Bộ GDĐT vừa ban hành Thông tư 91/2026/TT-BGDĐT về bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm và Quyết định 3198/QĐ-BGDĐT ngày 4/11/2026 về chuẩn chương trình đào tạo giáo viên trình độ đại học.Cả hai đều cần thiết, nhưng đặt cạnh nhau gợi một câu hỏi: Người được đào tạo theo hai con đường có phải đáp ứng những năng lực nghề nghiệp thiết yếu như nhau khi đứng trước cùng một lớp học?

Một chuẩn năng lực cho hai con đường đào tạo

Quyết định 3198 quy định yêu cầu tối thiểu về chuẩn đầu ra, cấu trúc chương trình, thực tập và điều kiện bảo đảm chất lượng đào tạo giáo viên. Điểm tiến bộ là chuẩn đầu ra phải được cụ thể hóa thành những chỉ báo có thể quan sát, đo lường, kèm công cụ đánh giá, ngưỡng đạt và minh chứng tương ứng. Nhờ đó, các trường có thể xây dựng chương trình khác nhau nhưng vẫn phải bảo đảm những yêu cầu chung về chất lượng.

Theo tôi, chuẩn chương trình đào tạo giáo viên cũng phải là căn cứ để thiết kế chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho người học ngoài ngành sư phạm, đặc biệt là những yêu cầu về phẩm chất và năng lực nghề nghiệp thiết yếu. Dù trở thành giáo viên theo con đường nào, người học cũng phải đáp ứng những yêu cầu chung về năng lực dạy học, giáo dục và trách nhiệm đối với học sinh.

Thông tư 91 đã quy định chuẩn đầu ra cùng các chỉ số đánh giá của chương trình bồi dưỡng. Tuy nhiên, Thông tư được ban hành trước Quyết định 3198, vì vậy cần rà soát để bảo đảm sự thống nhất về những năng lực nghề nghiệp cốt lõi. Vấn đề không phải yêu cầu người học ngoài sư phạm hoàn thành một chương trình cử nhân sư phạm thứ hai, mà là xác định những năng lực họ đã có, những năng lực còn thiếu và cách đánh giá để bảo đảm chuẩn nghề nghiệp khi đứng lớp.

Ở đây còn một vấn đề đáng quan tâm: chuẩn đào tạo đã tiếp nhận đầy đủ tiếng nói từ nơi sử dụng giáo viên chưa? Trường phổ thông hiểu giáo viên mới thường gặp khó khăn gì khi tổ chức lớp học, đánh giá học sinh, giao tiếp với phụ huynh và xử lý tình huống. Nếu thiếu tiếng nói này, chương trình có nguy cơ đầy đủ về học thuật nhưng chưa sát yêu cầu nghề nghiệp. Hiệu trưởng và giáo viên phổ thông cần tham gia từ xây dựng chuẩn đầu ra đến hướng dẫn, đánh giá thực tập và phản hồi sau tuyển dụng.

Bồi dưỡng những năng lực còn thiếu

Người đã có bằng cử nhân Toán hay Vật lý không cần học lại những kiến thức chuyên môn đã đạt. Nhưng giỏi chuyên môn chưa đồng nghĩa với biết dạy học. Họ vẫn phải biết thiết kế bài học, lựa chọn phương pháp phù hợp, đánh giá sự tiến bộ của học sinh, quản lý lớp và xử lý tình huống sư phạm.

Vì thế, chương trình bồi dưỡng cần bắt đầu từ việc đối sánh năng lực người học đã tích lũy với chuẩn đầu ra đào tạo giáo viên. Những kiến thức, kỹ năng đã đạt yêu cầu được xem xét công nhận; những năng lực còn thiếu phải được bồi dưỡng và đánh giá. Cách làm này vừa tránh đào tạo trùng lặp, vừa không hạ thấp yêu cầu nghề nghiệp. Nội dung và khối lượng bồi dưỡng phải xuất phát từ những năng lực cần đạt, thay vì lấy số tín chỉ làm điểm xuất phát.

Thông tư 91 quy định chương trình bồi dưỡng gồm 32 tín chỉ, trong đó có 6 tín chỉ thực tập sư phạm. Một số học phần dành 30 tiết cho thảo luận, thực hành, trong khi chuẩn đầu ra đòi hỏi người học vận dụng được phương pháp dạy học, đánh giá và xử lý tình huống. Học phần Thực tập sư phạm 2 yêu cầu thực hiện ít nhất năm tiết dạy tại cơ sở thực tập, bên cạnh các hoạt động giáo dục khác. Đây không phải toàn bộ thời lượng thực tập, nhưng liệu đã đủ căn cứ đánh giá năng lực đứng lớp? Người học được hướng dẫn, quan sát, phản hồi và sửa sai đến mức nào trước khi được công nhận đạt yêu cầu?

Một chương trình bồi dưỡng ngắn không nhất thiết kém chất lượng. Điều quan trọng là nội dung được lựa chọn đúng, thực hành đủ sâu và đánh giá đủ tin cậy. Nếu người học chưa thể tổ chức một giờ dạy hiệu quả, quản lý lớp hoặc xử lý tình huống sư phạm, việc hoàn thành các học phần và được cấp chứng chỉ chưa đủ bảo đảm năng lực nghề nghiệp.

Kiểm chứng năng lực tại trường phổ thông

Kinh nghiệm Úc đáng tham khảo. Người có bằng đại học phù hợp muốn dạy phổ thông thường học tiếp chương trình Master of Teaching khoảng hai năm toàn thời gian. Theo chuẩn kiểm định quốc gia, chương trình đào tạo giáo viên sau đại học phải có ít nhất 60 ngày thực tập nghề nghiệp được giám sát, đánh giá. Người tốt nghiệp còn phải đáp ứng yêu cầu đăng ký giáo viên của bang hoặc vùng lãnh thổ. Không cần sao chép thời lượng, nhưng cách tiếp cận này cho thấy thực hành được kiểm chứng là một yêu cầu không thể xem nhẹ.

Quyết định 3198 yêu cầu rèn luyện nghiệp vụ theo lộ trình từ trải nghiệm môi trường giáo dục, dạy học vi mô đến thực tập từng phần, toàn diện. Đây cũng là hướng cần vận dụng khi rà soát chương trình bồi dưỡng. Người học phải được trực tiếp dạy, quan sát hoạt động của học sinh, nhận phản hồi từ giáo viên hướng dẫn và điều chỉnh cách dạy. Tăng tín chỉ chưa chắc tăng chất lượng nếu người học chủ yếu dự giờ hoặc làm hồ sơ. Chương trình ngắn càng cần đánh giá nghiêm túc năng lực thực hành.

Bộ GD&ĐT nên tổ chức rà soát chung với sự tham gia của ít nhất bốn đơn vị: Vụ Giáo dục Đại học, Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục, Cục Quản lý chất lượng và Vụ Giáo dục phổ thông. Trọng tâm là lấy chuẩn đầu ra đào tạo giáo viên làm căn cứ đối sánh, xác định những năng lực có thể công nhận từ quá trình đào tạo trước, những năng lực phải bồi dưỡng bổ sung và những yêu cầu bắt buộc kiểm chứng qua thực tập. Các trường phổ thông cần tham gia thực chất trong đánh giá, đồng thời phản hồi về năng lực giáo viên mới để cơ sở đào tạo điều chỉnh chương trình.

Hai con đường thành giáo viên không nhất thiết có số tín chỉ bằng nhau. Nhưng trước cùng một lớp học, người có bằng cử nhân sư phạm và người có bằng chuyên môn kèm chứng chỉ nghiệp vụ phải đáp ứng những năng lực nghề nghiệp thiết yếu theo chuẩn có thể kiểm chứng. Thước đo cuối cùng của chuẩn đào tạo nằm trong lớp học, nơi quy định trên giấy phải trở thành năng lực thực sự của người giáo viên.