R&D - từ chi phí ngắn hạn đến động lực tăng trưởng dài hạn

Trong nhiều năm, không ít doanh nghiệp Việt vẫn coi R&D là khoản chi tốn kém, chưa mang lại hiệu quả tức thì. Tuy nhiên, cách tiếp cận này đang dần thay đổi khi môi trường kinh doanh ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng nhanh.

Thực tế cho thấy, những doanh nghiệp duy trì đầu tư ổn định cho R&D thường có khả năng tạo ra sản phẩm khác biệt, cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao năng suất lao động. Đây chính là nền tảng để gia tăng biên lợi nhuận và duy trì tăng trưởng bền vững.

Theo TS. Trần Xuân Lượng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đánh giá Thị trường Bất động sản Việt Nam cho rằng, đầu tư cho R&D không chỉ mang ý nghĩa nâng cao năng lực công nghệ mà còn giúp doanh nghiệp chủ động trước biến động thị trường. "Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào lợi thế chi phí. R&D chính là công cụ để tạo ra giá trị gia tăng và khác biệt hóa sản phẩm", ông Lượng nhấn mạnh.

Đặc biệt, khi Nghị quyết 57-NQ/TW đặt doanh nghiệp vào trung tâm hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, vai trò của R&D càng trở nên rõ nét. Đây không chỉ là hoạt động nội bộ mà còn gắn với liên kết giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học, tạo thành chuỗi giá trị đổi mới.

Gia tăng năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số

Trong kỷ nguyên số, R&D không còn giới hạn trong các ngành công nghiệp truyền thống mà mở rộng sang các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa và công nghệ xanh. Những doanh nghiệp tiên phong trong các lĩnh vực này đang dần chiếm ưu thế trên thị trường.

Ông Lượng cho rằng: "Đầu tư cho R&D chính là cách để doanh nghiệp nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị. Nếu không làm chủ công nghệ, doanh nghiệp sẽ mãi ở khâu gia công với giá trị gia tăng thấp".

Phát biểu tại Diễn đàn Đối thoại Chiến lược Hà Nội với chủ đề "Mô hình tăng trưởng mới: Tận dụng các công nghệ chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng trưởng bền vững", ông Nguyễn Văn Khoa, Tổng Giám đốc Tập đoàn FPT đề xuất, Chính phủ xây dựng hạ tầng dùng chung cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, bao gồm năng lực tính toán, dữ liệu chất lượng cao, điện toán đám mây, an ninh mạng. Các phòng thí nghiệm này cần gắn với mục tiêu phát triển sản phẩm, thương mại hóa và sẽ là nền tảng để doanh nghiệp, viện trường cùng thực hiện R&D (nghiên cứu và phát triển).

"Việt Nam cần có những liên minh công nghệ và các tập đoàn đủ năng lực nhận trách nhiệm giải quyết các bài toán lớn của quốc gia theo cơ chế đặt hàng từ Chính phủ. Mỗi chương trình công nghệ chiến lược cần có một cơ quan chịu trách nhiệm, một doanh nghiệp làm hạt nhân cùng sự tham gia của các trường đại học, viện nghiên cứu và đối tác quốc tế; đồng thời xác định rõ mục tiêu, ngân sách, thời hạn và kết quả đầu ra”, ông Khoa nêu quan điểm.

Theo ông Khoa, để phát triển doanh nghiệp công nghệ, điều quan trọng là phải tạo được thị trường cho sản phẩm mới. Nếu không có đơn vị đặt hàng và sử dụng, rất khó hình thành các doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh trên thị trường.

Cần cơ chế hỗ trợ để R&D thực sự phát huy hiệu quả

Dù vai trò của R&D ngày càng được khẳng định, nhưng việc triển khai tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Chi phí đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài và rủi ro cao khiến nhiều doanh nghiệp còn dè dặt.

Bên cạnh đó, sự thiếu hụt nhân lực chất lượng cao và cơ chế liên kết giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học chưa hiệu quả cũng là những yếu tố cản trở quá trình phát triển R&D.

Theo các chuyên gia, để thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư cho R&D, cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể như ưu đãi thuế, quỹ phát triển khoa học công nghệ, cơ chế chia sẻ rủi ro và thúc đẩy hợp tác công - tư.

TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế trưởng BIDV nhận định: "Chính sách cần tạo động lực đủ mạnh để doanh nghiệp coi R&D là khoản đầu tư bắt buộc. Khi chi phí được chia sẻ và môi trường pháp lý minh bạch, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn hơn trong việc đầu tư dài hạn".

Trong dài hạn, việc phát triển R&D không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn góp phần nâng tầm nền kinh tế. Khi doanh nghiệp làm chủ công nghệ, Việt Nam có cơ hội chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ sang mô hình dựa trên tri thức và đổi mới sáng tạo.

Đầu tư cho R&D vì thế không còn là lựa chọn, mà là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tồn tại và phát triển trong kỷ nguyên số. Đây cũng chính là chìa khóa để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và có giá trị gia tăng cao trong tương lai.