Phụ nữ phải gánh mấy vai?

Thực tế, điều khiến nhiều phụ nữ hiện đại mệt mỏi không chỉ là khối lượng công việc, mà còn là cảm giác phải hoàn thành tốt mọi vai trò, dường như không được phép thất bại ở phương diện nào. Họ có thể độc lập về tài chính, đạt được vị trí nhất định trong công việc nhưng vẫn phải đối mặt với những đánh giá về khả năng chăm sóc gia đình, nuôi dạy con cái và giữ gìn tổ ấm.

PGS.TS Phạm Mạnh Hà, chuyên gia tâm lý, Khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục, Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng, áp lực này bắt nguồn từ những định kiến xã hội và cách giáo dục trong gia đình. Theo quan niệm truyền thống, phụ nữ thường được xem là người giữ lửa, có trách nhiệm chăm lo cho các thành viên và duy trì sự êm ấm trong gia đình. Tư tưởng ấy được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, khiến nhiều phụ nữ khi trưởng thành vẫn mặc nhiên coi việc nhà, chăm sóc con cái là trách nhiệm chính của mình.

Trong khi đó, xã hội hiện đại đòi hỏi phụ nữ tham gia thị trường lao động, phát triển chuyên môn và cạnh tranh bình đẳng trong công việc. Khi trở về nhà, họ lại tiếp tục đảm nhận phần lớn công việc nội trợ, chăm sóc con cái và các mối quan hệ gia đình. Đây chính là gánh nặng kép mà không phải ai cũng có điều kiện chia sẻ.

Theo PGS.TS Phạm Mạnh Hà, ngay cả trong môi trường làm việc, quan niệm “giỏi việc nước, đảm việc nhà” vẫn tồn tại và vô tình củng cố kỳ vọng rằng phụ nữ phải chu toàn cả công việc lẫn gia đình.

Điều đáng nói là những tiêu chuẩn này thường không được áp dụng tương tự với nam giới. Một người đàn ông dành nhiều thời gian cho công việc có thể được nhìn nhận là tận tụy, có trách nhiệm với tổ chức. Trong khi đó, người phụ nữ làm việc với cường độ tương tự đôi khi lại bị đánh giá vì thiếu thời gian chăm sóc gia đình. Sự khác biệt trong cách nhìn nhận ấy không chỉ tạo thêm áp lực mà còn có thể hạn chế cơ hội phát triển và thăng tiến của phụ nữ.

TS. Vũ Thu Hương, chuyên gia tâm lý giáo dục cũng cho rằng, những quan niệm truyền thống về vai trò của nam giới và nữ giới vẫn ảnh hưởng đáng kể đến đời sống hiện nay. Theo bà, xã hội chưa thực sự xác định rõ trách nhiệm của mỗi thành viên trong gia đình, trong khi kỳ vọng dành cho phụ nữ ngày càng tăng.

“Chúng ta chưa giải phóng được những áp lực trong gia đình cho người phụ nữ nhưng lại đề cao giá trị của người phụ nữ trong xã hội. Điều này khiến nhiều người phải đồng thời đáp ứng yêu cầu kiếm tiền, phát triển sự nghiệp và gánh vác phần lớn công việc gia đình”, TS. Vũ Thu Hương nhận định.

Áp lực từ những hình mẫu hoàn hảo

Bên cạnh trách nhiệm thực tế, phụ nữ hiện đại còn chịu tác động từ những hình mẫu thành công được lan truyền trên truyền thông và mạng xã hội. Hình ảnh một người phụ nữ vừa có sự nghiệp rực rỡ, gia đình hạnh phúc, con cái ngoan ngoãn, ngoại hình chỉn chu và cuộc sống đủ đầy dễ trở thành thước đo để nhiều người tự đánh giá bản thân.

Khi liên tục nhìn thấy những hình ảnh ấy, không ít phụ nữ có thể cảm thấy mình chưa đủ giỏi, chưa đủ đẹp hoặc chưa làm tròn trách nhiệm. Mong muốn phát triển bản thân vốn là động lực tích cực có thể dần biến thành áp lực nếu họ luôn cố gắng đáp ứng những tiêu chuẩn do người khác đặt ra.

Theo PGS.TS Phạm Mạnh Hà, các hình mẫu phụ nữ “giỏi việc nước, đảm việc nhà” xuất hiện trong truyền thông, phim ảnh đôi khi góp phần củng cố quan niệm rằng một người phụ nữ được đánh giá cao phải chu toàn mọi mặt. Khi tiêu chuẩn này trở thành thước đo chung, những lựa chọn khác biệt của phụ nữ dễ bị nhìn nhận thiếu tích cực, dù mỗi người có hoàn cảnh, năng lực và ưu tiên riêng.

Áp lực còn đến từ việc phụ nữ phải chịu trách nhiệm không chỉ với công việc của mình mà còn với những vấn đề phát sinh trong gia đình. Khi con ốm, học tập sa sút hoặc gặp khúc mắc ở trường, người mẹ thường là người đầu tiên bị nhắc đến. Việc quản lý chi tiêu, lo toan các mối quan hệ họ hàng, tổ chức công việc gia đình cũng thường được mặc định là phần việc của phụ nữ.

TS Vũ Thu Hương cho rằng, phụ nữ hiện nay phải dành nhiều thời gian và công sức cho cả công việc xã hội lẫn gia đình. Trong khi nam giới ở một số gia đình vẫn xem việc nhà là phần việc của vợ và chỉ tham gia với tư cách “giúp đỡ”, phụ nữ lại phải thực hiện những trách nhiệm ấy như một nghĩa vụ đương nhiên.

Sự chênh lệch này khiến phụ nữ khó có thời gian nghỉ ngơi, chăm sóc bản thân hoặc theo đuổi sở thích riêng. Vì vậy, vấn đề không nằm ở việc phụ nữ có đủ năng lực để đảm đương nhiều vai trò hay không, mà ở chỗ họ có được chia sẻ trách nhiệm và quyền lựa chọn cuộc sống của mình hay không.

Chia sẻ trách nhiệm, thay đổi từ gia đình đến xã hội

Để giảm áp lực cho phụ nữ, theo các chuyên gia, không thể chỉ khuyên họ học cách cân bằng cuộc sống hoặc sắp xếp thời gian hiệu quả hơn. Điều quan trọng là phải thay đổi cách nhìn nhận về vai trò giới, đồng thời phân chia lại trách nhiệm trong gia đình và tạo điều kiện bình đẳng tại nơi làm việc.

Theo PGS.TS Phạm Mạnh Hà, sự thay đổi cần bắt đầu từ gia đình, trong đó nam giới phải chủ động gánh vác việc nhà và chăm sóc con cái như trách nhiệm của mình, thay vì coi đó là việc “giúp vợ”. Trẻ em cũng cần được giáo dục về sự bình đẳng từ nhỏ, để cả con trai và con gái đều hiểu rằng các công việc trong gia đình thuộc về tất cả thành viên.

Tại nơi làm việc, việc đánh giá năng lực và đóng góp của phụ nữ cần dựa trên tính chất, hiệu quả công việc, tránh những tiêu chí cứng nhắc khiến người lao động khó dung hòa trách nhiệm nghề nghiệp với việc chăm sóc gia đình. Những chính sách hỗ trợ phù hợp, thời gian làm việc linh hoạt và dịch vụ chăm sóc trẻ nhỏ cũng có thể giúp giảm bớt gánh nặng cho các gia đình, đặc biệt là phụ nữ đang nuôi con nhỏ.

Bên cạnh đó, cần thay đổi cách tôn vinh phụ nữ trong đời sống xã hội. Thay vì mặc định một người phụ nữ đáng được ghi nhận khi vừa thành công trong sự nghiệp vừa chu toàn mọi việc gia đình, xã hội cần tôn trọng những lựa chọn khác nhau của mỗi người. Có người ưu tiên phát triển nghề nghiệp, có người dành nhiều thời gian cho gia đình; điều quan trọng là họ được lựa chọn trên cơ sở mong muốn và điều kiện thực tế của bản thân, thay vì chịu sức ép từ những khuôn mẫu có sẵn.

TS Vũ Thu Hương cũng nhấn mạnh, cần xác định rõ trách nhiệm của nam giới trong đời sống gia đình. Việc nấu ăn, dọn dẹp, chăm sóc và nuôi dạy con không phải là sự hỗ trợ dành cho người vợ, người mẹ mà là trách nhiệm chung của những người cùng sống trong một mái nhà. Khi trách nhiệm được phân chia cụ thể, phụ nữ mới có thêm thời gian và điều kiện để phát triển bản thân, còn nam giới cũng thực sự tham gia vào đời sống gia đình.

Phụ nữ hiện đại không thiếu cơ hội để khẳng định mình, nhưng cơ hội sẽ khó trở thành hiện thực nếu đi kèm với những kỳ vọng ngày càng nặng nề. Giải phóng phụ nữ khỏi áp lực không có nghĩa là yêu cầu họ tiếp tục cố gắng để làm tốt hơn mọi việc, mà là cùng thay đổi những định kiến, chia sẻ trách nhiệm và tôn trọng quyền lựa chọn của mỗi người. Khi phụ nữ không còn phải gồng mình để trở thành hình mẫu hoàn hảo, họ mới có thể phát triển sự nghiệp, chăm lo gia đình và sống theo cách phù hợp với chính mình.