Lấp "khoảng trống" pháp lý đối với tài sản mã hóa

Thảo luận tại tổ chiều 5/8 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Luật Phòng, chống rửa tiền, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (đoàn ĐBQH TP Hà Nội) cho rằng, sự phát triển của giao dịch trực tuyến và công nghệ chuỗi khối đã biến tài sản mã hóa thành kênh lưu chuyển dòng tiền xuyên biên giới rất phức tạp. Với đặc tính ẩn danh cao, loại tài sản này đang bị các đối tượng phạm tội lợi dụng để rửa tiền, trốn thuế và tài trợ khủng bố, trong khi pháp luật Việt Nam vẫn còn khoảng trống trong quản lý.

Việc dự thảo luật bổ sung các nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa vào nhóm đối tượng báo cáo, đồng thời xây dựng danh mục các dấu hiệu giao dịch đáng ngờ là giải pháp then chốt để khắc phục khoảng trống pháp lý, đáp ứng khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF), góp phần hỗ trợ Việt Nam sớm ra khỏi "danh sách xám".

Đại biểu cũng kiến nghị, sửa quy định về chủ sở hữu hưởng lợi theo hướng thay cụm từ "kiểm soát toàn diện" bằng "kiểm soát cuối cùng" để phù hợp với thông lệ quốc tế, tránh việc các đối tượng rửa tiền lợi dụng việc chia nhỏ tỷ lệ sở hữu để né tránh trách nhiệm kê khai.

Cùng quan tâm đến nội dung này, đại biểu Trần Thị Hiền (đoàn ĐBQH tỉnhNinh Bình) thống nhất với việc bổ sung các quy định về nhận biết khách hàng, xác định chủ sở hữu hưởng lợi và trách nhiệm của các đối tượng báo cáo nhằm đáp ứng các khuyến nghị của FATF.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung quy định chuyển tiếp đối với các quan hệ đã được xác lập trước thời điểm luật có hiệu lực, tạo điều kiện để các tổ chức tín dụng triển khai thống nhất, hạn chế phát sinh chi phí tuân thủ trong cùng một thời điểm.

Đối với quy định về các dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa, đại biểu đề nghị luật chỉ quy định theo hướng nguyên tắc, còn các dấu hiệu mang tính nghiệp vụ, kỹ thuật cần giao Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn để bảo đảm tính ổn định của luật trong bối cảnh công nghệ tài chính thay đổi nhanh.

Ở góc độ triển khai, đại biểu NguyễnThanh Tùng (đoàn ĐBQH TP HCM) dẫn ví dụ, khi TP.HCM triển khai cơ chế đặc thù, các định chế tài chính có thể nghiên cứu mô hình mã hóa tài sản thực (real estate tokenization). Theo đó, một căn biệt thự trị giá 50 tỷ đồng có thể được chia thành nhiều phần để nhiều nhà đầu tư cùng tham gia, kể cả nhà đầu tư nước ngoài, qua đó mở rộng khả năng huy động vốn. Tuy nhiên, mô hình này cũng khiến việc quản lý tài sản số trở nên phức tạp hơn do giao dịch diễn ra xuyên biên giới với tốc độ rất nhanh.

Việc bổ sung quy định quản lý tài sản mã hóa là cần thiết để Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về phòng, chống rửa tiền,góp phần đưa Việt Nam sớm ra khỏi "danh sách xám" của FATF.Tuy nhiên, quá trình thực thi sẽ đặt ra nhiều thách thức đối với các tổ chức tín dụng khi phải đầu tư lớn cho công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống giám sát giao dịch nhằm nhận diện các dòng tiền có rủi ro, đồng thời cân bằng giữa yêu cầu kiểm soát và trải nghiệm của khách hàng.

Bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng nhưng vẫn cần linh hoạt

Bên cạnh nội dung về tài sản mã hóa, ĐBQH cũng dành sự quan tâm đến các quy định về bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng.

Đại biểu Trần Thị Hiền cho rằng, cần cân nhắc thận trọng quy định cho phép áp dụng các tỷ lệ an toàn "khác so với mức quy định" đối với các tổ chức tín dụng để phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Quy định hiện hành đã cho phép áp dụng tỷ lệ an toàn cao hơn mức quy định, vì vậy cần làm rõ trường hợp áp dụng tỷ lệ "khác" là thấp hơn hay cao hơn để tránh trùng lặp và hạn chế nguy cơ bị lạm dụng. Đồng thời, nếu cho phép áp dụng các tỷ lệ thấp hơn thì cần quy định rõ thẩm quyền quyết định, điều kiện và thời hạn áp dụng nhằm bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng.

Ở góc độ thực tiễn hoạt động ngân hàng, đại biểu NguyễnThanh Tùng cho rằng, Ngân hàng Nhà nước cần được trao thêm quyền chủ động trong việc áp dụng các tỷ lệ an toàn đối với những tổ chức tín dụng thuộc diện thanh tra, giám sát hoặc kiểm soát đặc biệt. Mỗi tổ chức tín dụng gặp khó khăn ở những nguyên nhân khác nhau nên nếu quy định quá cứng sẽ hạn chế khả năng điều hành, khiến việc xử lý rủi ro thanh khoản không kịp thời.

Do đó, đại biểu đề nghị giao Ngân hàng Nhà nước quyền linh hoạt điều chỉnh, áp dụng các tỷ lệ an toàn phù hợp với từng tổ chức tín dụng để hỗ trợ quá trình phục hồi và bảo đảm an toàn hệ thống.

Khơi thông thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Một điểm mới khác của dự thảo luậtlà việc bổ sung hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp vào danh mục hoạt động của ngân hàng thương mại.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà cho rằng, thị trường trái phiếu doanh nghiệp thời gian qua gặp nhiều khó khăn do niềm tin của nhà đầu tư suy giảm. Một trong những nguyên nhân là thiếu cơ chế giám sát độc lập đối với tài sản bảo đảm, dẫn đến tình trạng doanh nghiệp phát hành tự ý thay đổi hoặc tẩu tán tài sản.

Việc luật hóa vai trò của ngân hàng thương mại trong quản lý tài sản bảo đảm sẽ chuẩn hóa trách nhiệm pháp lý, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư, đồng thời góp phần thiết lập lại trật tự, kỷ cương trên thị trường vốn.

Đồng tình với chủ trương này, đại biểu NguyễnThanh Tùng, cho biết quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp của Việt Nam hiện chỉ tương đương khoảng 10% GDP, thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực, trong khi tín dụng ngân hàng đã ở mức rất cao.

Khi ngân hàng thương mại được phép làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm, niềm tin của nhà đầu tư sẽ được củng cố, qua đó góp phần khơi thông thị trường trái phiếu doanh nghiệp, giảm áp lực cung ứng vốn trung và dài hạn cho hệ thống ngân hàng và đa dạng hóa các kênh huy động vốn cho nền kinh tế.