Kể từ sau khi xung đột Trung Đông nổ ra, eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% năng lượng thế giới bị ảnh hưởng đã khiến giá dầu Brent và khí đốt tại châu Âu tăng gấp đôi so với thời điểm trước xung đột. Đặc biệt, trong những ngày qua, khi xung đột leo thang với việc Israel tấn công mỏ dầu của Iran, kéo theo việc Iran tấn công đáp trả các cơ sở năng lượng tại khu vực vùng Vịnh đã khiến giá năng lượng ở châu Âu tiếp tục tăng mạnh.

Các nước Liên minh châu Âu (EU) thường xuyên đi đầu trong các nỗ lực chống biến đổi khí hậu. Một trong các biện pháp mà khối này áp dụng là hệ thống mua bán phát thải - ETS ra đời từ năm 2005. Hệ thống này buộc các nhà máy điện và các doanh nghiệp phải mua hạn ngạch phát thải CO2, qua đó tạo động lực giảm khí thải. Tuy nhiên, khi giá xăng dầu tăng cao, mức phí ETS trở thành gánh nặng cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Hiện giá mua bán hạn ngạch phát thải chiếm trung bình khoảng 11% hóa đơn năng lượng tại châu Âu, thậm chí vượt 20% ở một số quốc gia.

Phát biểu tại hội nghị Thượng đỉnh Liên minh châu Âu (EU) ở Brussels ngày 19/3, Thủ tướng Đức Friedrich Merz khẳng định Hệ thống mua bán phát thải khí thải (ETS) sẽ không bị loại bỏ, nhưng có thể được “tinh chỉnh” nhằm giảm áp lực giá năng lượng. Theo Thủ tướng Đức, các biện pháp hỗ trợ mang tính tạm thời, có mục tiêu và linh hoạt đối với từng quốc gia thành viên.

“Cuộc tranh luận về giá năng lượng đang diễn ra gay gắt hơn. Theo quan điểm của tôi, Ủy ban châu Âu đã đưa ra một số phương án rất hợp lý nhằm kiềm chế giá trong ngắn hạn. Tuy nhiên, về phía mình, cùng với một số quốc gia khác, tôi đã cảnh báo về việc can thiệp mang tính căn bản vào Hệ thống mua bán phát thải (ETS). ETS là một thành công lớn. Hệ thống này đã tồn tại suốt 20 năm và là một cơ chế dựa trên thị trường, trung lập về công nghệ. Chúng tôi không đặt lại vấn đề đối với ETS”, ông Merz nói.

Trước tình hình này, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết EU đang xem xét cắt giảm thuế điện, giảm phí lưới điện và tăng hỗ trợ từ ngân sách nhà nước nhằm hạ nhiệt giá năng lượng trong ngắn hạn. Đồng thời, Brussels cũng cân nhắc tăng số lượng cấp phép phát thải CO2trên thị trường để kéo giá carbon xuống.

Ngay sau thông tin này, giá carbon EU đã giảm hơn 5%. Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa nhấn mạnh: “Cuộc khủng hoảng hiện nay tại Trung Đông và những tác động của nó đối với nguồn cung năng lượng của chúng ta cũng như toàn cầu cho thấy và khẳng định rằng chúng ta đã lựa chọn đúng hướng đi: đó là cần tăng cường tự chủ và dựa vào các nguồn năng lượng của chính mình. Quá trình khử carbon và việc sử dụng các nguồn năng lượng nội địa vẫn là lựa chọn đúng đắn nhằm giảm sự phụ thuộc và hạ chi phí năng lượng trong dài hạn. Tuy nhiên, đồng thời, chúng ta cũng cần triển khai ngay các biện pháp cấp bách để bảo vệ người dân và doanh nghiệp”.

Bên cạnh động thái xem xét nới lỏng mức phí phát thải của EU, Chính phủ Anh vừa công bố kế hoạch cắt giảm khoảng 14% nguồn viện trợ khí hậu dành cho các nước đang phát triển, đưa mức hỗ trợ xuống còn khoảng 2 tỷ bảng mỗi năm.Theo kế hoạch mới, ngân sách viện trợ tổng thể của Anh sẽ được duy trì ở mức 0,3% tổng thu nhập quốc dân (GNI), giảm so với mức 0,5% trước đây. Các chương trình về y tế, giáo dục và hỗ trợ nhân đạo đều bị thu hẹp để nhường nguồn lực cho các ưu tiên khác, trong đó có quốc phòng và ổn định kinh tế trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông tiếp tục leo thang.

Các tổ chức môi trường cảnh báo việc cắt giảm ngân sách dành cho thiên nhiên và phát triển rừng là bước đi thiếu tầm nhìn, nhất là khi các nghiên cứu gần đây cho thấy suy thoái hệ sinh thái và mất đa dạng sinh học đang trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với an ninh toàn cầu. Nhiều chuyên gia nhấn mạnh rằng việc bảo vệ rừng nhiệt đới là yếu tố then chốt trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.

Giới quan sát nhận định, châu Âu đang phải cân bằng giữa mục tiêu xanh dài hạn và áp lực chi phí năng lượng trong ngắn hạn, khi chuyển đổi năng lượng không còn là câu chuyện môi trường đơn thuần mà đã trở thành vấn đề kinh tế - địa chính trị cấp bách.