Giải ngân chậm, áp lực dồn lên mục tiêu tăng trưởng

Theo số liệu của Bộ Tài chính, lũy kế từ đầu năm đến ngày 28/2, giải ngân vốn đầu tư công của cả nước đạt 55.739,8 tỷ đồng, bằng 5,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao (995.348,05 tỷ đồng). Trong đó, vốn ngân sách Trung ương (NSTW) đạt 10.178 tỷ đồng (2,9%), vốn ngân sách địa phương (NSĐP) đạt 45.561,8 tỷ đồng (7%). So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân tương đương, song giá trị tuyệt đối cao hơn 10.928,6 tỷ đồng.

Con số trên cho thấy áp lực đang rất lớn, không phải chỉ vì năm 2026 là năm đầu tiên của giai đoạn trung hạn 2026-2030 ghi nhận lượng vốn đầu tư công lớn nhất từ trước đến nay, mà còn vì phải giải ngân 100% nhằm đưa nền kinh tế đạt mức tăng trưởng từ 10% trở lên trong năm nay.

Áp lực giải ngân vốn đầu tư công càng gia tăng khi mà các khó khăn vẫn cận kề nhưvướng mắc trong công tác đền bù, giải phóng mặt bằng; tình trạng thiếu nguồn cung và khả năng biến động giá cả nguyên vật liệu khi rất nhiều công trình xây dựng lớn đồng loạt triển khai, diễn biến thời tiết thất thường…

Chưa kể, theo Bộ Tài chính, năm 2026 là năm chuyển tiếp về thể chế, nhiều văn bản pháp luật mới có hiệu lực từ ngày 1/1 nên sẽ dẫn tới việc triển khai các cơ chế, chính sách mới có thể phát sinh những khó khăn, vướng mắc nhất định, làm ảnh hưởng tới tiến độ giải ngân chung.

Ngoài ra, khối lượng hồ sơ thanh toán chuyển tiếp từ cuối năm 2025 sang đầu năm 2026 lớn; năng lực và trách nhiệm của một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu còn hạn chế; một số đơn vị cơ sở sau sắp xếp tổ chức bộ máy còn thiếu cán bộ phụ trách đầu tư công, phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ.

Đối với các dự án ODA, một số dự án chưa hoàn tất thủ tục điều chỉnh, gia hạn, ký kết và hiệu lực hiệp định vay; đồng thời đang tập trung xử lý chứng từ năm 2025 và thực hiện thủ tục đấu thầu, giải phóng mặt bằng nên giải ngân kế hoạch năm 2026 còn chậm.

Thêm vào đó, cũng có yếu tố “chủ quan” của các bộ, ngành, địa phương. Điều đó lý giải vì sao, cùng một mặt bằng thể chế, chính sách, giá cả nguyên vật liệu…, 2 tháng đầu năm 2026, có 6 bộ, cơ quan trung ương và 14 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt từ mức bình quân chung cả nước, nhưng ngược lại, có tới 29 bộ, cơ quan trung ương và 20 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt dưới bình quân chung cả nước. Trong số này, đáng chú ý, có tới 25 bộ, cơ quan có tỷ lệ giải ngân dưới 1% và chưa giải ngân.

Việc giải ngân vốn đầu tư công 2 tháng đầu năm chưa đạt kỳ vọng buộc các bộ, ngành, địa phương phải nỗ lực hơn nữa, nhất là với các bộ, ngành, địa phương có vốn kế hoạch năm 2026 được giao ở mức cao.

Khơi thông đầu tư công để tạo động lực cho nền kinh tế

Xác định giải ngân vốn đầu tư công là nhiệm vụ then chốt, coi đầu tư công là “đòn bẩy” thúc đẩy tăng trưởng, tại Nghị quyết phiên họp thường kỳ Chính phủ tháng 2/2026, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương đẩy nhanh việc phân bổ chi tiết kế hoạch vốn ngân sách nhà nước năm 2026 theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải, manh mún, phù hợp với khả năng thực hiện và góp phần giảm hệ số ICOR; phấn đấu giải ngân 100% vốn đầu tư công; đồng thời tiết kiệm ngay 5% chi đầu tư để bổ sung cho tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Tinh thần xuyên suốt là “không để lãng phí 1 ngày, không chậm trễ trong 1 tuần, không bỏ lỡ cơ hội trong 1 tháng, không để bị động cả năm”.

Tuy nhiên, để nền kinh tế đạt mức tăng trưởng trên 10% trong năm nay, ngoài nguồn vốn đầu tư công, cần huy động và khơi thông toàn bộ các nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, việc tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc đối với những dự án tồn đọng, kéo dài giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Thực tế cho thấy, khi vốn đầu tư công được giải ngân nhanh và hiệu quả sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh tới nhiều lĩnh vực. Nguồn lực này không chỉ đẩy nhanh tiến độ các công trình hạ tầng trọng điểm như giao thông, y tế, giáo dục mà còn kích hoạt dòng vốn từ khu vực tư nhân, tạo thêm việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh của các địa phương.

Theo bà Nguyễn Thị Hương, Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tính toán của ngành thống kê cho thấy cứ mỗi 1% vốn đầu tư công được giải ngân thêm có thể giúp GDP tăng khoảng 0,06 điểm phần trăm.

“Vì vậy, việc thúc đẩy tiến độ và phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công sẽ tạo thêm dư địa đáng kể cho tăng trưởng, đồng thời hỗ trợ các ngành xây dựng, vật liệu và dịch vụ liên quan phát triển”, bà Hương cho biết.

Để đầu tư công thực sự trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số trong năm 2026, các chuyên gia cho rằng, cần có những giải pháp mạnh mẽ và đồng bộ.

TS. Nguyễn Quốc Việt, Trưởng nhóm nghiên cứu vĩ mô (Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) đề xuất, cần rà soát toàn diện toàn bộ quá trình chuẩn bị và triển khai dự án đầu tư công, từ khâu quy hoạch, thiết kế đến tổ chức thực hiện. Ngay từ đầu, phải xác định rõ trách nhiệm giải trình theo nguyên tắc “ba rõ”: rõ người, rõ việc và rõ trách nhiệm ở từng khâu.

Cùng với đó, cần nâng cao năng lực quản trị dự án theo hướng hiện đại, áp dụng các phương pháp quản lý tiên tiến và công cụ đánh giá rủi ro theo thông lệ quốc tế.

Việc công khai, minh bạch thông tin về dự án ở tất cả các giai đoạn sẽ giúp tăng cường giám sát của cộng đồng, qua đó góp phần bảo đảm tiến độ và hiệu quả đầu tư. Đồng thời, chính quyền địa phương cần chủ động vượt qua tâm lý sợ sai, nâng cao trách nhiệm điều hành để đầu tư công thực sự phát huy vai trò dẫn dắt tăng trưởng kinh tế.