Thực hành ESG trong doanh nghiệp là quá trình tích hợp ba trụ cột: Môi trường (Environmental), Xã hội (Social) và Quản trị (Governance) vào chiến lược, văn hóa và hoạt động vận hành nhằm phát triển bền vững.

Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa Thu đang diễn ra ở TP.HCM, các chuyên gia trong và ngoài nước đã có những nhấn mạnh, phân tích và khuyến nghị, hướng dẫn cho doanh nghiệp xung quanh vấn đề thực hành ESG trong sản xuất, đảm bảo cho tồn tại và phát triển.

Thực hành ESG trở thành ý thức của doanh nghiệp

Khi các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) đi tìm các khoản tín dụng xanh cho sản xuất, việc đầu tiên là phải vượt qua được các đánh giá của ngân hàng và các đánh giá này thường do chính ngân hàng có vốn xây dựng nên.

Theo ông Hà Huy Cường, Phó Tổng Giám đốc Nam A Bank, từ năm 2016 ngân hàng này đã đưa tín dụng xanh vào chiến lược hoạt động, trở thành một trong những ngân hàng đầu tiên của Việt Nam áp dụng đánh giá môi trường và xã hội vào trong các khoản vay của ngân hàng.

Tuy nhiên, ông Cường cũng thừa nhận rằng từ đó đến bây giờ, tìm được một doanh nghiệp, nhất là SME có thể đã thực thi và có hồ sơ ESG để căn cứ vào đó mà quyết định một khoản vay là rất hiếm.

Do đó tự ngân hàng phải xây dựng năng lực đánh giá cho mình đối với các khoản tín dụng xanh. Nam A Bank từng làm việc với các quỹ biến đổi khí hậu, các gói tín dụng xanh và luôn ghi nhận đi kèm theo đó là các gói kỹ thuật về tư vấn các khung quản trị rủi ro môi trường và xã hội cũng như thực hành ESG.

Nam Á Bank cùng đối tác, các đơn vị tư vấn của mình đã xây dựng một danh sách các yêu cầu ESG vào trong các khoản vay, để doanh nghiệp có thể tham gia bằng việc thực hiện từng điểm một, từ đơn giản đến phức tạp.

"Và điều quan trọng là sau khi ứng dụng điều này, là điều rất là quan trọng tạo thành tiền đề cho các doanh nghiệp của Việt Nam bắt đầu ý thức trong việc xây dựng các chính sách về ESMS cũng như về thực thi ESG. Từ đó giúp doanh nghiệp có được năng lực cạnh tranh dần. Và tất nhiên phải có lộ trình, chứ không thể nào bắt các doanh nghiệp hoặc mong muốn các doanh nghiệp có thể chuyển đổi ngay được. Tuy nhiên từ những cái ban đầu đơn giản như vậy, các doanh nghiệp Việt Nam đã có được ý thức này và sẽ chuyển đổi dần.", ông Cường cho biết thêm.

Tiến sĩ Harry Ramalu Raghavan, chuyên gia tư vấn tài chính của AKAR Asia Consulting cho rằng, các khung tiêu chuẩn ESG quốc tế cần được lồng ghép vào chiến lược vận hành doanh để thực hiện.

Trước đây các doanh nghiệp thực hiện ESG nhưng ít khi báo cáo thì hiện nay đã dần trở thành yêu cầu bắt buộc. Báo cáo bền vững cũng đang dịch chuyển từ việc kê khai tùy ý sang tuân thủ các khung tiêu chuẩn cụ thể và khắt khe hơn. Và mặc dù SME chưa chịu áp lực báo cáo bắt buộc ở đa số các quốc gia thì họ vẫn chịu áp lực từ các bên liên quan trong hệ sinh thái như: khách hàng, ngân hàng, cơ quan quản lý.

Tuy nhiên, SME cũng đừng quá lo lắng mà nên lập ra lộ trình thực thi từng bước, như: Xây dựng bộ khung dữ liệu nội bộ nhất quán; linh hoạt áp dụng một phần các khung quốc tế phù hợp với nguồn lực; Gia nhập các hệ thống dữ liệu uy tín để tăng khả năng tiếp cận các đối tác quốc tế.

"Doanh nghiệp nhỏ và vừa nên làm từng bước một, đừng lo lắng vì có luôn có sự hỗ trợ. Chính những bên liên quan đang yêu cầu bạn làm điều gì đó liên quan đến ESG cũng sẽ trở thành sự hỗ trợ của bạn. Bạn phải biến họ thành hệ thống hỗ trợ của mình, đó là các ngân hàng, người mua, chính phủ, các trường đại học. Và tất nhiên, các SME cũng có rất nhiều hiệp hội, điều này rất quan trọng. Thông qua hợp tác, SME có thể đạt được rất nhiều điều. Và một trong những điều chúng tôi luôn khuyên các hiệp hội là: phải tự xây dựng hướng dẫn của riêng mình.", TS.Harry Ramalu Raghavan khuyến nghị.

Thực thi ESG phải thực chất

Ông Hoàng Văn Tâm- Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số, Bộ Công Thương cho biết, trong báo cáo đánh giá giữa kỳ về Chương trình hành động quốc gia về Sản xuất và Tiêu dùng bền vững tại Việt Nam, nhóm nghiên cứu đã khảo sát hàng trăm doanh nghiệp sản xuất. Kết quả cho thất khoảng 60% doanh nghiệp trong số đó đã giảm mức tiêu thụ năng lượng và nguyên vật liệu. Nhưng cũng còn đến 40% doanh nghiệp không có sự cải thiện nào, hoặc không thường xuyên hoặc thậm chí không có dữ liệu theo dõi.

Ông Tâm cho rằng: "Vấn đề với SME không nằm ở việc thiếu các chính sách hỗ trợ, mà là thiếu dữ liệu. Dữ liệu là vô cùng quan trọng đối với bất kỳ thực hành ESG nào hiện nay. Và nếu không có dữ liệu, sẽ không thể có báo cáo ESG đáng tin cậy. Đó là lý do tại sao đồng nghiệp của tôi từ phía ngân hàng đã chia sẻ rằng rất ít SME có thể tiếp cận được các gói tín dụng xanh. Không có khoản vay xanh, không có câu trả lời cho các bên mua hàng và cũng không có sự tự vệ trước các cơ chế quốc tế như CBAM (Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon) chẳng hạn."

Từ đó, Bộ Công Thương khuyến khích doanh nghiệp thực hiện lộ trình thu thập dữ liệu đơn giản theo từng cấp độ và mỗi cấp độ đều tự mang lại giá trị kinh tế thông qua việc tiết kiệm năng lượng, nguyên vật liệu trước khi phát huy hiệu quả về mặt ESG. Tiếp đó, doanh nghiệp thiết lập các quy tắc chung để một bộ dữ liệu có thể phục vụ cho nhiều mục đích. Khi đã có nền tảng dữ liệu rồi, doanh nghiệp tham gia xây dựng cơ sở hạ tầng dữ liệu dùng chung về sản xuất bền vững và cộng sinh công nghiệp, gắn kết dữ liệu với sản phẩm thông qua tính truy xuất nguồn gốc.

Ông Hoàng Mạnh Thắng, Phó Tổng Giám đốc Phát triển Kinh doanh, Công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam cho rằng, thực thi ESG tạo cơ hội cho doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, tham gia thị trường toàn cầu nhưng phải đặt trên cơ sở của niềm tin và dữ liệu, phải thực chất.

"Câu chuyện ESG không phải bàn nhiều nữa, bởi vì bây giờ nó không phải là chỉ là vấn đề tuân thủ, mà chính là khu vực mà tất cả các SME phải quan tâm để làm sao đó tạo ra được lợi thế cạnh tranh, tạo ra được cơ hội để tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Nếu triển khai ESG thì tất cả mọi thứ đều phải được data (dữ liệu), có dữ liệu hỗ trợ, phải được chứng minh chứ không thể chỉ là những bản báo cáo ESG đẹp. Các doanh nghiệp cần phải hướng tới câu chuyện thực chất.", ông Thắng nói.

Không chỉ là điều kiện cần thiết và dần trở nên bắt buộc, việc thực thi ESG của doanh nghiệp trong thực tế để đem lại những giá trị nhất định. Trong thị trường toàn cầu cạnh tranh ngày càng căng thẳng, năng lực về ESG của doanh nghiệp SME trở thành năng lực cạnh tranh mang tính quyết định khi đàm phán đơn hàng.