Tiếp tục chương trình làm việc tại Kỳ họp thứ nhất, sáng 21/4, đại biểu Quốc hội tiếp tục thảo luận hội trường về kinh tế - xã hội.

Khoảng cách đáng kể giữa thu nhập và nhu cầu sống cơ bản

Đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) thì cho rằng trong tiến trình cải cách chính sách tiền lương, việc điều chỉnh mức lương cơ sở không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn là yếu tố quyết định trực tiếp đến đời sống, động lực làm việc và chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

Trong những năm gần đây, Nhà nước đã có những bước điều chỉnh tích cực khi nâng mức lương cơ sở từ 1,49 triệu đồng lên 1,8 triệu đồng rồi 2,34 triệu đồng/tháng và dự kiến tiếp tục tăng lên 2,53 triệu đồng từ ngày 1/7/2026. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra hiện nay không còn là có tăng hay không mà là tăng ở mức nào để vừa đảm bảo đời sống, vừa phù hợp với khả năng ngân sách, đồng thời tạo động lực phát triển khu vực công.

Vị đại biểu này đánh giá mức 2,53 triệu đồng/tháng từ năm 2026 là một bước tăng hợp lý về mặt kỹ thuật nhưng chưa đủ mạnh để nói rằng đã bảo đảm cuộc sống cho đa số người làm khu vực công. Mức này chỉ tăng khoảng 8,12% so với 2,34 triệu đồng hiện hành, tức là cao hơn lạm phát bình quân năm 2025 (3,63%) và cũng cao hơn mức CPI bình quân quý 1 năm 2026 là 3,51%, nên về danh nghĩa và khả năng thực tế, người hưởng lương ngân sách có thêm một phần thu nhập dương. Đồng thời, mức tăng này khá gần với nhịp tăng lương tối thiểu vùng năm 2026 của khu vực doanh nghiệp khoảng 7,2%.

“Nhưng nếu hỏi là mức đó đã đủ để người khu vực công sống được bằng lương chưa thì theo tôi là chưa. Nhất là đối với người mới vào nghề, người không có nguồn thu bổ sung và người làm việc ở đô thị lớn. Cụ thể, một công chức mới vào nghề với hệ số 1,86 chỉ đạt khoảng 4,7 triệu đồng/tháng trước khi trừ bảo hiểm, trong khi chi phí sinh hoạt tối thiểu tại đô thị phổ biến từ 6 đến 7 triệu đồng/tháng. Điều này cho thấy một khoảng cách đáng kể giữa thu nhập và nhu cầu sống cơ bản”, đại biểu Thạch Phước Bình phân tích.

Theo đại biểu, hệ quả là người lao động khó sống độc lập bằng lương, phải phụ thuộc vào nguồn thu nhập bổ sung, giảm động lực và chất lượng cuộc sống. Do đó, ông cho rằng mức 2,53 triệu đồng chỉ đạt mục tiêu ổn định, chưa đạt mục tiêu bảo đảm đời sống. Mặt khác, từ năm 2026, lương tối thiểu vùng của khu vực doanh nghiệp đã lên 5,31 triệu đồng ở vùng 1; 4,73 triệu đồng ở vùng 2; 4,14 triệu đồng ở vùng 3; 3,7 triệu đồng ở vùng 4. Bình quân bốn vùng là khoảng 4,47 triệu đồng/tháng. Nếu lấy mức lương cơ sở mới 2,53 triệu nhân với hệ số khởi điểm thấp thường gặp 1,86, tiền lương theo công thức cũ chỉ khoảng 4,7 triệu đồng/tháng. Với hệ số 2,1 thì khoảng 5,3 triệu đồng/tháng.

Nói cách khác, người ở nhóm thấp nhất chỉ vừa nhỉnh hơn mức lương tối thiểu vùng bình quân, còn người ở nhóm 2,1 thì chỉ vừa chạm ngưỡng vùng 1. Với mặt bằng chi phí đô thị, đó chỉ là mức cầm cự, chưa phải mức bảo đảm cuộc sống ổn định.

Bên cạnh đó, áp lực chi tiêu cũng không hề nhỏ. Ngay trong năm 2025, nhiều nhóm chi phí thiết yếu tăng nhanh hơn CPI chung như nhà ở, điện, nước và vật liệu xây dựng tăng 8,3%. Còn thuốc và dịch vụ y tế tăng 12,92%. Điều này rất quan trọng vì đây là các khoản chi “khó né” của hộ gia đình, công chức, viên chức. Vì vậy, dù lương cơ sở tăng 8,12%, cảm nhận thực tế của nhiều người vẫn có thể là đỡ hơn trước chứ chưa đạt mức an tâm, nhất là khi còn nuôi con, thuê nhà, đi lại, học hành và chăm sóc y tế.

“Từ các phân tích thực tiễn về thu nhập và chi phí sống, mức 2,65 đến 2,7 triệu đồng/tháng, tức là tăng khoảng 13 đến 15% so với mức lương cơ sở hiện hành, nổi lên như một phương án hợp lý và khả thi hơn trong giai đoạn hiện nay”, đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng đây là phương án tối ưu về tổng thể, vừa đảm bảo tính khả thi vừa tạo được bước chuyển biến thực chất, đồng thời mở đường cho các bước cải cách sâu hơn trong thời gian tới.

Đào tạo cán bộ cơ sở để đáp ứng yêu cầu

Bày tỏ quan tâm đến việc tổ chức hoạt động của bộ máy chính quyền địa phương cấp xã sau sắp xếp đơn vị hành chính, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (đoàn Lạng Sơn) cho rằng đây là chủ trương rất đúng đắn và cấp xã đã đi vào hoạt động dần ổn định, hiệu quả. Việc phục vụ người dân, doanh nghiệp thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, theo đại biểu, việc bố trí nhân lực và cơ cấu tổ chức cũng bộc lộ một số bất cập cần điều chỉnh kịp thời để bộ máy hoạt động được hiệu quả hơn. Đó là số lượng các phòng chuyên môn tại đơn vị hành chính cấp xã hiện nay có hai phòng: kinh tế và văn hóa - xã hội, không chuyên sâu. Một phòng chịu sự quản lý hướng dẫn chuyên môn của 5 đến 6 sở, dẫn đến quá tải. Do đó, rất cần sớm có văn bản hướng dẫn cụ thể, định hướng để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ trong phạm vi cả nước.

Vị đại biểu đoàn Lạng Sơn cũng cho rằng cán bộ công chức cấp xã một số nơi còn thiếu về số lượng và rất thiếu công chức có chuyên môn sâu như xây dựng, giao thông, công nghệ thông tin, trong khi chức năng nhiệm vụ và khối lượng công việc được giao rất lớn và thực hiện trực tiếp với người dân, doanh nghiệp nhiều hơn so với cán bộ công chức cấp xã trước khi sắp xếp. Điều này đòi hỏi phải có lộ trình đào tạo và đào tạo lại để đáp ứng được yêu cầu.

Cũng theo đại biểu Nguyễn Đặng Ân, biên chế trong các đơn vị sự nghiệp công lập ở địa phương như y tế, giáo dục hiện nay cũng đang thiếu và chịu áp lực chỉ tiêu giảm biên chế. Vì thế, cần thiết phải có rà soát tổng thể các địa phương trên các tiêu chí diện tích, dân số, có tính đến các yếu tố đặc thù như miền núi, biên giới, hải đảo để giao biên chế phù hợp với thực tiễn. Mặt khác, quy định khống chế hợp đồng lao động không quá 70% phần thiếu hụt làm cho địa phương không thể linh hoạt trong việc bù đắp nhân lực.

Ở khu vực công, sau khi nhiều đối tượng được giải quyết cho nghỉ theo Nghị định 178 của Chính phủ, tạo ra sự thiếu hụt cục bộ, chưa thể bù đắp ngay. Do đó, việc đào tạo, đào tạo lại cần có thời gian và chỉ tiêu biên chế giao sớm hơn, phù hợp với yêu cầu thực tiễn.