Từ ngày 9-11/11, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (lâm thời), Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai đã tìm thấy 7 hài cốt liệt sĩ trên đồi C10, tổ 39, phường Cam Đường. Những ngày này, đất đỏ trên đồi được lật lên giữa vườn bưởi đang trĩu quả. Đất được xới thật khẽ, mỗi mảnh xương, mỗi chiếc cúc áo được các chiến sĩ nâng lên bằng đôi găng tay trắng, đặt lên tấm vải đỏ.

Hơn bốn mươi năm trước, trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, quả đồi này là nơi bộ đội đóng quân, tập kết. Nhiều cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh và được đồng đội an táng ngay tại chỗ. Về sau, một phần mộ đã được quy tập về nghĩa trang. Những người còn lại nằm yên dưới lớp đất, rồi vườn cây mọc lên phía trên.

Ký ức người dân dẫn đường tìm hài cốt liệt sĩ

Mảnh vườn rộng gần 7.000 m² ấy là đất sản xuất của gia đình bà Vàng Thị Dung, người Tày ở tổ 39, phường Cam Đường. Bà kể, từ hơn chục năm trước, bà đã tin rằng dưới vườn nhà mình vẫn còn những người lính.

"Cách đây khoảng hơn chục năm, có anh hàng xóm đến đào củ mài ở vườn nhà tôi, cũng đào tìm thấy một hài cốt liệt sĩ. Tôi nghĩ là sẽ sót. Tôi có ý kiến với đội các cháu đi tìm kiếm 500 ngày đêm này, cũng đến làm việc với gia đình tôi. Quá trình làm việc, tôi tạo điều kiện hết mức. Vườn bưởi, ngô rồi lúa nhà tôi thì thôi, tôi cứ cho làm", bà Dung chia sẻ.

Cùng báo tin cho bộ đội còn có bà Vàng Thị Quy, người cũng nắm rõ những ngôi mộ trên đồi. Bà Quy cho biết, tin vừa báo lên, các chiến sĩ đã có mặt ngay để làm việc, và bà thấy mãn nguyện khi những người lính năm xưa được tìm về nơi an nghỉ cuối cùng.

Theo Thượng tá Phùng Đức Anh, Đội trưởng Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (lâm thời), Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lào Cai, khi nhận được tin báo, đơn vị đã tìm lại các nhân chứng biết vị trí chôn cất ban đầu, trong đó có gia đình bà Dung, bà Quy.

Đơn vị lập biên bản, lấy xác nhận của chính quyền địa phương, báo cáo Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh rồi mới tiến hành khai quật. Chỉ sau hai ngày, từ ngày 9 đến sáng 10/11, 6 hài cốt liệt sĩ đã được cất bốc. Dưới lớp đất còn có cả đạn và lựu đạn sót lại, buộc các chiến sĩ phải xử lý hết sức thận trọng.

Nhiều khả năng có một nữ liệt sĩ trên đồi C10

Sang ngày thứ ba, ở một hố đào mới, các chiến sĩ tìm thấy hài cốt thứ bảy. Nằm bên cạnh là đôi dép, chiếc nhẫn, chiếc kẹp tóc, chiếc khăn, hộp sáp, cùng những lọ thuốc Penicillin và một số dụng cụ y tế. Những kỷ vật nhỏ bé ấy cho thấy đây nhiều khả năng là một nữ liệt sĩ, có thể là một nữ quân y. Nếu được xác nhận, đây là hài cốt nữ liệt sĩ đầu tiên được tìm thấy tại Lào Cai kể từ khi triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm.

Hơn bốn mươi năm nằm lại giữa đồi, chị vẫn mang theo chiếc kẹp tóc của tuổi con gái và những lọ thuốc dành cho đồng đội. Mẫu sinh phẩm đã được lấy ngay sau khi cất bốc để giám định ADN, với mong muốn sớm tìm lại tên tuổi, quê quán cho chị.

"Sau ba ngày tìm kiếm, đến thời điểm này chúng tôi đã tìm được bảy hài cốt liệt sĩ. Trong đấy có bác thứ bảy lấy được mẫu và xương, răng để giám định ADN", Thượng tá Phùng Đức Anh cho biết. Những người làm công việc tìm kiếm thường gọi mỗi liệt sĩ là một "bác", như gọi người thân trong nhà.

Chiến dịch 500 ngày đêm ở Lào Cai vượt chỉ tiêu

Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được triển khai trên cả nước từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Trong giai đoạn 1, Lào Cai được giao chỉ tiêu tìm kiếm, quy tập từ 70 đến 80 hài cốt liệt sĩ. Đến hết ngày 30/9, tỉnh đã tìm được 90 hài cốt. Tính cả giai đoạn 2, đến nay con số này là 104. Trên cả nước, tính đến ngày 10/11, Chiến dịch đã tìm kiếm, quy tập được 4.417 hài cốt liệt sĩ, đạt 63,1% mục tiêu.

Riêng trên đồi C10, công việc mới chỉ bắt đầu. Theo lời kể của các nhân chứng, cựu chiến binh, nơi đây từng có gần 50 ngôi mộ. "Dự đoán thì rất khó, vì theo các bác cung cấp thì ở đây có khoảng gần 50 mộ, cũng đã đưa các bác đi một phần rồi, nhưng bây giờ mình không biết ở dưới còn bao nhiêu. Mình cứ tìm kiếm hết diện tích, còn bao nhiêu bác thì mình sẽ tìm lại các bác ấy thôi", Thượng tá Phùng Đức Anh nói.

Những ngày tới, lực lượng tìm kiếm sẽ đào hết khu vực mà bà Dung, bà Quy chỉ ra. Các hài cốt đã được đưa về nhà quàn để chờ hoàn tất thủ tục, tổ chức lễ truy điệu và an táng.

Mùa bưởi năm nay, vườn nhà bà Dung sẽ vắng đi nhiều gốc, nhưng bà chẳng tính chuyện được mất. Với bà và với những người dân dưới chân đồi, vụ mùa quý nhất là ngày các anh, các chị được trở về bên đồng đội, được gọi đúng tên mình.