Nhiều địa phương giữ địa danh truyền thống sau sáp nhập

Ông Lê Đức Tùng, Phó Chủ tịch UBND xã Trần Phú (Hà Nội) cho biết, công tác sắp xếp, sáp nhập thôn và đặt tên thôn trên địa bàn được triển khai thuận lợi nhờ phát huy vai trò chủ thể của người dân. Theo ông Tùng, địa phương thực hiện theo nguyên tắc lấy người dân làm trung tâm, để người dân trực tiếp tham gia thảo luận, đóng góp ý kiến, bình chọn và quyết định phương án sắp xếp. Chính quyền chỉ đóng vai trò tư vấn, định hướng nên nhận được sự đồng thuận cao từ cộng đồng dân cư. Kết quả, từ 32 thôn ban đầu, xã Trần Phú đã sắp xếp còn 15 thôn. Các thôn sau sáp nhập đều được giữ tên theo địa danh truyền thống, không đặt tên theo số thứ tự.

“Chúng tôi đang tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, phương án nhân sự để trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Dự kiến trước ngày 30/6, xã sẽ hoàn thành báo cáo kết quả thực hiện Đề án, đồng thời triển khai đầy đủ chế độ, chính sách đối với đội ngũ cán bộ không chuyên trách không tiếp tục công tác sau sắp xếp”, ông Lê Đức Tùng cho biết.

Đến nay, Long Biên (Hà Nội) đã xây dựng phương án sắp xếp tổ dân phố theo nguyên tắc bảo đảm tính liền kề về địa lý, thuận lợi cho công tác quản lý nhà nước cũng như sinh hoạt cộng đồng của người dân. Phương án sắp xếp còn chú trọng giữ gìn sự ổn định của khu dân cư, tôn trọng các yếu tố lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo và những đặc thù riêng của từng địa bàn. Theo đó, Long Biên đã sắp xếp từ 37 tổ dân phố hiện nay xuống còn 25 tổ dân phố.

Đáng chú ý, toàn bộ các tổ dân phố sau sắp xếp đều được đặt tên theo địa danh lịch sử, văn hóa của địa phương thay vì đánh số thứ tự, qua đó góp phần bảo tồn giá trị truyền thống và bản sắc cộng đồng.

Người dân lo mất bản sắc khi làng cổ bị thay bằng con số

Qua tìm hiểu, hầu hết các địa phương của Hà Nội đều đặt tên thôn, tổ dân phố theo địa danh, tuy nhiên một địa phương ở trung tâm của Hà Nội là phường Bồ Đề lại làm khác với những xã, phường còn lại. Theo kế hoạch, phường Bồ Đề sắp xếp từ 83 tổ dân phố xuống còn 45 và lấy tên tổ dân phố từ 1 đến 45.

Khi tìm hiểu thực tế tại cộng đồng dân cư về phương án sắp xếp, sáp nhập tổ dân phố tại phường Bồ Đề (Hà Nội), cụ Nguyễn Phú Hải (gần 90 tuổi, sinh sống tại làng Bắc Biên) bày tỏ sự đồng tình với chủ trương tinh gọn bộ máy của Đảng và Nhà nước, nhưng ông phản đối việc đặt tên theo số thứ tự, ông mong muốn giữ nguyên tên gọi truyền thống.

Theo cụ Hải, việc lấy tên địa danh lịch sử như Bắc Biên hay Phúc Xá sẽ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, giúp các thế hệ sau hiểu được nguồn cội của địa phương. “Làng Bắc Biên có lịch sử hơn 1.000 năm, gắn với quá trình hình thành kinh thành Thăng Long. Vì vậy, việc bảo tồn tên gọi truyền thống không chỉ là giữ gìn ký ức của người dân mà còn góp phần lưu giữ các giá trị lịch sử, văn hóa của địa phương”, cụ Nguyễn Phú Hải nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, ông Ngô Thế Trọng, Trưởng tộc dòng họ Ngô ở làng Bắc Biên và là hậu duệ của danh tướng Lý Thường Kiệt (tên thật Ngô Tuấn), bày tỏ mong muốn giữ lại tên gọi truyền thống gắn với lịch sử, văn hóa địa phương. Theo ông Trọng, người dân Bắc Biên nhiều đời nay luôn gìn giữ những giá trị văn hóa, tâm linh và truyền thống lịch sử của vùng đất.

Khẳng định, trên địa bàn hiện có đình Phúc Xá thờ Lý Thường Kiệt, chùa Bắc Biên lưu giữ chuông cổ được công nhận là Bảo vật Quốc gia cùng nhiều di tích nổi tiếng như đền Mẫu Thoải, đền Ông, đền Rừng, đền Núi. Thời gian qua dân làng đang làm tốt công tác gìn giữ di tích, văn hóa nơi đây. “Tôi đề nghị lấy tên gọi sau sắp xếp tổ dân phố phải gắn với địa danh lịch sử như “Phúc Xá - Bắc Biên”, qua đó bảo tồn hồn cốt văn hóa dân tộc, duy trì sự kết nối cộng đồng và tránh làm đứt gãy các giá trị lịch sử, văn hóa đã được gìn giữ qua hàng nghìn năm”, ông Ngô Thế Trọng nói.

Với người trẻ như anh Nguyễn Đức Tài ở làng Bắc Biên cũng bày tỏ mong muốn giữ lại tên gọi truyền thống của địa phương để bảo tồn bản sắc văn hóa và lịch sử lâu đời của làng. Theo anh Tài, điều khiến nhiều người trẻ băn khoăn nhất là nguy cơ mất đi nguồn cội và bản sắc địa phương nếu tên làng cổ bị thay thế bằng các con số hành chính.

“Người dân chúng tôi không đồng tình với việc ghép tổ dân phố một cách cơ học vào Bắc Biên và đổi sang tên gọi bằng số. Nguyện vọng chung của nhân dân là tiếp tục duy trì những tên gọi gắn với lịch sử địa phương như Bắc Biên, An Xá hoặc Phúc Xá Bắc. Điều quan trọng là phải giữ được tên làng nơi mình sinh ra và lớn lên. Đó không chỉ là tên gọi mà còn là bản sắc, ký ức và niềm tự hào của các thế hệ người dân Bắc Biên”, anh Tài chia sẻ.

Chia sẻ nhữngbăn khoăn, trăn trở của người dân về việc sáp nhập, tinh gọn thôn, tổ dân phố, nhà nghiên cứu dân tộc học Bùi Xuân Đính cho hay, ônghoàn toàn đồng tình với chủ trương của Đảng và Nhà nước về việc sắp xếp, sáp nhập tổ dân phố nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý. Tuy nhiên, ông không đồng tình với phương án đặt tên tổ dân phố theo số thứ tự tự nhiên, thay thế hoàn toàn các địa danh truyền thống đã tồn tại hàng trăm năm.

Chuyên gia cảnh báo nguy cơ mai một di sản văn hóa

Theo chuyên gia, những địa danh như Bồ Đề, Bắc Biên, Gia Thụy, Gia Quất, Yên Viên, Bát Tràng hay Đông Dư đều là những tên gọi có lịch sử lâu đời, gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của vùng đất Thăng Long - Hà Nội, thậm chí còn gắn với những sự kiện quan trọng của lịch sử dân tộc.

“Nếu xóa bỏ những tên gọi ấy và thay bằng những con số khô khan thì vô hình trung là xóa đi một phần lịch sử. Các thế hệ mai sau sẽ không biết được nguồn cội, lịch sử quê hương mà cha ông để lại”, ông Đính nói.

Lấy ví dụ về địa danh Bắc Biên và Bồ Đề, ông Đính cho rằng dù chia tách hay sắp xếp lại đơn vị dân cư thì vẫn cần giữ nguyên tên gọi truyền thống. Trong trường hợp cần phân biệt, có thể đặt tên theo hướng Bồ Đề Bắc, Bồ Đề Nam, Bồ Đề Thượng, Bồ Đề Hạ hoặc Bồ Đề 1, Bồ Đề 2. “Có thể chấp nhận thêm số thứ tự để phân biệtnhưng nhất thiết phải giữ lại địa danh lịch sử. Điều tôi không chấp nhận là xóa bỏ hoàn toàn tên gọi truyền thống để thay bằng những con số”, ông Đính nêu quan điểm.

Nhà nghiên cứu cũng dẫn chứng tại nhiều địa phương của Hà Nội như Long Biên, Trần Phú hay Thư Lâm, Cầu Giấy, Nghĩa Đô, việc sáp nhập và đặt tên tổ dân phố theo các địa danh lịch sử đã nhận được sự đồng thuận cao của người dân sau quá trình công khai lấy ý kiến rộng rãi. Riêng đối với phương án đổi toàn bộ tên tổ dân phố ở phường Bồ Đề thành các số thứ tự, ông bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ và cho rằng lãnh đạo địa phương cần xem xét lại.

“Xóa bỏ những địa danh như Bồ Đề, Bắc Biên, Gia Thụy, Gia Quất là có tội với lịch sử. Bồ Đề là địa danh đã đi vào lịch sử dân tộc từ thời Bình Định Vương Lê Lợi, là nơi gắn với nhiều sự kiện quan trọng của đất nước. Nếu xóa bỏ những tên gọi ấy thì lịch sử sẽ phán xét chúng ta”, ông Bùi Xuân Đính nhấn mạnh.

Nhà nghiên cứu cho rằng mỗi thôn, làng đều sở hữu hệ thống di sản văn hóa đặc sắc như đình, chùa, đền, miếu, lễ hội và phong tục truyền thống gắn bó với đời sống người dân qua nhiều thế hệ. Vì vậy, việc sáp nhập không chỉ dừng ở thay đổi địa giới hay tên gọi mà cần đặc biệt quan tâm đến công tác bảo tồn các giá trị văn hóa bản địa.

Theo ông, cán bộ thôn, tổ dân phố sau sáp nhập phải nắm rõ lịch sử, đặc trưng văn hóa của từng cộng đồng dân cư để có phương án quản lý, bảo tồn phù hợp. Đồng thời, cần phát huy vai trò của các bậc cao niên, người có uy tín trong cộng đồng bởi đây là nguồn tri thức quý giá về lịch sử, văn hóa địa phương.

Ông kiến nghị các địa phương tham khảo ý kiến chuyên gia, nhà khoa học và người dân khi xây dựng phương án sáp nhập, đặt tên tổ dân phố; đồng thời tiến hành điều tra, lập hồ sơ, số hóa tư liệu di sản văn hóa trước và sau sáp nhập nhằm phục vụ công tác bảo tồn lâu dài.