Ngày 27/8, UBND tỉnh Đắk Lắk phối hợp với Thanh tra Chính phủ, Ban Tiếp công dân Trung ương, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Tổng Công ty Cà phê Việt Nam tổ chức đối thoại với các hộ nhận khoán tại 3 Công ty TNHH MTV Cà phê Việt Đức, Việt Thắng và Ea Tiêu. Đây là vụ việc kéo dài nhiều năm, liên quan đến phương án khoán, quản lý đất đai, thu sản lượng, đầu tư vườn cây, chế độ bảo hiểm và quyền lợi của người nhận khoán.

Người dân đề nghị làm rõ phương án "khoán trắng"

Tại buổi đối thoại, người dân nêu nhiều kiến nghị, tập trung vào phương án khoán được các công ty áp dụng từ nhiều năm trước. Nhiều hộ cho rằng trên thực tế đây là hình thức “khoán trắng”, bởi người dân tự bỏ vốn chăm sóc, đầu tư vườn cây. Trong khi doanh nghiệp không đầu tư trên vườn cây, nhưng lại xác lập hợp đồng với tỷ lệ đầu tư giữa công ty và người dân phổ biến 51-49% hoặc 52-48%. Các hộ đề nghị làm rõ cơ sở pháp lý, nguồn vốn, chi phí đầu tư và căn cứ xác định tỷ lệ đầu tư của công ty. Nếu xác định là “khoán trắng”, người dân đề nghị bàn giao đất từ công ty về địa phương.

Dự buổi đối thoại, ông Phan Xuân Thành, người lao động Công ty Cà phê Việt Thắng, nêu kiến nghị: “Ngày xưa vườn cây đang 100% nhà nước thì chúng tôi nộp đầy đủ, không có một ý kiến gì hết. Bắt đầu xảy ra tranh chấp từ khi vườn cây cũ nhổ đi để tái canh năm 2004 và có những hộ thì những năm sau này. Công ty giao toàn bộ cho dân, muốn làm gì thì làm nhưng đến lúc vườn cây có thu hoạch thì bắt ký hợp đồng 48%-52%. Mong muốn các cơ quan có thẩm quyền làm rõ, trả đất về địa phương, để người lao động chúng tôi thực hiện nghĩa vụ trực tiếp với Nhà nước.”

Ngoài vấn đề khoán, người dân kiến nghị làm rõ việc thu, truy thu sản phẩm; tính lãi, nợ sản phẩm; tiền thuê đất; chuyển nhượng hợp đồng; tái canh cà phê; đền bù, giải phóng mặt bằng; bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và các quyền lợi liên quan.

Đại diện 3 công ty Việt Đức, Việt Thắng và Ea Tiêu khẳng định việc triển khai phương án khoán được thực hiện theo quy định, có hồ sơ thể hiện doanh nghiệp đã đầu tư. Tuy nhiên, các khoản đầu tư chủ yếu là đầu tư gián tiếp, không trực tiếp trên vườn cây.

Người dân đề nghị doanh nghiệp công khai cụ thể các khoản đầu tư này và căn cứ xác định tỷ lệ đầu tư 51% hoặc 52% của công ty. Tổng Công ty Cà phê Việt Nam tiếp thu, yêu cầu các công ty thành viên chuẩn bị hồ sơ, tài liệu để giải trình và công khai những nội dung được phép công khai.

Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ cho biết vụ việc tại 3 công ty cà phê đã được thanh tra và có Kết luận số 402 năm 2024. Theo ông Nguyễn Mạnh Hường, Cục trưởng Cục II, Thanh tra Chính phủ, qua rà soát có 34 nội dung phản ánh, kiến nghị của người dân cần tập trung giải quyết. Trong đó, nhiều vấn đề đã được nêu trong Kết luận 402 nhưng đến nay một số nội dung chưa được thực hiện đầy đủ, khiến người dân tiếp tục gửi đơn kiến nghị đến nhiều cấp.

Gỡ vướng để chấm dứt khiếu kiện kéo dài

Ông Nguyễn Hồng Điệp, Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương, đề nghị Tổng Công ty Cà phê Việt Nam trực tiếp đối thoại với người dân, không đẩy trách nhiệm cho các công ty thành viên. Các phương án sản xuất, hợp đồng và quản lý đất đai cần được công khai, bàn bạc dân chủ, đồng thời tính đến công sức, tài sản của các hộ dân đã gắn bó với nông trường, công ty qua nhiều thế hệ.

Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương đặc biệt lưu ý tỉnh Đắk Lắk và các cơ quan chức năng làm rõ nội dung người dân kiến nghị về “khoán trắng”.

“Khoán trắng mà bà con nói là doanh nghiệp chẳng làm gì cả, cứ phát canh thu tô, cứ phát canh khoán, bà con tự đầu tư xong rồi doanh nghiệp cứ thu thôi, coi như là phần lãi. Trong đó, nhà nước chỉ được mấy đồng thuế, mà hiệu quả quản lý vốn, hiệu quả quản lý sử dụng đất không cao. Tôi khuyến nghị, Trung ương đang có hướng sửa đổi Luật Đất đai theo hướng tốt cho dân, doanh nghiệp không làm thì giao hết cho dân.”-Ông Nguyễn Hồng Điệp nói.

Về phía địa phương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn khẳng định những kiến nghị chính đáng của người dân phải được lắng nghe, xem xét trên cơ sở pháp luật, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, do vụ việc kéo dài qua nhiều thời kỳ, liên quan đến đất đai, hoạt động doanh nghiệp và các hợp đồng giao khoán nên chưa thể xác định ngay trách nhiệm của từng bên. Các công ty phải rà soát phương án sử dụng đất, diện tích đang sử dụng, không sử dụng và diện tích giao khoán không đúng quy định. Trường hợp không đủ điều kiện tiếp tục sử dụng phải trả về địa phương theo quy định.

“Hiện nay chúng tôi chưa thể kết luận đây là khoán trắng, chưa có cơ sở để kết luận. Khi có tài liệu, cơ sở chứng minh trường hợp khoán trắng thì sẽ có các biện pháp, các nội dung nhiệm vụ để thực hiện tiếp theo. Chúng tôi cam kết với bà con 3 công ty là làm một cách nghiêm túc, đúng quy định pháp luật.”- ôngNguyễn Thiên Văn khẳng định.

UBND tỉnh Đắk Lắk yêu cầu Tổng Công ty Cà phê Việt Nam và các công ty thành viên hoàn thành rà soát, cung cấp hồ sơ, tài liệu trong tháng 9, chậm nhất ngày 30/9, để làm cơ sở xử lý các tồn tại.

Sau nhiều năm kiến nghị, khiếu nại, khiếu kiện, cuộc đối thoại lần này được kỳ vọng tạo tiếng nói chung giữa người dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, từng bước tháo gỡ những vướng mắc tồn tại. Mục tiêu là giải quyết vụ việc trên cơ sở hồ sơ, pháp luật và đối thoại; rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ kết quả, bảo đảm hài hòa quyền lợi các bên và thực hiện dứt điểm các nội dung theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.