Sáng nay (15/7), tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Cải cách mạnh mẽ, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm

Trình bày tờ trình tóm tắt Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, Dự thảo Luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về phát triển xuất bản, văn hóa, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và kinh tế tư nhân. Dự án luật tập trung khắc phục những hạn chế, hoàn thiện hành lang pháp lý (nhất là trên môi trường số), đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh và tăng cường phân cấp, phân quyền. Dự thảo giữ nguyên phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật Xuất bản 2012, không hạn chế quyền con người, quyền công dân.

Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, nội dung cơ bản của dự thảo Luật được xây dựng theo nguyên tắc “6 rõ”, tập trung vào 4 nhóm nội dung lớn. Thứ nhất, hoàn thiện quy định về nội dung quản lý và chính sách nhà nước (Điều 6, Điều 7), tăng cường quản lý dịch vụ trung gian phát hành và hoạt động có tính chất xuất bản trên không gian mạng, hỗ trợ hạ tầng công nghệ, hợp tác công - tư, miễn giảm tiền thuê đất và tài sản công.

Thứ hai, phòng chống xâm phạm bản quyền trên không gian mạng (Điều 10, 40, 45), phân biệt rõ hành vi in nổi bản, in lậu, làm giả và quy định chế tài xử lý nghiêm.

Thứ ba, hoàn thiện quy định về tổ chức, liên kết của nhà xuất bản (Điều 12, 17, 23), cho phép cơ quan chuyên môn văn hóa cấp tỉnh thành lập nhà xuất bản nếu UBND cấp tỉnh không thành lập, bổ sung tiêu chí bổ nhiệm lãnh đạo và đối tác liên kết công nghệ, tư nhân.

Thứ tư, hoàn thiện quy định về xuất bản, phát hành điện tử và chuyển đổi số (Chương 5, Điều 45, 50, 51), chuyển từ cơ chế quản lý nhập khẩu truyền thống sang khai báo điện tử.

Đáng chú ý, công tác cải cách hành chính trong dự thảo được triển khai rất mạnh mẽ. Dự thảo sửa đổi, bổ sung 15 điều theo hướng đơn giản hóa thủ tục, bãi bỏ 15/30 thủ tục hành chính của Luật Xuất bản 2012, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu. Đồng thời, dự thảo tiến hành phân cấp cho cấp xã thực hiện 02 thủ tục cấp và cấp lại giấy phép hoạt động in xuất bản phẩm.

Sau khi có ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp, dự thảo bổ sung 8 điểm mới trọng tâm bao gồm: Khẳng định xuất bản là ngành kinh tế - công nghệ; chuyển tư duy sang kiến tạo phát triển; thiết lập khuôn khổ pháp lý cho chuyển đổi số toàn diện; mở rộng không gian phát triển của nhà xuất bản; hình thành hệ sinh thái xuất bản; lần đầu tiên tạo cơ sở pháp lý cho mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông; đổi mới phương thức quản lý bằng công nghệ; và tăng cường bảo vệ quyền tác giả, người làm xuất bản.

Theo Văn bản số 89/UBTVQH16-PLTP ngày 25/6/2026, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến để chuẩn bị trình Quốc hội thông qua dự án Luật vào kỳ họp chuyên đề tháng 8/2026.

Rà soát kỹ để tránh chồng chéo các luật

Trình bày báo cáo thẩm tra tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh nêu rõ, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành với các chính sách trong dự thảo Luật và có ý kiến cụ thể về 7 nội dung lớn.

Về vị trí, mục đích của hoạt động xuất bản (khoản 1 Điều 1, sửa đổi, bổ sung Điều 3), Thường trực Ủy ban đề nghị tiếp tục thể chế hóa đầy đủ Chỉ thị số 04 của Ban Bí thư, khẳng định vai trò của xuất bản là bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa và hạ tầng tri thức quốc gia. Đồng thời, bổ sung mục tiêu bảo tồn tiếng nói, chữ viết, tri thức truyền thống, bản sắc văn hóa các dân tộc Việt Nam và nguyên tắc bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, chủ quyền quốc gia.

Về chính sách của Nhà nước (khoản 4 Điều 1, sửa đổi, bổ sung Điều 7), đề nghị bổ sung nhóm chính sách phát triển nguồn nhân lực (theo Chỉ thị 04) và rà soát các chính sách đặt hàng, đấu thầu, hỗ trợ, ưu đãi để bảo đảm tính thống nhất pháp luật.

Về những hành vi bị cấm (khoản 5 Điều 1, sửa đổi, bổ sung Điều 10), Thường trực Ủy ban tán thành việc sửa đổi để nâng cao hiệu quả quản lý, chống in lậu, in giả; bảo vệ người làm xuất bản theo Chỉ thị 04. Tuy nhiên, đề nghị cân nhắc giao Chính phủ quy định chi tiết để phù hợp với khoản 2 Điều 14 Hiến pháp.

Về mô hình tổ chức và hoạt động của nhà xuất bản (khoản 6 Điều 1, sửa đổi, bổ sung Điều 12), Thường trực Ủy ban tán thành cho phép UBND cấp tỉnh hoặc cơ quan quản lý văn hóa thành lập nhà xuất bản. Đề nghị nghiên cứu kỹ quy định về mô hình tập đoàn xuất bản - truyền thông để bảo đảm tính khả thi, thực tiễn.

Về hoạt động trên không gian mạng (khoản 2, khoản 3, khoản 5, khoản 26 Điều 1), tán thành việc bổ sung quy định này để quản lý chặt chẽ sản phẩm xuyên biên giới, nhưng cần rà soát kỹ để tránh chồng chéo với các luật về báo chí, an ninh mạng, sở hữu trí tuệ...

Về hoạt động in và cấp phép (khoản 16, khoản 17, khoản 18 Điều 1, sửa đổi, bổ sung Điều 32, Điều 33, Điều 34), Thường trực Ủy ban nhất trí đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí. Cơ quan thẩm tra đề nghị giữ nguyên quy định giấy phép in không xác định thời hạn như luật hiện hành, không quy định thời hạn 10 năm.

Về phát hành xuất bản phẩm (khoản 19 Điều 1, sửa đổi, bổ sung Điều 36), Thường trực Ủy ban tán thành chuyển sang cơ chế thông báo hoạt động không yêu cầu xác nhận; đề nghị giao Chính phủ quy định chi tiết cơ chế hậu kiểm.

6 nhóm nội dung trọng tâm Chính phủ cần tập trung tiếp thu, hoàn thiện

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh, để hoàn thiện dự án luật, Chính phủ cần chỉ đạo cơ quan soạn thảo tập trung vào 6 nội dung trọng tâm sau:

Thứ nhất, về thể chế hóa chủ trương của Đảng: Tiếp tục rà soát để thể chế hóa tinh thần Chỉ thị số 04 của Ban Bí thư và các định hướng mới về phát triển hoạt động xuất bản trong kỷ nguyên số, phát triển công nghiệp văn hóa, văn hóa đọc và xây dựng ngành xuất bản hiện đại, chuyên nghiệp.

Thứ hai, về mô hình tổ chức và liên kết xuất bản: Hoàn thiện quy định nhằm phát huy tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của nhà xuất bản (NXB), giữ vững định hướng chính trị; làm rõ vai trò chủ động kiến tạo và tôn chỉ mục đích của NXB; xác định rõ trách nhiệm đơn vị liên kết, xử lý triệt để tình trạng mượn danh NXB. Đối với đề xuất mô hình tập đoàn xuất bản tại khoản 3 Điều 12, cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ tính khả thi, thuật ngữ (tập đoàn, tổ hợp) theo ý kiến của đồng chí Phan Chí Hiếu và quy định đối với doanh nghiệp 100% vốn nhà nước.

Thứ ba, về hoạt động xuất bản trong môi trường số: Rà soát các quy định về xuất bản trên không gian mạng, xuất bản điện tử, dịch vụ trung gian phát hành, ứng dụng AI và chuyển đổi số. Cần có chính sách vượt trội để phát triển mạnh mẽ xuất bản số theo Chỉ thị 04; tăng mức hình phạt đối với hành vi vi phạm, đặc biệt là vi phạm bản quyền.

Thứ tư, về hoạt động in, phát hành và quản lý nhà nước: Hoàn thiện quy định về in, phát hành, nhập khẩu, quảng cáo; đẩy mạnh cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính và phân cấp thẩm quyền giữa Bộ với địa phương. Quan tâm đến chính sách ưu đãi, mức chiết khấu, nhân lực NXB. Làm rõ nội hàm các quy định về thời hạn đình chỉ, cấp phép cơ sở in và các nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết.

Thứ năm, về thời hạn cấp giấy phép hoạt động in (Điều 32): Dự thảo đang đề xuất quy định thời hạn 10 năm, nhưng Ủy ban Văn hóa, Giáo dục đề nghị không nên quy định thời hạn để tránh phát sinh giấy phép con. UBTVQH thống nhất sẽ chuẩn bị hai phương án để trình Quốc hội thảo luận, không vội đóng khung quy định này.

Thứ sáu, về kỹ thuật lập pháp và tên gọi dự án luật: Dự án luật sửa đổi 50 điều (thuộc trường hợp sửa đổi toàn diện theo quy định), nhưng có tới 27 điều chủ yếu là sửa kỹ thuật. Bộ Văn hóa đang đề xuất tên gọi "Sửa một số điều". Cơ quan soạn thảo cần rà soát kỹ ý kiến của đồng chí Phan Chí Hiếu để giải trình rõ trong tờ trình; chủ động đưa ra khỏi dự thảo những nội dung không thuộc thẩm quyền Quốc hội nhằm tinh gọn văn bản, đổi mới tư duy lập pháp và hoàn thiện điều khoản chuyển tiếp.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh lưu ý, sau phiên họp, cơ quan soạn thảo khẩn trương phối hợp với cơ quan thẩm tra rà soát toàn diện dự thảo luật, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, xử lý dứt điểm các quy định chồng chéo trước khi trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại kỳ họp không thường lệ vào tháng 8.