Giới chức Ukraine cáo buộc Nga cuối tuần qua đã tiến hành một trong những cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo quy mô lớn nhất kể từ khi phát động chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine từ tháng 2/2022.

Không quân Ukraine (PSU) cho biết quân đội Nga đã tiến hành “một cuộc tấn công phối hợp quy mô lớn vào Ukraine bằng máy bay không người lái tấn công và nhiều loại tên lửa phóng từ trên không và mặt đất”. Thủ đô Kiev tiếp tục là mục tiêu chính.

“Tổng cộng, đối phương đã phóng hơn 40 tên lửa các loại, phần lớn nhằm vào thủ đô, cùng 120 máy bay không người lái tấn công”, Tổng thống Volodymyr Zelensky tuyên bố. Theo các quan chức Ukraine, một số tên lửa được cải tiến để thay đổi quỹ đạo trong giai đoạn cuối của hành trình, khiến việc phát hiện và đánh chặn trở nên khó khăn hơn.

Nga cải tiến tên lửa để đối phó hệ thống phòng thủ

Số lượng tên lửa được sử dụng trong cuộc xung đột đã giúp các bên thu thập lượng dữ liệu lớn về hiệu quả của những hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa như Patriot do Mỹ sản xuất. Các nhà thiết kế tên lửa Nga được cho là đã tận dụng những dữ liệu này để cải tiến vũ khí, nhằm tăng cường khả năng vượt qua Patriot và các hệ thống phòng thủ tên lửa khác.

Theo một báo cáo công bố vào tháng 10/2025, những cải tiến này đã làm thay đổi hệ thống điều khiển của tên lửa đạn đạo, khiến chúng không còn di chuyển theo quỹ đạo được dự đoán dựa trên thiết kế ban đầu. Lực lượng tên lửa Nga đã phát triển những phương thức khiến tên lửa thay đổi hướng bay khi tiếp cận mục tiêu.

Một số tên lửa có thể lao xuống theo góc dốc hơn hoặc thực hiện các thao tác cơ động nhanh nhằm gây khó khăn cho tên lửa đánh chặn của hệ thống Patriot.

Một quan chức Ukraine từng mô tả những cải tiến này là “bước ngoặt” đối với Nga. Theo báo cáo tháng 10/2025, 4 tên lửa Iskander-M của Nga được phóng trong một cuộc tấn công đều đánh trúng mục tiêu. Tuy nhiên, Nga không phải bên duy nhất điều chỉnh chiến thuật và công nghệ để thích ứng với những thách thức mới. Ukraine cũng đang áp dụng các phương thức mới để đánh chặn tên lửa của đối phương.

Trong tháng 6/2026, Nga đã phóng 5.929 vũ khí tấn công đường không nhằm vào các thành phố và mục tiêu khác ở Ukraine. Ukraine cho biết, các lực lượng phòng không và tác chiến điện tử nước này đã phá hủy hoặc vô hiệu hóa 5.277 mục tiêu, tương đương tỷ lệ gần 90%.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuyên bố: “Bảo vệ các thành phố trước tên lửa đạn đạo là ưu tiên hàng đầu và không thay đổi của chúng ta hiện nay. Tên lửa đánh chặn là nhu cầu cấp thiết mỗi ngày. Tôi biết ơn tất cả những ai tôn trọng các thỏa thuận đã đạt được và bảo đảm việc cung cấp năng lực phòng thủ trước tên lửa đạn đạo”.

Thách thức lớn đối với Kiev

Tuy nhiên, Ukraine vẫn phải đối mặt với một thách thức lớn: tình trạng thiếu hụt tên lửa đánh chặn trên toàn cầu. Trong một cuộc thảo luận dài trên podcast về cuộc chiến ở Ukraine, các chuyên gia nhận định nguồn cung những loại vũ khí này, đặc biệt là tên lửa đánh chặn dành cho hệ thống Patriot, khó có thể tăng đáng kể trong thời gian ngắn.

Cựu sĩ quan Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) Ivan Stupak cho biết tình trạng thiếu hụt các tên lửa đánh chặn đã khiến Ukraine phải điều chỉnh chiến thuật phòng không.

Trao đổi với RBC Ukraine, ông Stupak cho biết các đơn vị phòng không Ukraine đã chuyển một số hệ thống Patriot từ chế độ tự động sang chế độ điều khiển thủ công nhằm tiết kiệm tên lửa đánh chặn và tăng khả năng chủ động lựa chọn mục tiêu trong các cuộc tấn công đường không của Nga.

Theo ông Stupak, chế độ điều khiển thủ công cho phép kíp chiến đấu ưu tiên các mối đe dọa nguy hiểm nhất, thay vì hoàn toàn dựa vào cơ chế tự động của hệ thống.

Ukraine đang hối thúccác đồng minh và đối tác phương Tây cung cấp tên lửa đánh chặn theo từng đợt nhỏ. Song song với đó, Kiev cũng thúc đẩy sáng kiến xây dựng một lá chắn phòng thủ tên lửa đạn đạo châu Âu với sự tham gia của 10 quốc gia, nhằm giảm bớt những hạn chế về nguồn cung hiện nay.

Ngoài ra, Ukraine cũng dựa vào các giải pháp tự phát triển như máy bay không người lái đánh chặn, các đơn vị pháo phòng không cơ động và tác chiến điện tử để đối phó với máy bay không người lái tầm xa của Nga.

Nhằm thu hẹp khoảng cách về năng lực phòng không, Mỹ đã cấp cho Ukraine giấy phép đặc biệt để tự sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot. Đây là một đặc quyền trước đó chỉ được cấp cho 2 quốc gia khác. Tuy vậy, vẫn còn nhiều chi tiết chưa được làm rõ, chẳng hạn như Ukraine sẽ chế tạo loại tên lửa nào trong số nhiều loại tên lửa được hệ thống Patriot sử dụng. Phần lớn các ước tính hiện nay cho rằng Ukraine có thể phải mất ít nhất 2 năm trước khi những tên lửa đánh chặn đầu tiên được sản xuất tại một nhà máy ở Kiev. Khi đó, cuộc chiến có thể đã kết thúc.

Trong cuộc đua ngày càng quyết liệt giữa tên lửa tấn công và hệ thống phòng thủ, Nga đang liên tục điều chỉnh thiết kế và chiến thuật để tìm cách vượt qua các lá chắn của Ukraine. Những động tác cơ động ở giai đoạn cuối hành trình đang làm gia tăng áp lực lên các hệ thống như Patriot.

Việc Ukraine được phép tiến tới tự sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot có thể mở ra giải pháp dài hạn, nhưng năng lực này cần thời gian để hình thành. Trong ngắn hạn, Kiev vẫn phải trông cậy vào nguồn cung từ các đồng minh và kết hợp nhiều phương án phòng thủ khác để đối phó với các cuộc tấn công đường không ngày càng phức tạp của Nga.