Tại ABU Confest 2026 diễn ra ở Kuala Lumpur, Malaysia mới đây, trong các phiên thảo luận, câu chuyện về AI được nhiều diễn giả quan tâm. Nhiều câu hỏi được đặt ra, nếu AI có thể tạo nội dung nhanh hơn, mạng xã hội lan truyền thông tin nhanh hơn, công chúng tiếp nhận tin tức phân mảnh hơn, thì báo chí công sẽ đứng ở đâu?

Cơ quan truyền thông mạnh là nơi phảirất rõ ràng về vai trò của AI

Bà Claire Gorman, Giám đốc Đài ABC quốc tế (Australia) cho rằng những cơ quan báo chí mạnh nhất hiện nay không phải là nơi sử dụng AI nhiều nhất, mà là nơi hiểu rõ AI được phép làm gì, không được phép làm gì và ai chịu trách nhiệm cuối cùng với sản phẩm báo chí.

“Những tổ chức truyền thông mạnh nhất là những tổ chức rất rõ ràng về vai trò của AI trong cơ quan mình. Cần có hướng dẫn, ranh giới và nguyên tắc đạo đức rõ ràng về nơi nào dùng AI, nơi nào không dùng AI. Nếu sử dụng AI mà không công khai với công chúng, điều đó sẽ gây ra vấn đề lớn, bởi niềm tin là điều vô cùng quan trọng với bất kỳ cơ quan báo chí nào”- bà Claire Gorman nói.

Theo các diễn giả, AI có thể hỗ trợ xử lý âm thanh, chuyển lời nói thành văn bản, dựng lại tư liệu cũ, gợi ý tiêu đề, tái định dạng nội dung cho facebook, tiktok, instagram… nhưng AI không được thay thế phán đoán nghề nghiệp của nhà báo.

“AI do con người tạo ra, vì thế nó cũng mang theo những thiên kiến của con người. Nhà báo không thể giao phó toàn bộ sự phán đoán của mình cho AI. Tư duy phản biện, khả năng kiểm chứng và đánh giá độc lập vẫn là điều cốt lõi”- bà Claire Gorman nói.

Theo các diễn giả, ở góc độ thực tiễn, AI đang mở ra nhiều khả năng mới cho phát thanh. Với một cuộc phỏng vấn hiện trường có tạp âm, AI có thể hỗ trợ lọc tiếng ồn. Với một file ghi âm dài, AI có thể chuyển thành văn bản để biên tập viên khai thác nhanh hơn. Với một chương trình phát thanh, AI có thể hỗ trợ cắt thành video ngắn, chuyển định dạng phù hợp với tiktok, facebook hay video ngắn...

Bà Claire Gorman cho rằng phát thanh không còn là một “hệ thống đơn lẻ”, mà đã trở thành một phần của hệ sinh thái âm thanh gồm radio, podcast, sách nói, video podcast và nội dung số.

VOV có nền tảng rất tốt để thích ứng với kỷ nguyên số

“Radio đang thay đổi đi từ một hệ thống phát thanh sang một hệ sinh thái âm thanh. Khán giả lớn tuổi vẫn nghe radio, trong khi khán giả trẻ tìm đến podcast nhiều hơn”- bà Claire Gorman nhận định.

Theo bà Claire Gorman, nhận định này rất đáng chú ý với các đài phát thanh truyền thống, podcast không nhất thiết là đối thủ của radio. Nó có thể là phần mở rộng của phát thanh, là cánh cửa mới để đi vào thế giới của công chúng trẻ. Nhưng phát thanh không thể chỉ “đưa lại” chương trình cũ lên nền tảng mới. Podcast có ngôn ngữ riêng, nhịp điệu riêng, cách kể chuyện riêng. Nếu radio truyền thống mạnh ở tính tức thời, độ phủ và sự thân thuộc, thì podcast mạnh ở chiều sâu, tính cá nhân hóa và khả năng đồng hành lâu dài với người nghe.

“Đây cũng là điều nhìn thấy ở VOV. VOV có truyền thống rất mạnh về tin tức và phóng sự, đặc biệt là phát thanh. Tôi nghĩ VOV có nền tảng rất tốt để thích ứng với kỷ nguyên số. Điều cần làm là điều chỉnh định dạng, cấu trúc và phong cách kể chuyện để phù hợp hơn với podcast” - bà Claire Gorman nói.

Một thách thức khác được các diễn giả nhắc đến là tin giả và thông tin sai lệch. AI khiến việc tạo ra nội dung giả trở nên dễ dàng hơn. Một hình ảnh, một giọng nói, một video có thể được dựng lên trong vài phút. Trong khi đó, tốc độ lan truyền trên mạng xã hội lại nhanh hơn rất nhiều so với quy trình kiểm chứng báo chí.

Theo nhiều diễn giả, một bộ phận kiểm chứng thông tin trong một cơ quan báo chí không thể một mình chống lại toàn bộ tin giả ngoài xã hội. Điều cần thiết hơn là xây dựng sức đề kháng thông tin cho công chúng.

Ông Ashwad Ismail, Tổng Giám đốc Đài PTTH Malaysiacho biết, cơ quan này lựa chọn cách tiếp cận toàn ngành và toàn chính phủ, phối hợp giữa cơ quan báo chí, cơ quan quản lý truyền thông và các tổ chức xã hội để không chỉ bác bỏ tin giả, mà còn giáo dục công chúng về mặt tối của thông tin sai lệch. Với báo chí chính thống, đây là một gợi ý quan trọng. Trong kỷ nguyên số, báo chí không chỉ cung cấp thông tin, mà còn phải giúp công chúng có năng lực đọc thông tin, hiểu thông tin, nghi ngờ đúng chỗ và kiểm chứng đúng cách. Nói cách khác, nhà báo không chỉ là người đưa tin, mà còn là người dẫn đường trong một không gian thông tin ngày càng rối nhiễu.

Ông Jean Philip De Tender, Phó Tổng Giám đốc Liên hiệp Phát sóng châu Âu (EBU) dẫn chứng từ góc nhìn của EBU, báo chí chính thống cần những quyết định táo bạo hơn, chuyển nguồn lực từ các mô hình cũ sang định dạng mới, không xây dựng một “chiến lược AI” tách biệt, mà tích hợp AI vào chiến lược tổng thể của cơ quan.

“Đừng có một chiến lược AI riêng lẻ, hãy tích hợp AI vào chiến lược chung của tổ chức, bởi AI tác động đến toàn bộ cơ quan báo chí”- ông Jean Philip De Tender gợi ý.