Tín dụng xanh được xem là kênh dẫn vốn quan trọng, trong bối cảnh chuyển đổi xanh trở thành yêu cầu cấp thiết đối với nền kinh tế, hỗ trợ DN đầu tư vào năng lượng tái tạo, nông nghiệp xanh, sản xuất sạch hơn, tiết kiệm năng lượng, công trình xanh và kinh tế tuần hoàn.

Tiếp cận tín dụng xanh phải có vốn để làm “xanh”

Tại Hội thảo “Nâng cao hiệu quả dòng vốn tín dụng xanh, động lực cho tăng trưởng kinh tế” ngày 23/6, ông Nguyễn Đức Thành - Ủy viên Ban Chấp hành Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho rằng, hội thảo được tổ chức trong bối cảnh chuyển đổi xanh đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với nền kinh tế.

“Chuyển đổi xanh không chỉ là xu hướng phát triển, còn là điều kiện quan trọng để Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, thực hiện các cam kết phát triển bền vững và tạo thêm động lực tăng trưởng trong giai đoạn mới. Trong tiến trình đó, tín dụng xanh giữ vai trò là kênh dẫn vốn quan trọng, hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào các mô hình sản xuất, kinh doanh thân thiện với môi trường”, ông Thành khẳng định.

Tạo vốn và giải ngân vốn tín dụng xanh những năm qua bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình triển khai tín dụng xanh và tài chính bền vững của hệ thống ngân hàng vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức. Theo TS. Bùi Thanh Minh - Phó Giám đốc chuyên môn, Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), nhóm các DNVVN luôn mong muốn tiếp cận được nguồn vốn, đặc biệt là nguồn vốn tín dụng xanh nhưng vẫn rất khó khăn. Nếu nhìn vào dữ liệu, có thể thấy gần 80% DNVVN không có lịch sử tiếp cận tín dụng xanh.

“Muốn tiếp cận được vốn tín dụng xanh, DN cần đáp ứng các tiêu chuẩn để được cấp vốn xanh, từ chuẩn hóa dữ liệu, quy trình, mô hình quản trị cho đến các tiêu chí xác định thế nào là "xanh". Để tiếp cận tín dụng xanh, DN cần thay đổi mô hình kinh doanh, chuẩn hóa quy trình, xây dựng dữ liệu. Nhưng để thay đổi được, lại cần nguồn vốn đầu tư ban đầu nên cả quy trình đang đứng trước khó khăn kép”, ông Minh nêu vòng lặp vướng mắc.

Thực tế những năm qua, phần lớn tín dụng xanh tập trung vào các dự án nông nghiệp (chiếm khoảng 30%) và các dự án năng lượng tái tạo. Đây chủ yếu là những dự án quy mô lớn, có mô hình rõ ràng mà chưa thực sự đến được khu vực DNVVN. “Một nền kinh tế chỉ tập trung vào chuyển đổi xanh ở các DN lớn, sẽ chưa thể tạo ra một hệ sinh thái chuyển đổi xanh toàn diện nếu bỏ qua khu vực DNVVN”, ông Minh thẳng thắn.

Sớm hoàn thiện hành lang pháp lý

Do khó tiếp cận tín dụng xanh, hiện một số DN có thể tiếp cận nguồn vốn quốc tế thông qua các quỹ, hoặc ngân hàng nước ngoài nhưng lãi suất lên tới 16% - 18% nên gần như không thể triển khai hiệu quả. Trong khi đó, các DN này không chỉ hoạt động trong nước, còn phải chịu sức ép từ thị trường quốc tế. Nếu so với các DN nước ngoài được tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, các DN Việt Nam đang chịu bất lợi kép.

Theo TS. Bùi Thanh Minh, thực tế các ngân hàng thương mại rất muốn cho vay, NHNN cũng rất quyết tâm thúc đẩy nền kinh tế xanh hơn. Cùng đó các DN cũng chịu áp lực phải chuyển đổi xanh nếu không muốn bị loại khỏi chuỗi cung ứng và mất thị trường. Sau một giai đoạn phát triển, các chủ thể đang rất muốn chuẩn hóa hoạt động của mình, nhưng để làm được điều đó, họ cần những động lực và sự hỗ trợ với vai trò "bà đỡ" từ phía Nhà nước.

“Vấn đề là cung và cầu hiện nay vẫn chưa gặp được nhau. Do đó bên cạnh nội lực của DN về công nghệ, nguồn vốn và động lực thị trường, Nhà nước cần tạo thêm động lực thông qua các chính sách hỗ trợ, trong đó có hỗ trợ lãi suất 2% cho các dự án xanh", TS. Bùi Thanh Minh đề xuất.

Tại hội thảo, bà Hà Thu Giang - Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (NHNN) khẳng định, với vai trò là huyết mạch của nền kinh tế, hệ thống ngân hàng giữ vai trò quan trọng trong việc khơi thông dòng vốn, tạo điều kiện cho DN và người dân triển khai các dự án xanh, thân thiện với môi trường, hỗ trợ tăng trưởng xanh và phát triển bền vững, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Nhưng thực tế khuôn khổ pháp lý về hệ thống tiêu chí nhận diện, xác định các dự án tuần hoàn và việc áp dụng các tiêu chuẩn ESG hiện chưa hoàn thiện, gây khó khăn cho cả tổ chức tín dụng và khách hàng trong quá trình thẩm định, triển khai và tiếp cận nguồn vốn tín dụng xanh.

“Thời gian tới, ngành ngân hàng sẽ tiếp tục đồng hành cùng DN và người dân trong quá trình chuyển đổi xanh, phát triển bền vững. Tuy nhiên, để khơi thông hiệu quả các nguồn lực cho tăng trưởng xanh, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, hệ thống ngân hàng và cộng đồng DN, nhằm hoàn thiện thể chế, cơ chế chính sách và hạ tầng dữ liệu, tạo nền tảng cho việc hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững của đất nước”, bà Giang nêu giải pháp.

Có thể thấy, để khơi thông hiệu quả nguồn vốn tín dụng cho các dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG, qua đó tạo động lực tăng trưởng kinh tế, cần có sự phối hợp đồng bộ và hỗ trợ kịp thời từ các Bộ, ngành, địa phương và DN trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý và xây dựng các cơ chế chính sách phù hợp.