Hạ tầng logistics Việt Nam đã có bước phát triển đáng kể, với hệ thống cảng biển, cảng cạn, trung tâm logistics, kho bãi và các tuyến kết nối giao thông liền mạch. Những chuyển biến này đã tạo nền tảng tốt hơn cho sản xuất, lưu thông, phân phối, xuất nhập khẩu hàng hóa nói chung.

Hạ tầng logistics chưa tối ưu theo dòng hàng hóa

Tuy nhiên, TS. Bùi Bá Nghiêm, Chuyên gia cao cấp Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, điểm nghẽn xuyên suốt trong cấu phần hạ tầng logistics chính là khả năng kết nối và tổ chức khai thác. Sự kết nối giữa các cấu phần như trung tâm logistics với hạ tầng giao thông có những thời điểm, những nơi vẫn chưa được khai thác một cách hiệu quả.

“Trong thực tế có những trung tâm logistics không kết nối được với các cụm công nghiệp, khu công nghiệp, nơi sản xuất hàng hóa, các nguồn hàng; hoặc từ các kho hàng ra cảng biển vẫn phải đi bằng đường bộ là chủ yếu. Chính vì thế, dịch vụ logistics tạo ra sức ép về giao thông và phát sinh nhiều chi phí”, TS. Bùi Bá Nghiêm đánh giá.

Việc xác định, hình thành các trung tâm logistics phải được tối ưu theo dòng hàng hóa, từ các nguồn nguyên phụ liệu hoặc các trung tâm cung cấp nguyên phụ liệu, liên kết đến các nhà máy sản xuất; rồi từ nhà máy sản xuất đi đến các cảng cạn (ICD); từ các cảng cạn sử dụng vận tải đa phương thức để vận chuyển hàng hóa.

Song như nhình nhận của ông Trần Ngọc Khánh, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam, Tổng Giám đốc Công ty CP OCL Logistics, việc đầu tư hạ tầng logistics chủ yếu nhìn vào việc hỗ trợ cho khu công nghiệp tại 1 địa phương trong 1 phạm vi hẹp, nhưng ít khi để ý đến dòng hàng hóa tạo ra sự liên kết giữa các vùng, địa phương.

“Đơn cử để kết hợp việc phân phối hoặc vận chuyển quặng nhôm từ Đắk Nông, Lâm Đồng đi toàn quốc đang là một điểm nghẽn rất lớn, phải kết hợp nhiều khâu vận chuyển từ nguyên liệu đến các nhà máy sản xuất, sau đó lại vận chuyển đa phương thức đưa về các trung tâm logistics, rồi vận dụng toàn bộ hệ thống cảng biển, đường sắt và đường bộ để có thể đưa những lô nhôm thỏi này đến các nhà máy sản xuất. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp và liên kết rất chặt chẽ giữa các vùng, cho nên cần được bổ sung vào quy hoạch quốc gia, để hình thành dòng chảy hàng hóa là yếu tố then chốt”, ông Khánh nêu.

Tránh đầu tư lớn lại thiếu hiệu quả

Để phát huy hiệu quả hạ tầng logistics thời gian tới, cần kết nối các vùng sản xuất, khu công nghiệp, thị trường tiêu thụ với trung tâm logistics, cảng biển, cảng hàng không, ga hàng hóa và cửa khẩu. Đồng thời, lựa chọn, kết hợp đường bộ, đường sắt, đường thủy, đường biển và đường hàng không theo đặc tính hàng hóa và cự ly, yêu cầu giao hàng.

Ông Trần Ngọc Khánh kiến nghị, quy hoạch logistics hiện nay không nên chỉ dừng ở góc độ mời gọi đầu tư với những DN nước ngoài, hoặc các DN quan tâm đến logistics đầu tư vào 1 khu công nghiệp hay một dự án ở một địa phương. Cần phải tính đến bài toán rộng hơn tùy thuộc vào quy mô đầu tư cũng như phân cấp, để đưa vào hệ thống hạ tầng logistics của quốc gia, tránh tình trạng đầu tư lớn nhưng thiếu hiệu quả và gây lãng phí.

“Hạ tầng logistics phải kết nối được với các điểm gom hàng chung, hoặc đưa hàng vào các trung tâm logistics lớn, nhằm giảm chi phí phát sinh từ những điểm chặng cuối trong logistics, từ đó mới có thể giải quyết được bài toán điểm nghẽn và nâng cao hiệu quả đầu tư”, ông Khánh bày tỏ.

Đồng tình với quan điểm này, TS. Bùi Bá Nghiêm cho rằng, trong thời gian tới, đặc biệt phải phát huy hiệu quả hệ thống đường sắt cũng như đường thủy nội địa, để giảm chi phí logistics xuống mức phù hợp. Về dịch vụ, cần tổ chức được các hành trình giao nhận xuyên suốt, có lịch vận chuyển phù hợp, khả năng gom hàng, phối hợp vận tải, phân định trách nhiệm rõ ràng.

Cùng đó, trung tâm dịch vụ logistics phải cung cấp được các giá trị thực qua bảo quản, phân loại, đóng gói, xử lý đơn hàng song hành với các dịch vụ hỗ trợ phù hợp, thay vì chỉ cho thuê diện tích. Làm được điều này cần chuẩn hóa thông tin về hàng hóa, năng lực kho, lịch vận chuyển, trạng thái giao nhận; kết nối có phân quyền, bảo vệ dữ liệu và bí mật kinh doanh.

“Bộ Công Thương hiện nay đang được giao nhiệm vụ và đang triển khai rất khẩn trương, làm sao có thể xây dựng cơ sở dữ liệu logistics quốc gia, có được cơ sở dữ liệu theo thời gian thực. Đây là cơ sở để phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành, điều phối logistics quốc gia cũng như phục vụ các hoạt động sản xuất, kinh doanh của DN”, TS. Bùi Bá Nghiêm khẳng định.

Theo TS. Bùi Bá Nghiêm, Bộ Công Thương thời gian tới phát huy hơn nữa vai trò điều phối phát triển dịch vụ logistics, kết nối từ sản xuất đến thị trường, đến phân phối, xuất nhập khẩu. Đặc biệt, Bộ xây dựng cơ chế phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền về vận tải, hải quan, đầu tư cũng như với địa phương, DN để có 1 hệ sinh thái logistics quốc gia đạt hiệu quả, đúng như những mục tiêu chiến lược đã đặt ra.

Đối với phía địa phương, điều quan trọng nhất là bảo đảm mặt bằng, thiết lập kết nối bên ngoài và phối hợp liên tỉnh. Các DN logistics, chủ hàng và nhà đầu tư sẽ cùng thiết kế các dịch vụ, tạo nguồn hàng ổn định, nâng cao năng lực vận hành và đào tạo nhân lực cho logistics.

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương): Hội nghị Trung ương 3 đã xác định logistics là một hạ tầng chiến lược mang tầm quốc gia; logistics không chỉ đơn thuần là một ngành kinh tế, còn đóng vai trò hạ tầng liên kết giúp nâng cao năng lực cạnh tranh. Ở bình diện quốc gia, logistics giúp năng lực cạnh tranh của đất nước, còn ở bình diện địa phương, logistics cũng là một yếu tố giúp đạt được tăng trưởng hai con số.