Bức tranh u ám trước kỳ họp Đại hội đồng Liên hợp quốc

Trong bối cảnh thế giới bị bao trùm bởi các cuộc chiến tranh và những chia rẽ sâu sắc, các nhà lãnh đạo thế giới sẽ nhóm họp tại Liên hợp quốc trong tuần này. Họ phải đối mặt với những lo ngại mới như trí tuệ nhân tạo (AI) mất kiểm soát có thể đe dọa nhân loại trong lúc các cú sốc khí hậu và tình trạng lạm phát leo thang đang khiến cuộc sống của hàng trăm triệu người trở nên khó khăn hơn nhiều.

Hội nghị cấp cao thường niên của Đại hội đồng Liên hợp quốc (LHQ) cũng sẽ tập trung thảo luận các cuộc chiến tranh lớn tại Iran, Gaza, Ukraine, Sudan, Congo và Myanmar, cùng một câu hỏi đã có từ lâu: Liệu các nhà lãnh đạo có thể làm gì để chấm dứt những xung đột này?

Họ cũng sẽ phải giải quyết vấn đề nóng lên toàn cầu không ngừng đang đe dọa tương lai hành tinh, tình trạng bất bình đẳng ngày càng lớn trong và giữa các quốc gia, cũng như những cú sốc đối với nền kinh tế toàn cầu khi các tuyến đường vận tải và chuỗi cung ứng bị gián đoạn làm tăng chi phí sinh hoạt và kìm hãm tăng trưởng.

Tương lai của Liên hợp quốc chắc chắn cũng sẽ nằm trong chương trình nghị sự. Ở năm thứ 81, quyền lực tại tổ chức này vẫn nằm trong tay các quốc gia chiến thắng trong Thế chiến II, chứ không phải các cường quốc toàn cầu của thế kỷ 21. 193 quốc gia thành viên LHQ đã đồng ý với một gói cải cách toàn diện, bao gồm việc cập nhật các thể chế chủ chốt như Hội đồng Bảo an đầy quyền lực - nơi Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh và Pháp nắm giữ ảnh hưởng to lớn nhờ quyền phủ quyết. Tuy nhiên, cải cách là việc nói thì dễ nhưng làm lại khó.

Trong khi đó nhiệm kỳ 5 năm thứ 2 của Tổng thư ký Antonio Guterres sẽ kết thúc vào ngày 31/12 tới và hiện chưa có ứng cử viên kế nhiệm rõ ràng nào lộ diện.

Vẫn là cuộc họp mang tính then chốt

Bất luận những điều nêu trên, Liên hợp quốcvẫn là nơi hội tụ quan trọng nhất của 193 quốc gia thành viên và các nhà lãnh đạo của họ. Dự kiến ​​sẽ có khoảng 130 nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ phát biểu tại Đại hội đồng bắt đầu từ ngày 22/9, cùng với hàng chục bộ trưởng.

Trong số các diễn giả nổi bật sẽ có Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron. Cả hai sẽ phát biểu vào hôm 22/9, sau bài diễn văn khai mạc về “tình hình thế giới” của Tổng thư ký Guterres. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian sẽ phát biểu vào ngày 23/9. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu sẽ có bài phát biểu trước Đại hội đồng vào hôm 24/9. Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas sẽ phát biểu trước Đại hội đồng qua video vào cùng ngày.

Đại sứ Pháp tại Liên hợp quốc, ông Jerome Bonnafont, cho rằng việc các nhà lãnh đạo thế giới ủng hộ Liên hợp quốc trong tuần này là “cực kỳ quan trọng”, bởi đây là nơi các quốc gia gặp gỡ và hội tụ - đặc biệt là trong bối cảnh thế giới đang bị chia rẽ sâu sắc như hiện nay.

“Chúng tôi tin tưởng vào chủ nghĩa đa phương”, ông nói, “và chúng tôi tin rằng tuần lễ cấp cao này là dịp để các quốc gia trên thế giới tái khẳng định rằng họ ưu tiên hợp tác và đối thoại hơn là đối đầu”.

Một năm không mấy suôn sẻ của Liên hợp quốc

Không còn nghi ngờ gì nữa, 2026 là một năm đầy khó khăn đối với tổ chức toàn cầu này. Liên hợp quốc đã gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện trách nhiệm cốt lõi là đảm bảo hòa bình và an ninh quốc tế, cũng như nỗ lực chấm dứt các cuộc xung độttại Trung Đông và Ukraine. Việc một quốc gia trong Hội đồng Bảo an không thanh toán hàng tỷ USD tiền nợ đọng đã khiến tình hình tài chính của Liên hợp quốcrơi vào cảnh bấp bênh.

Tuy nhiên, ông Richard Gowan - một chuyên gia kỳ cựu theo dõi Liên hợp quốc và là giám đốc chương trình về các thể chế và vấn đề toàn cầu tại Nhóm Khủng hoảng quốc tế - nhận định rằng năm 2025 thậm chí còn tồi tệ hơn hiện tại.

Ông cho biết, cách đây một năm, người ta từng dự đoán Tổng thống Mỹ Trump sẽ tận dụng bài phát biểu tại Liên hợp quốc để tuyên bố Mỹ rút khỏi tổ chức này. Dù ông Trump đã không đưa ra thông báo rút lui vào tháng 9 năm ngoái, Liên hợp quốc vẫn phải chật vật xoay xở suốt 12 tháng qua với những khó khăn tài chính, buộc tổ chức này phải cắt giảm các hoạt động gìn giữ hòa bình và viện trợ nhân đạo.

Mới đây, Mỹ đã thanh toán 725 triệu USD tiền đóng góp cho ngân sách hoạt động thường xuyên của Liên hợp quốc trong năm nay; khoản tiền này đủ để giúp chính quyền Mỹ Trump tránh khỏi việc mất lá phiếu của mình tại Đại hội đồng. Động thái này là dấu hiệu rõ ràng cho thấy ông Trump sẽ tiếp tục duy trì sự hiện diện của Mỹ tại Liên hợp quốc.

Ông Gowan nhận định rằng Liên hợp quốc hiện không còn trong tình trạng “rơi tự do” nữa, nhưng lại đang “mắc kẹt trong một cuộc khủng hoảng kéo dài vô định hoặc vĩnh viễn”. Ông nói một cách hình ảnh: “Liên hợp quốc có thể không còn nằm trong phòng cấp cứu như năm ngoái, nhưng dường như vẫn đang bị mắc kẹt tại trung tâm điều trị chấn thương trong tương lai gần”.

Mark Malloch-Brown, cựu Phó Tổng thư ký Liên hợp quốc và hiện là thành viên hội đồng quản trị của Quỹ Liên hợp quốc, phát biểu: “Mặc dù thế giới vẫn đặt niềm tin vào Liên hợp quốc, nhưng công chúng toàn cầu đang rất mong chờ sự thay đổi”.

Trí tuệ nhân tạo trở thành tâm điểm các chương trình nghị sự

Tương lai của trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành vấn đề được quan tâm hàng đầu trên toàn cầu, trong bối cảnh công nghệ này phát triển với tốc độ chóng mặt. Đồng thời, ngày càng có nhiều người nhận ra rằng hiện chưa có các quy định kiểm soát trong ngành, chứ chưa nói đến những cơ chế giám sát toàn cầu dành cho một công nghệ mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng tiềm ẩn vô số rủi ro và những điều chưa thể lường trước. Vài ngày trước cuộc họp toàn cầu này, lãnh đạo của ba công ty AI lớn đã cảnh báo về nguy cơ công nghệ vượt khỏi tầm kiểm soát của con người và kêu gọi tạm dừng phát triển. Tuy nhiên, ông Trump đã gạt bỏ những lo ngại đó, đồng thời thúc giục tiếp tục đẩy mạnh tiến bộ công nghệ để duy trì vị thế dẫn đầu của Mỹ so với Trung Quốc.

Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã bổ sung một cuộc họp cấp cao về AI vào chương trình nghị sự - một động thái cho thấy mối lo ngại ngày càng tăng và nhu cầu cấp thiết phải giải quyết vấn đề này. Trước đó, cơ quan này đã lên kế hoạch tổ chức một cuộc họp cấp cao về vấn đề Ukraine với Tổng thống Zelensky.

Đối với người đứng đầu Liên hợp quốc, đây sẽ là kỳ họp Đại hội đồng cuối cùng ông tham dự cùng các nhà lãnh đạo thế giới. Tuần trước, ông đã chia sẻ trước nội dung bài phát biểu của mình với các phóng viên tại Liên hợp quốc, nhận định rằng cán cân quyền lực đang dịch chuyển trong “một kỷ nguyên đầy rẫy những bất định sâu sắc”.

“Trong bối cảnh thế giới phải đối mặt với ba mối đe dọa hiện hữu”, ông nói, “hợp tác quốc tế trở nên cần thiết hơn bao giờ hết”.

Những người khác cũng sẽ tìm cách thu hút sự chú ý vào các vấn đề đa dạng, từ tình trạng mực nước biển dâng và tài trợ cho giáo dục cho đến cuộc đấu tranh vì bình đẳng giới. Hàng trăm cuộc họp riêng cũng sẽ diễn ra tại các phòng họp của Liên hợp quốc, khách sạn, phái bộ ngoại giao và nhà hàng.

Bà Esther Brimmer, nghiên cứu viên cấp cao về quản trị toàn cầu tại Hội đồng Quan hệ đối ngoại (CFR) và từng là Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách các vấn đề tổ chức quốc tế dưới thời chính quyền Tổng thống Obama, cho rằng các cuộc gặp trực tiếp có thể giúp các quốc gia thảo luận và thống nhất những ý tưởng sẽ được triển khai trong những tháng sau đó.

Bà Brimmer nhận định tình hình năm 2026 “nghiêm trọng và phức tạp hơn nhiều so với những thập kỷ trước”. Mặc dù vậy, bà cho biết: “Tôi vẫn giữ niềm hy vọng. Trong suốt nhiều thập kỷ qua, chúng ta đã học hỏi được rất nhiều điều về hợp tác quốc tế”.

Xem thêm:

>> Hệ thống AI mắc sai lầm, quân đội Mỹ suýt tấn công tàu Trung Quốc?

>> Houthi từ nhóm nhỏ nổi dậy đến mối đe dọa lớn đối với Mỹ và Saudi Arabia

>> Quân đội Yemen dồn dập phản công Houthi, Mỹ phản ứng ra sao?