Các yêu cầu về tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững và chuyển đổi số ngày càng cao, trong khi năng lực nội tại của nhiều doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế. Cần làm gì để xuất khẩu năm 2026 hướng tới mốc tăng trưởng mới?

Xuất khẩu 2026 trước yêu cầu “đổi chất” tăng trưởng

Năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, năm đầu tiên triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030, hoạt động xuất khẩu cần tiếp tục phát huy vai trò là động lực then chốt, đồng thời phải chuyển mạnh từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng theo chiều sâu, hiệu quả và bền vững, gắn với nâng cao giá trị gia tăng, hàm lượng công nghệ và năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho rằng, bên cạnh việc khai thác hiệu quả các thị trường truyền thống, Việt Nam cần tiếp tục đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc quá lớn vào một số thị trường chủ lực.

"Đa dạng hóa các thị trường xuất nhập khẩu, đây cũng là một chủ trương để chúng ta bớt rủ ro khi mà phụ thuộc quá nhiều vào từng thị trường xuất khẩu hoặc là từng thị trường nhập khẩu. Khi đã có được thị trường thì bước tiếp theo đó là công tác xúc tiến... Đổi mới công tác về xúc tiến thương mại, trong đó có việc xây dựng thương hiệu và sử dụng những biện pháp như là truy vết hoặc truy xuất nguồn gốc thì cũng là những biện pháp giúp cho công tác xúc tiết thương mại của chúng ta sẽ đạt hiệu quả tốt hơn..."

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động và thương mại toàn cầu bước vào giai đoạn điều chỉnh, xuất nhập khẩu giữ vai trò quan trọng với tăng trưởng của Việt Nam, song yêu cầu đặt ra đã khác trước.

TS. Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ cho rằng, thúc đẩy xuất khẩu trong giai đoạn tới không thể chỉ dừng ở mục tiêu tăng kim ngạch, mà cần chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng tăng trưởng; đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa chính sách thương mại, xúc tiến xuất khẩu, phát triển logistics, tài chính hỗ trợ và đặc biệt là nâng cao chất lượng thể chế và khâu tổ chức thực thi:

"Chúng ta phải tăng nội lực lên, bây giờ phải tự chủ chiến lược, tức là phải quan trọng, phải dài hơi. Chúng ta phải tận dụng tốt hơn các FTA, đẩy mạnh xuất khẩu dịch vụ, nâng cao hiệu quả xúc tiến thương mại, thương hiệu quốc gia..."

Động lực tăng trưởng trong yêu cầu đổi mới toàn diện

Bước vào giai đoạn mới, xuất khẩu tiếp tục là động lực quan trọng của tăng trưởng, song đòi hỏi chiến lược phát triển linh hoạt và thích ứng với bối cảnh mới. Theo ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, doanh nghiệp không nên chỉ tập trung vào một số mặt hàng chủ lực truyền thống, mà cần tạo nên những sản phẩm có khả năng xuất khẩu, kể cả những sản phẩm trước đây chưa được định hình rõ trong chiến lược.

"Cách tiếp cận về chiến lược xuất khẩu phải bao gồm cả dịch vụ, tận dụng mọi cơ hội, mọi sản phẩm... Các doanh nghiệp, doanh nghiệp vừa và nhỏ có sản phẩm thì đều có tiềm năng xuất khẩu... Cách tiếp cận thì tôi nghĩ là chiến lược mới phải toàn diện, bao quát hơn..."

Còn theo TS Lê Duy Bình – Giám đốc Economica Năm 2026, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam đứng trước yêu cầu không chỉ phục hồi sau những biến động kéo dài của kinh tế toàn cầu, mà còn phải chinh phục những mốc tăng trưởng mới mang tính bền vững và dài hạn:

"Từ những báo cáo của Economica, thì hoạt động xuất khẩu cần tiếp tục phát huy vai trò là động lực then chốt, đồng thời chuyển mạnh từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng theo chiều sâu, hiệu quả và bền vững, gắn với nâng cao giá trị gia tăng, hàm lượng công nghệ và năng lực tự chủ của nền kinh tế".

Theo Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8/1/2026 của Chính phủ, mục tiêu tăng trưởng tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2026 đạt khoảng 15-16% so với năm 2025, tương ứng kim ngạch 546-550 tỷ USD. Để hoàn thành mục tiêu này, kim ngạch xuất khẩu bình quân mỗi tháng cần đạt khoảng 45 - 46 tỷ USD - một chỉ tiêu được đánh giá là đầy thách thức, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp ngay từ những tháng đầu năm.

Theo các chuyên gia, hướng tới mốc tăng trưởng mới đòi hỏi sự thay đổi từ tư duy đến hành động. Khi được đặt trên nền tảng chất lượng, xanh hóa và số hóa, xuất khẩu của Việt Nam sẽ tăng trưởng nhanh và bền vững hơn./.