vào giảng dạy, nhằm lường trước những khó khăn học sinh có thể gặp phải. Qua đó, việc làm quen với AI từ sớm sẽ giúp học sinh tự tin hơn khi bước vào môi trường học tập và làm việc có ứng dụng công nghệ trong tương lai.

Có thể thấy, việc đưa AI vào lớp học tại TP.HCM đang không chỉ dừng lại ở đổi mới phương pháp giảng dạy, mà còn từng bước hình thành cho học sinh tư duy công nghệ, khả năng tự học và kỹ năng kiểm chứng thông tin. Đây chính là nền tảng cốt lõi để thế hệ trẻ vững bước thích ứng với môi trường học tập và làm việc trong kỷ nguyên số.