Áp lực lạm phát gia tăng khi dư địa điều hành ngày càng thu hẹp

Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục biến động, kinh tế Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực trong 6 tháng đầu năm 2026. Tuy nhiên, đi cùng với tăng trưởng là áp lực lạm phát ngày càng lớn khi CPI đã tiến sát mục tiêu kiểm soát của cả năm, khiến bài toán điều hành giá trong những tháng cuối năm trở nên khó khăn hơn.

Theo ThS. Tạ Thị Thu Việt, Phó Trưởng ban Ban Thống kê Dịch vụ và Giá (Cục Thống kê), GDP 6 tháng đầu năm 2026 ước tăng 8,18%, kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, các cân đối lớn được bảo đảm. Sản xuất công nghiệp, xây dựng, thương mại, dịch vụ và xuất khẩu tiếp tục phục hồi, trong khi khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản duy trì tăng trưởng ổn định, góp phần bảo đảm nguồn cung hàng hóa, nhất là lương thực, thực phẩm thiết yếu.

Theo bà Việt, kết quả này đến từ việc Chính phủ điều hành linh hoạt, đồng bộ chính sách tài khóa và tiền tệ nhằm kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng. Công tác quản lý giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý được triển khai theo lộ trình phù hợp, góp phần hạn chế tác động của các cú sốc giá từ bên ngoài. Bên cạnh đó, xuất nhập khẩu tiếp tục tăng trưởng, nguồn cung nguyên liệu và hàng hóa cơ bản được bảo đảm.

Tuy nhiên, bà Việt cho rằng, áp lực "lạm phát nhập khẩu" đang hiện hữu khi CPI bình quân 6 tháng đầu năm tăng 4,38%, tiệm cận mục tiêu kiểm soát cả năm. Trong khi đó, đồng USD duy trì ở mức cao cùng chi phí logistics quốc tế gia tăng tiếp tục tạo sức ép lên mặt bằng giá trong nước.

Theo bà, công tác điều hành giá trong 6 tháng cuối năm cần tiếp tục được thực hiện theo tinh thần "chủ động, linh hoạt, bám sát diễn biến thị trường và kiểm soát chặt chẽ tâm lý kỳ vọng lạm phát".

Phân tích các yếu tố tác động đến lạm phát, bà Việt cho rằng, sức ép đến từ cả bên ngoài và trong nước. Ở bên ngoài, căng thẳng địa chính trị, xung đột quân sự và xu hướng bảo hộ thương mại có thể tiếp tục đẩy giá năng lượng, lương thực và nguyên vật liệu tăng, làm gia tăng chi phí sản xuất toàn cầu cũng như áp lực lạm phát nhập khẩu đối với Việt Nam. Cùng với đó, chuỗi cung ứng chưa thực sự ổn định khiến chi phí logistics duy trì ở mức cao, trong khi đồng USD mạnh lên làm tăng chi phí nhập khẩu nhiên liệu, máy móc và nguyên vật liệu.

“Mục tiêu tăng trưởng cao sẽ kéo theo nhu cầu lớn hơn về điện năng, nhiên liệu, vật tư và nguyên liệu sản xuất. Tiến độ giải ngân đầu tư công được đẩy mạnh cũng có thể làm tăng nhu cầu vật liệu xây dựng. Bên cạnh đó, việc thực hiện lộ trình điều chỉnh giá các hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước quản lý như điện và một số dịch vụ công sẽ tạo thêm áp lực nếu không được cân nhắc phù hợp về thời điểm và mức độ”, đại diện Cục Thống kê phân tích.

Đáng chú ý, chính sách giảm thuế đối với xăng dầu dự kiến hết hiệu lực sau ngày 30/9/2026. Theo bà Việt, nếu không có kịch bản ứng phó phù hợp, việc kết thúc ưu đãi thuế trong bối cảnh giá dầu thế giới vẫn ở mức cao có thể tạo ra "một cú sốc chi phí đẩy rất mạnh", tác động lan tỏa đến CPI.

“Việc điều chỉnh tiền lương từ tháng 7/2026 sẽ góp phần cải thiện thu nhập và thúc đẩy tiêu dùng, song nếu nguồn cung hàng hóa tiếp tục được bảo đảm thì tác động đến lạm phát sẽ được hạn chế”, bà Việt cho biết, đồng thời cũng lưu ý các rủi ro từ thiên tai, thời tiết cực đoan và dịch bệnh có thể ảnh hưởng đến nguồn cung lương thực, thực phẩm, nhất là vào thời điểm cuối năm.

Kịch bản lạm phát năm 2026 có thể lên tới 5%

Dự báo về lạm phát trong nửa cuối năm, TS. Nguyễn Đức Độ, nguyên Phó Viện trưởng Viện Kinh tế - Tài chính (Học viện Tài chính) cho rằng, việc giữ lạm phát dưới 4% trong năm thứ 12 liên tiếp gần như không còn khả thi. Ngay cả mục tiêu kiểm soát CPI dưới 4,5% cũng gặp nhiều thách thức.

Theo ông Độ, với CPI bình quân 6 tháng đầu năm tăng 4,38% và CPI tháng 6 tăng 4,69% so với cùng kỳ, để lạm phát bình quân cả năm dưới 4,5% thì CPI trong 6 tháng cuối năm chỉ được phép tăng khoảng 0,2%/tháng. Đây là mục tiêu rất khó đạt được khi giai đoạn 2022-2025, CPI bình quân nửa cuối năm đều tăng khoảng 0,3%/tháng.

TS. Nguyễn Đức Độ đưa ra ba kịch bản cho những tháng còn lại của năm. Ở kịch bản cơ sở, nếu căng thẳng Trung Đông không leo thang và giá dầu duy trì quanh 70 USD/thùng, CPI sẽ tăng bình quân khoảng 0,3%/tháng, đưa lạm phát cả năm lên khoảng 4,7%.

Trong trường hợp giá dầu tăng mạnh do xung đột leo thang, lạm phát bình quân cả năm có thể đạt 5% hoặc cao hơn.

Ngược lại, mục tiêu giữ CPI dưới 4,5% chỉ có thể đạt được nếu nhiều điều kiện thuận lợi cùng xuất hiện như giá dầu tiếp tục giảm, Nhà nước kéo dài chính sách giảm thuế xăng dầu đến cuối năm, chưa điều chỉnh giá điện, y tế, giáo dục và Ngân hàng Nhà nước giữ ổn định tỷ giá.

Theo TS. Nguyễn Đức Độ, lạm phát năm nay không chỉ chịu tác động từ giá dầu mà còn đến từ những yếu tố nền tảng của nền kinh tế. Ông dự báo, CPI bình quân năm 2026 sẽ dao động quanh 4,7% (±0,3%) và nhấn mạnh: "Việc kiểm soát lạm phát không chỉ phụ thuộc vào diễn biến giá dầu thế giới mà còn đòi hỏi các biện pháp quyết liệt và kiên trì từ phía Nhà nước".

Cùng quan điểm, TS. Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương) nhận định, CPI bình quân 6 tháng đầu năm tăng 4,31%, cho thấy mục tiêu kiểm soát lạm phát dưới 4,5% sẽ rất thách thức. Tuy nhiên, kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định cùng nguồn cung hàng hóa, đặc biệt là lương thực, thực phẩm dồi dào sẽ là yếu tố hỗ trợ quan trọng. Ông dự báo, CPI bình quân cả năm 2026 sẽ tăng 4,7-5,2%.

Để vừa kiểm soát lạm phát vừa duy trì tăng trưởng, TS. Lê Quốc Phương khuyến nghị không đồng thời nới lỏng cả chính sách tài khóa và tiền tệ, mà thực hiện "chính sách tài khóa mở rộng hợp lý và chính sách tiền tệ thận trọng".

Đối với việc điều chỉnh giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý, ông đề xuất nguyên tắc "3 không" gồm: "Không tăng giá đồng thời tại nhiều địa phương; không tăng giá với biên độ lớn; không tăng giá vào thời điểm giá cả đang biến động mạnh."

Ngoài ra, TS. Lê Quốc Phương cho rằng, cần tiếp tục ổn định giá các mặt hàng nhạy cảm như xăng dầu, lương thực - thực phẩm và nhà ở; tăng cường kiểm tra, giám sát thị trường bằng công nghệ để xử lý hiệu quả tình trạng đầu cơ, găm hàng, thao túng giá.

“Về dài hạn, cần đẩy nhanh quá trình chuyển sang mô hình tăng trưởng theo chiều sâu (dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhân lực chất lượng cao, năng suất lao động cao), trên cơ sở đó giảm sự phụ thuộc của tăng trưởng vào vốn đầu tư”, TS. Lê Quốc Phương khuyến nghị.