Tại họp báo thường kỳ của Bộ Khoa học và Công nghệ ngày 30/9, vấn đề nhân lực phục vụ phát triển ngành hạt nhân nhận được sự quan tâm của báo chí.

Theo TS. Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, y học hiện là một trong những lĩnh vực thể hiện rõ hiệu quả ứng dụng năng lượng hạt nhân tại Việt Nam. Lò phản ứng nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt được khôi phục, nâng cấp và đưa vào vận hành từ năm 1984 với sự hỗ trợ của Liên Xô (cũ), đến nay đã hoạt động 42 năm.

Dù có công suất chỉ 0,5MW, lò Đà Lạt vẫn được Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) đánh giá là một trong những lò phản ứng công suất thấp hoạt động hiệu quả trên thế giới. Hiện, lò cung cấp khoảng 80% lượng dược chất phóng xạ cho các bệnh viện trên cả nước, chủ yếu phục vụ chẩn đoán và điều trị ung thư.

Mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 180.000 ca mắc ung thư mới, kéo theo nhu cầu sử dụng đồng vị phóng xạ trong y tế ngày càng tăng, trong khi năng lực sản xuất trong nước còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, Dự án Trung tâm Nghiên cứu khoa học công nghệ hạt nhân, với lò phản ứng nghiên cứu mới tại Đồng Nai, được kỳ vọng nâng cao năng lực nghiên cứu, sản xuất đồng vị phóng xạ và phát triển các ứng dụng kỹ thuật hạt nhân.

TS. Trần Chí Thành cho biết, lò phản ứng mới có công suất gấp 30 lần lò Đà Lạt, qua đó mở rộng khả năng sản xuất dược chất phóng xạ phục vụ chẩn đoán, điều trị ung thư trong nước, đồng thời hướng tới cung cấp cho thị trường khu vực.

Nhân lực vẫn là thách thức lớn

Cùng với đầu tư cơ sở vật chất, phát triển nguồn nhân lực được xác định là yêu cầu quan trọng đối với ngành hạt nhân. Theo Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam và Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, Việt Nam đã hình thành nền tảng nhân lực qua nhiều năm nghiên cứu, đào tạo, ứng dụng và quản lý. Tuy nhiên, đội ngũ hiện nay vẫn cần được bổ sung cả về số lượng, cơ cấu và năng lực chuyên sâu để đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn.

TS. Trần Chí Thành cho rằng, nhân lực là một trong những thách thức hàng đầu của ngành hạt nhân. Riêng lĩnh vực điện hạt nhân đòi hỏi lực lượng lao động lớn, mỗi nhà máy cần 600-700 người nếu sử dụng công nghệ phương Tây hoặc gần 1.000 người với công nghệ của Nga.

Trước đây, Việt Nam từng cử gần 1.000 cán bộ, sinh viên sang Liên bang Nga và Nhật Bản đào tạo. Tuy nhiên, đến nay chỉ khoảng 20% số người này quay trở lại và tiếp tục gắn bó với ngành.

Theo Quyết định 438/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển ứng dụng năng lượng nguyên tử, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 xây dựng đội ngũ khoảng 2.000 nhân lực và nâng lên 2.500 người vào năm 2035. Nguồn nhân lực được xác định gồm 4 nhóm chính: quản lý nhà nước, nghiên cứu phát triển, hỗ trợ kỹ thuật và lực lượng trực tiếp vận hành hạt nhân.

TS. Trần Chí Thành cho biết, thời gian tới cần nghiên cứu mở từ 1-2 khoa Công nghệ hạt nhân tại các trường đại học kỹ thuật hàng đầu ở Hà Nội và TP.HCM, với chương trình đào tạo đạt chuẩn quốc tế.

Theo ông, những nội dung có thể đào tạo trong nước cần được ưu tiên thực hiện trong nước. Với các vấn đề kỹ thuật phức tạp, Việt Nam có thể cử nhân sự đến làm việc, đào tạo tại các viện nghiên cứu hàng đầu thế giới để tích lũy kinh nghiệm chuyên sâu. Mục tiêu là từng bước hình thành đội ngũ đủ năng lực nghiên cứu, thiết kế, làm chủ, cải tiến và phát triển công nghệ hạt nhân phù hợp với nhu cầu của Việt Nam.