Với chị Tằng Nhì Múi,người dân thôn Ngàn Phe(xã Lục Hồn, TP Quảng Ninh), trướckia,việc đơn giản như tự tay điền một tờ đơn cũng là mộtkhókhăn.Không biết chữ, mỗi lần cần làm giấy tờ, chị phải chờ người thân đi cùng. Khikhông có người nhàgiúp, chị lạinhờ cán bộ xã viết hộ.Mọi thứđãđổi khác sau khi chị tham gia lớp xóa mù chữ do xã mở.

ChịMúi kể: "Đến nay, tôi đã biết đọc, biết viết. Giờ tôi có thể tự đi làm giấy tờ, đọc thông báo của thôn, của xã. Tôi thấy tự tin hơn rất nhiều".

Cùngởthôn Ngàn Phe, anh Tằng Chăn Tào cònthấy rõ hơn sự thuận tiệntừkhi biết mặt chữ. Không chỉ tự đọc, tựký tên trong các thủ tục hành chính, anh còn đọc được thông báo của trưởng thôn, nắm được tình hình học tập của con qua tin nhắn từ nhà trườngtrên điện thoại thông minh.

"Tôi hiểu rõ hơn về tình hình học tập của con cái và các công việc chung trong thôn bản, có gì thắc mắc hiểu rõ hơn. Đặc biệt, khi tham gia các hoạt động cộng đồng hay lễ hội, việc biết chữ giúp tôi tự tin giao lưu, trải nghiệm và học hỏi được nhiều điều mới mẻ",anh Tằng Chăn Tào cho biết.

Lục Hồn là xã vùng cao, biên giới phía Đông Bắc thành phố Quảng Ninh, nơiđồng bào các dân tộc Tày, Dao, Sán Chỉ…chiếm hơn98% dân số. Theo báo cáo của địa phương, năm 2023, xã ghi nhận 500 người trong độ tuổi 15 - 60 chưabiếtchữ; đến năm 2024, con số này giảm còn hơn350người; đến nay chỉ còn 27 người mù chữ mức độ 1, gần 300 người mù chữ mức độ 2. Trong 3 năm qua, xã tổ chức 7 lớp xóa mù chữ tại các thôn bản, thu hút 134 học viên, tỷ lệ hoàn thành chương trình đạt trên 84%. Đến nay, tỷ lệ biết chữ trong độ tuổi 15 - 60 của đã đạt hơn 99%, đạt phổ cập mù chữ mức độ 2.

Nhưng con số trên báo cáo không có nghĩa là hành trình dừng lại. Người mù chữ, tái mù chữ ở Lục Hồn tập trung chủ yếu ở phụ nữ trung niên, cao tuổi-nhóm chiếm hơn 65% tổng số. Dùđã học xong,nếu không có môi trường để đọc, viết thường xuyên, mặt chữdễ phai màu. Địa hình đồi núi, thiếu tài liệu học song ngữ Việt - Dao, Việt - Tày cũng là những rào cản khiến việc giữ chữ khókhông kémviệc học chữ.

Là người đứng lớp, thầy giáo Hoàng Văn Mười hiểu rõ điều đó. Được phân công giảng dạy lớp xóa mù chữ tại xã Lục Hồn, thầy Mười nói đây là nhiệm vụ đặc biệt vì học viên không giống các em học sinh nhỏtuổithông thường: "Nhiều học viên đã lớn tuổi, vướng bận gia đình và công việc, hoàn cảnh khác nhau, nhưng họ vẫn mong muốn được biết chữ, được học tập để nâng cao kiến thức. Để tự tay viết được họ và tên của mình là cả 1 quá trình cố gắng, rồi họ tự ngồi ngắm nghía từng nét chữ của chính mình, lúc ấy tôi cũng thấy vui lây".

Trăn trở lớn nhất của thầy Mườiở các lớp đã mởlà làm sao giữ đều sĩ số lớp học. Ban ngày bà con lên nương, vào rừng, làm thuê,tối về lại bận việc nhà, quỹ thời gian học rất hạn hẹp. Trình độ học viên cũng không đồng đều, có người đã học qua nhưng quên, có người bắt đầu từ con số không. Bù lại, chính những học viên ấy cũng là động lực để thầy kiên trì đứng lớp.

Giữ chữ không chỉ là việc của người dạy và người học. Ông Nông Thanh Sơn, Chủ tịch Hội Nông dân xã Lục Hồn cho biết, những năm qua, một số hội viên nông dân ở các thôn bản vùng sâu, vùng xa chưa biết chữ hoặc có nguy cơ tái mù chữ. Hội đã phối hợp với chính quyền thôn bản, các đoàn thể và ngành giáo dục rà soát từng trường hợp, đến tận nhà tuyên truyền, vận động.

"Chúng tôi không chỉ giải thích ý nghĩa của việc biết đọc, biết viết mà còn giúp bà con thấy rõ lợi ích trong việc tiếp cận khoa học - kỹ thuật để ứng dụng vào sản xuất, chăn nuôi, cũng như tự mình thực hiện các thủ tục hành chính liên quan trực tiếp đến người dân", ông Sơn nói.

Ở thôn Ngàn Phe, ông Voòng Sinh Quý, Trưởng thôn cho biết, toàn thôn hiện có 158 hộ dân, số người chưa biết chữ còn khoảng 10%, chủ yếu là người cao tuổi trước đây không có điều kiện đi học. Thời gian tới, khi địa phương tiếptụcmở các lớp xóa mù chữ, tôi sẽ tiếp tục đến từng nhà vận động những người không biết chữ, bà con tích cực tham gia học tập để biết đọc, biết viết, phục vụ cho cuộc sống hàng ngày.

Cùng với vận động ra lớp, xã Lục Hồn đang xây dựng các“tủ sách cộng đồng”tại nhiều thôn bản, mỗi tủ có từ 60 đến 100 đầu sách, đi kèm các câu lạc bộ đọc sách, viết chữ đẹp để bà con có chỗ thực hành con chữ sau giờ học. Xã cũng hướng dẫn người dân những kỹ năng số cơ bản, từ tra cứu thông tin, gửi tin nhắn tiếng Việt có dấu đến đọc thông báo của chính quyền trên điện thoại thông minh.

UBND xã Lục Hồn cho biết, thời gian tới sẽ tiếp tục rà soát để xác định đúng số người cần xóa mù chữ, gắn công tác này vào chỉ tiêu thi đua hàng năm của thôn bản, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền song ngữ Việt - Dao - Tày. Đây cũng là hướng đi phù hợp với Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, trong bối cảnh Quảng Ninh đang dồn sức nâng cao chất lượng cuộc sống, giáo dục cho người dân vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới.

Ở Lục Hồn, con chữ đã đến được với gần như tất cả người dân trong độ tuổi lao động. Nhưng như lời chị Tằng Nhì Múi, biết chữ mới là bước đầu, còn giữ được con chữ ở lại trong đời sống hàng ngày, qua mỗi tờ đơn tự viết, mỗi dòng tin nhắn tự đọcmới là đích đến lâu dài mà Lục Hồn đang từng ngày bềnbỉ hướng tới.