Nhận diện cơ hội và thách thức

Phấn đấu trong suốt giai đoạn 2026 - 2030, nền kinh tế Việt Namtăng trưởng bình quân đạt 10%/năm là mộtmục tiêu khó và đầy thách thức, tuy nhiên theo ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, Việt Nam có không ít các cơ hội để đạt tăng trưởng 2 con số đó là sự dịch chuyển vốn đầu tư; xu hướng chuyển đổi xanh, chuyển đổi số đã mở ra cơ hội phát triển các ngành, lĩnh vực mới và phát triển các động lực tăng trưởng mới cho Việt Nam; sự cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn cũng tạo điều kiện cho Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng trong khu vực và toàn cầu.

Tuy nhiên, đi cùng với đó, Việt Nam cũng đối mặt với các thách thức lớn như: Mô hình tăng trưởng của Việt Nam mặc dù đã có nhiều đổi mới nhưng nhìn chung vẫn chưa có sự thay đổi căn bản, đáng nói, mô hình tăng trưởng thương mại theo chiều rộng đã làm cho Việt Nam chịu nhiều áp lực rủi ro cao từ những rào cản thuế quan của các nước và nguy cơ bị bỏ lại phía sau nếu việc bắt nhịp, đi tắt đón đầu quá trình phát triển công nghệ không thành công.

“Để đạt tăng trưởng 2 con số, nhiều ngành phải có những điều chỉnh tăng thêm rất lớn thì mới có thể đóng góp vào tăng trưởng GDP bình quân 10%/năm (trong suốt giai đoạn 2026- 2030), vídụ ngành nông lâm thủy sản trước đây bình quân cơ sở tăng khoảng 3,0%/năm thì giai đoạn 2026 - 2030 phải đạt 3,5%/năm; lĩnh vực logistics hiện đang tăng 8,5%/năm thì phải đạt được khoảng 11,0%/năm; chế biến, chế tạo, du lịch, vận tải kho bãi, kinh tế số cũng đòi hỏi phải tăng một cách thực chất. Cùng với đó, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cũng phải cao hơn - khoảng 47%, vốn phải được hấp thụ một cách thực chất và đưa vào sản xuất thì mới tạo ra tăng trưởng thực sự. Đóng góp của năng suất lao động phải tăng thêm 8%-9% mỗi năm, năng suất các nhân tố tổng hợp khoảng 57%”, ông Hiển nhấn mạnh.

Ngoài ra để phục vụ mục tiêu tăng trưởng 2 con số, cần huy động nguồn lực tài chính đủ lớn và phân bổ hiệu quả ở quy mô chưa từng có. Nếu tiếp tục dựa chủ yếu vào tín dụng ngân hàng, sẽ dẫn đến rủi ro đối với hệ thống ngày càng gia tăng, trong khi đó các kênh dẫn vốn khác như thị trường chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp hoặc các định chế tài chính phi ngân hàng phát triển chậm, quy mô còn khiêm tốn. Việt Nam đang đứng trước áp lực rất lớn để giải bài toán khó này.

Các trụ cột huy động nguồn vốn

Nhiệm vụ trọng tâm để thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số chính là huy động đủ nguồn vốn, phân bổ nguồn vốn đúng lúc, đúng chỗ và sử dụng hiệu quả, tạo ra giá trị gia tăng cao.

Theo phân tích của ông Nguyễn Đức Hiển, để đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân mỗi năm là 10% trong cả giai đoạn 2026 - 2030, nền kinh tế cần một lượng vốn đầu tư “khổng lồ”, trong khi đó hiện cơ cấu cung ứng nguồn vốn đang bộc lộ rủi ro lớn khi tín dụng ngân hàng vẫn chiếm tới 48% - 50% tổng vốn đầu tư, dẫn đến tỷ lệ dư nợ tín dụng trên GDP có nguy cơ tăng vọt lên mức 160%-200%, đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia có mức “đòn bẩy tài chính” cao nhất thế giới nếu không có sự điều chỉnh phù hợp.

“Cần thay đổi tư duy huy động nguồn lực tài chính bằng cách chuyển từ việc đặt trọng tâm nguồn lực ở “room” tín dụng ngân hàng sang thị trường vốn dài hạn thông qua giải pháp phát triển các kênh dẫn vốn khác”, ông Hiển nhấn mạnh.

Khi hệ thống tài chính bị phụ thuộc quá nhiều vào ngân hàng sẽ tiềm ẩn rủi ro lớn. Vì vậy, cần phát triển đồng bộ thị trường chứng khoán, thị trường trái phiếu và các dòng vốn quốc tế, tạo nên một cấu trúc vốn cân bằng, cạnh tranh và hỗ trợ lẫn nhau. Tuy nhiên, nếu chỉ huy động nguồn lực trong nước thì chưa đủ, cần huy động những nguồn lực khác từ nước ngoài, ông Vũ Việt Linh, Phó giám đốc Phòng Phân tích khách hàng tổ chức, Công ty TNHH Chứng khoán Maybank (Maybank Investment Bank) cho rằng, có 4 trụ cột huy động nguồn lực đó là: Phát triển thị trường vốn (thúc đẩy mạnh mẽ việc phát hành trái phiếu doanh nghiệp và cổ phiếu; nỗ lực nâng hạng thị trường chứng khoán lên nhóm thị trường mới nổi); xây dựng trung tâm tài chính quốc tế và quan trọng nhất chính là phải nâng hạng tín nhiệm quốc gia lên mức Investment Grade (tín nhiệm đầu tư).

“Việc nâng hạng tín nhiệm quốc gia lên mức Investment Grade có thể giúp giảm chi phí vay vốn quốc tế cho cả Chính phủ và doanh nghiệp từ 150 – 300 điểm cơ bản; thu hút dòng vốn FDI và dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài FII một cách dài hạn; mở khóa nguồn vốn từ các quỹ hưu trí, công ty bảo hiểm và quỹ đầu tư quốc gia; khẳng định sự ổn định vĩ mô, giảm biến động tỷ giá và chi phí rủi ro; cải thiện xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp. Để phục vụ mục tiêu phát triển dài hạn này, Việt Nam cần nhanh chóng tháo gỡ các rào cản, nút thắt về khoảng trống pháp lý”, ông Linh nói.

Trong bối cảnh dư địa tín dụng ngày càng hạn hẹp, phát triển thị trường vốn minh bạch, an toàn là điều kiện để thu hút các dòng vốn dài hạn trong và ngoài nước cũng như là nền tảng để Việt Nam giải bài toán đa dạng hóa kênh huy động vốn, nâng cao hiệu quả tập trung phân bổ và sử dụng nguồn lực một cách tối ưu nhất.

Tăng trưởng 2 con số giai đoạn 2026 - 2030 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng - là mục tiêu chiến lược, thể hiện quyết tâm chính trị của Đảng, Nhà nước và khát vọng hùng cường của Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Để hiện thực hóa mục tiêu này, nền kinh tế cần đạt tốc độ tăng trưởng cao liên tục, ổn định và bền vững trong thời gian dài cũng như dựa vào các trụ cột chính sách,đó là các Nghị quyết 57 về đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế; Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật và Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân có vai trò tạo đột phá chiến lược, khơi thông và dẫn dắt các động lực tăng trưởng mới, xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ có thể đứng vững trước mọi thách thức.