Đầu tháng 5 vừa qua, tại tỉnh Sơn La đã xảy ra vụ ngộ độc nấm đặc biệt nghiêm trọng khiến 2 người tử vong, 4 người nguy kịch. Cùng thời điểm này tại Lào Cai, Trung tâm Y tế khu vực Bảo Thắng cũng đang dốc sức điều trị cho 6 bệnh nhân nhập viện trong tình trạng suy gan, suy thận cấp do ăn nấm tự nhiên.

Điều đáng suy ngẫm là, phần lớn các nạn nhân đều sinh sống lâu năm ở vùng núi và rất tự tin vào kinh nghiệm hái lượm của mình. Tại sao sự nhầm lẫn tước đi mạng sống lại xảy ra?

Không khí tại Khoa Cấp cứu - Hồi sức tích cực - Chống độc, Trung tâm Y tế khu vực Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai những ngày này lặng lẽ nhưng vô cùng khẩn trương. Sáu bệnh nhân đến từ các xã Xuân Quang, Bảo Nhai nhập viện rải rác trong chưa đầy hai tuần qua. Họ đều vào viện với chung một biểu hiện: nôn mửa dữ dội, cơ thể co quắp và bắt đầu có dấu hiệu tổn thương nội tạng.

Nằm trên giường bệnh sau khi vừa thoát khỏi cơn nguy kịch, chị Bàn Thị Minh ở xã Xuân Quang vẫn chưa hết bàng hoàng. Bữa cơm thường ngày với vài cây nấm quen thuộc đã suýt cướp đi sinh mạng của chị: "Mọi năm tôi vẫn hái ở chỗ đấy ăn bình thường. Thế nhưng hôm kia lấy 5 cây về tự nấu ăn tầm 15 - 20 phút sau nôn mửa ra hết. Nằm lì ở nhà đến sáng hôm qua thì chân tay co quắp lại không đi nổi nữa. Con đưa ra đây cấp cứu, từ nay chắc không bao giờ dám hái nấm ăn nữa".

Không riêng gì chị Minh, anh Lý Văn Hưng ở xã Bảo Nhai cũng là một người đi rừng dạn dày kinh nghiệm. Nhìn thấy nấm mọc dưới tán quế quen thuộc của gia đình, anh nhặt về chế biến. Trải qua những giờ phút thập tử nhất sinh, anh Hưng chia sẻ tâm trạng ân hận và muốn gửi lời nhắn nhủ tới cộng đồng:"Cơ thể suy nhược hết rồi, đứng dậy không được, chân tay rúm vào. Giờ suy gan suy thận chắc phải điều trị lâu. Tôi khuyến cáo bà con trời mưa đừng nên vào rừng hái nấm, thật sự là nguy hiểm".

Vì sao những người dân bao năm gắn bó với núi rừng lại hái nhầm nấm độc? Lời giải thích nằm ở những biến đổi vật lý của tự nhiên mà mắt thường khó nhận ra.

Theo số liệu giám sát dịch tễ nhiều năm của y tế tuyến trung ương, các chùm ca ngộ độc có xu hướng bùng phát sau những trận mưa rào đầu mùa. Dưới góc độ khoa học, mưa dồn dập xen kẽ nắng nóng khiến hệ sợi nấm dưới đất trương nở và bật chồi rất nhanh. Thế nhưng, tác động cơ học của mưa lớn lại vô tình rửa trôi hoàn toàn lớp vảy, màng bao cảnh báo trên mũ của các loại nấm kịch độc. Mất đi những dấu hiệu đặc trưng này, một cây nấm độc mọc lên trông nhẵn nhụi, trắng muốt, hình thái giống hệt nấm rơm hay nấm mối lành tính. Lúc này, mọi kinh nghiệm nhận diện tự phát đều trở nên vô nghĩa.

Chính sự chủ quan đó đã dẫn đến những hậu quả nặng nề. Trực tiếp giành giật sự sống cho các bệnh nhân, Bác sĩ chuyên khoa 1 Lê Văn Mạnh - Phó trưởng khoa Cấp cứu, Trung tâm Y tế khu vực Bảo Thắng phân tích:"Người bệnh thường đến cơ sở y tế rất muộn, đã có biểu hiện suy thận, suy gan cấp, một số trường hợp phải điều trị rất tích cực mới qua được nguy kịch. Chúng tôi khuyến cáo người dân không nên hái nấm rừng dưới bất kể hình thức nào, vì nấm độc phá hủy tạng rất nhanh. Nếu lỡ ăn phải, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời".

Sáu bệnh nhân tại Lào Cai đã may mắn giữ được tính mạng, dẫu những tổn thương về gan, thận sẽ còn dai dẳng. Nhưng hai nạn nhân tại Sơn La cách đây ít ngày, đã vĩnh viễn không còn cơ hội để làm lại.

Đành rằng tự nhiên luôn ban tặng những sản vật hấp dẫn, thế nhưng, giữa một khoảnh đất hoang sau mưa, nấm độc và nấm lành thường mọc đan xen. Đôi mắt sành sỏi của người đi rừng không thể thay thế cho các xét nghiệm y khoa, càng không thể đo lường được những độc tố đang âm thầm tàn phá nội tạng với tỷ lệ tử vong cực kỳ cao.

Mùa mưa ẩm sẽ còn kéo dài. Trước sự biến đổi khôn lường của tự nhiên, ranh giới giữa kinh nghiệm và sự an toàn là quá mong manh. Vì vậy, chỉ có một nguyên tắc sống còn duy nhất: Đừng dùng sinh mạng của bản thân và gia đình để làm phép thử trên bàn ăn. Hãy nói "không" tuyệt đối với mọi loại nấm hoang dại.