Phát biểu tại nghị trường Quốc hội, đại biểu Châu Quỳnh Dao (đoàn Nghệ An)cho rằng xổ số kiến thiết là lĩnh vực có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, với nguồn thu ngân sách lớn, ổn định và được xem như một dạng “thuế tự nguyện” khi người dân tham gia mua vé số.

Theo số liệu Bộ Tài chính năm 2025, riêng 21 công ty xổ số kiến thiết khu vực miền Nam đạt tổng doanh thu 155.500 tỷ đồng, đóng góp ngân sách khoảng 52.000 tỷ đồng. Nguồn lực này, theo đại biểu, có ý nghĩa lớn đối với đầu tư phát triển và an sinh xã hội tại các địa phương.

Tuy nhiên, đại biểu cũng chỉ ra một thực tế đáng lưu ý: hoạt động xổ số đang tác động mạnh đến nhóm thu nhập thấp, khi phần lớn người mua vé số là người có hoàn cảnh khó khăn với kỳ vọng cải thiện đời sống. Trong khi đó, lực lượng bán vé số dạo – mắt xích cuối cùng của chuỗi phân phối – chủ yếu là người yếu thế như người già neo đơn, phụ nữ khó khăn, người khuyết tật và lao động di cư.

Đại biểu cho rằng hiện nay vẫn tồn tại khoảng trống pháp lý trong bảo vệ nhóm lao động này. Quan hệ giữa người bán vé số và đại lý chủ yếu là mua bán tự do, không có hợp đồng lao động chính thức, dẫn đến việc không được tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và thiếu cơ chế bảo đảm an sinh khi gặp rủi ro.

Bên cạnh đó, công việc bán vé số dạo tiềm ẩn nhiều khó khăn như phụ thuộc thời tiết, rủi ro giao thông, nguy cơ vé số ế hoặc bị làm giả, trong khi thu nhập thấp, chỉ khoảng 200.000 đồng/ngày trong điều kiện thuận lợi, không đủ trang trải chi phí sinh hoạt.

Đại biểu cũng nêu thực tế việc chiết khấu hoa hồng bị khống chế theo quy định, khiến thu nhập của người bán vé số dạo phụ thuộc lớn vào mức phân phối hiện hành, nhưng chưa có cơ chế hỗ trợ trực tiếp từ chính sách an sinh.

Liên quan đến hệ thống pháp lý, đại biểu viện dẫn một số quy định hiện hành như Nghị định 122/2017 và các văn bản liên quan, cho rằng cơ chế phân phối lợi nhuận và quản lý hoạt động xổ số vẫn chưa bao quát đầy đủ quyền lợi của lực lượng lao động bán vé số dạo.

Từ thực tế đó, đại biểu kiến nghị Quốc hội và Chính phủ tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật về lao động và bảo hiểm xã hội, trong đó cần nghiên cứu công nhận người bán vé số dạo là nhóm lao động đặc thù, có cơ chế tiếp cận bảo hiểm xã hội tự nguyện với sự hỗ trợ từ ngân sách hoặc quỹ phúc lợi của doanh nghiệp xổ số.

Đồng thời, cần sửa đổi, bổ sung các nghị định, thông tư liên quan theo hướng bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các chủ thể trong chuỗi phân phối xổ số kiến thiết, qua đó vừa phát huy hiệu quả nguồn thu ngân sách, vừa bảo đảm mục tiêu an sinh xã hội.

“Kinh tế phải gắn với tiến bộ và công bằng xã hội, chính sách an sinh cần bao trùm và linh hoạt hơn, đặc biệt với nhóm lao động yếu thế”, đại biểu nhấn mạnh và đề nghị tiếp tục hoàn thiện chính sách để vừa “kiến thiết đời sống nhân dân”, vừa góp phần kiến thiết đất nước.