Đại biểu có đạo đức, bản lĩnh, có tư duy đổi mới, năng lực thích ứng cao

Tại tọa đàm "Lá phiếu cử tri - sức mạnh kiến tạo trong kỷ nguyên mới" do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức, ông Trần Văn Lâm,ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội, cho rằngtheo quy định của pháp luật hiện hành (tại điều 22 Luật Tổ chức Quốc hội), tiêu chuẩn của ĐBQH hiện không có gì thay đổi so với trước đây. Đó là: Trung thành với Tổ quốc, nhân dân và Hiến pháp,có một quốc tịch là quốc tịch Việt Nam; Có phẩm chất đạo đức tốt, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; Có trình độ văn hóa, chuyên môn, có đủ năng lực, sức khỏe, kinh nghiệm công tác và uy tín để thực hiện nhiệm vụ ĐBQH; Liên hệ chặt chẽ với nhân dân; Có điều kiện tham gia các hoạt động của Quốc hội.

Theo ông Trần Văn Lâm, trong bối cảnh kỷ nguyên số, chuyển đổi số hiện nay, cử tri quan tâm tới năng lực đại biểu để thực hiện nhiệm vụ liên quan đến chuyển đổi số như: Năng lực hoạch định chính sách trong bối cảnh chuyển đổi số. Khả năng nắm bắt các xu thế lớn, tác động của khoa học - công nghệ, kinh tế số và xã hội số, từ đó tham gia xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước.

Khả năng sử dụng công cụ số để thực hiện nhiệm vụ ĐBQH nhưsử dụng thành thạo một số phần mềm chuyên dụng, sử dụng các nền tảng số để trao đổi thông tin, tương tác với cử tri; biết khai thác, chắt lọc thông tin từ các nguồn trên mạng; có kỹ năng bảo vệ an toàn, bảo mật thông tin… để phục vụ các hoạt động lập pháp, giám sát, quyết định theo thẩm quyền, trách nhiệm.

"Những tiêu chí này không thay thế mà làm rõ hơn, phong phú thêm các giá trị truyền thống, giúp cử tri lựa chọn được những đại biểu vừa có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức vững vàng, vừa có tư duy đổi mới và năng lực thích ứng với yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới", ông Trần Văn Lâm nhận xét

Tại tọa đàm: "Bảo đảm chất lượng đại biểu trong kỷ nguyên phát triển mới", nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội Nguyễn Văn Phúc cho rằng, mỗi đại biểu Quốc hội phải đáp ứng 5 tiêu chí sau: ĐBQH cần có nhãn quan chính trị để góp phần định hình và đưa ra những quyết sách lớn; ĐBQH phải có kiến thức và trình độ chuyên môn vững vàng; ĐBQH cần là người có kinh nghiệm, đặc biệt nếu đã có kinh nghiệm thực tiễn trong hoạt động của Quốc hội thì càng thuận lợi; ĐBQH phải là người có kỹ năng tốt để có thể chuyển hóa nhãn quan chính trị, trình độ chuyên môn và kinh nghiệm của mình thành những sản phẩm cụ thể như các đạo luật, nghị quyết hay báo cáo giám sát có chất lượng; ĐBQH cần có bản lĩnh để có thể tham gia phản biện, tranh luận và thuyết phục các đại biểu khác.

Theo GS.TS Phan Xuân Sơn, nguyên giảng viên cao cấp Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, tính chuyên nghiệp của đại biểu chuyên trách và đại biểu không chuyên trách cần được nâng lên, bởi dù là chuyên trách hay không chuyên trách thì cũng phải làm việc một cách chuyên nghiệp, có chính kiến và có trách nhiệm.

Bên cạnh đó là vấn đề cơ cấu đại biểu. Hiện nay có nhiều kênh để nhân dân tham gia giới thiệu ứng cử viên tại địa phương như thông qua Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội - nghề nghiệp. Tuy nhiên, chất lượng của một số trường hợp tự ứng cử còn hạn chế, vì vậy quy trình hiệp thương đóng vai trò rất quan trọng trong việc sàng lọc và lựa chọn. Hiện nay, quy trình hiệp thương được tiến hành theo 3 bước. Về lâu dài, vẫn cần tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện cơ chế hiệp thương sao cho thực chất hơn, tránh hình thức.

"Trong bối cảnh hiện nay, khi đất nước bước vào thời kỳ phát triển mới với nhiều thay đổi nhanh chóng, các đại biểu cần có tầm nhìn xa, năng lực và trách nhiệm để đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài của đất nước", GS.TS Phan Xuân Sơn nhận định.

Giám sát của cử tri đảm bảo thành công cho cuộc bầu cử

Theo ông Trần Văn Lâm, để một cuộc bầu cử thực sự dân chủ, minh bạch và đúng pháp luật, điều quan trọng là phải bảo đảm đồng bộ cả về khung khổ pháp lý chặt chẽ và cơ chế giám sát xã hội rộng rãi, thực chất.

Về mặt pháp lý, hệ thống pháp luật về bầu cử của nước ta được xây dựng khá đầy đủ và chặt chẽ, quy định rõ các nguyên tắc cơ bản của bầu cử dân chủ như phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Pháp luật quy định cụ thể, minh bạch từng khâu của quá trình bầu cử, từ hiệp thương, giới thiệu người ứng cử, lập danh sách cử tri, vận động bầu cử, tổ chức bỏ phiếu, kiểm phiếu đến công bố kết quả bầu cử. Pháp luật cũng định rõ trách nhiệm giám sát, kiểm tra của các cơ quan, tổ chức trong bộ máy bầu cử các cấp với cơ chế hướng dẫn đôn đốc, theo dõi, kiểm tra và xử lý kịp thời các vi phạm nếu phát sinh, qua đó bảo đảm mọi hoạt động bầu cử diễn ra đúng quy định pháp luật.

Bên cạnh đó, giám sát xã hội đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo đảm tính minh bạch và khách quan của cuộc bầu cử. MTTQ Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, các cơ quan báo chí và các tổ chức có liên quan đều tham gia giám sát các khâu của quá trình bầu cử theo quy định của pháp luật. Đặc biệt là sự tham gia giám sát của chính cử tri là yếu tố quan trọng nhất bảo đảm cho cuộc bầu cử diễn ra công khai, minh bạch và phản ánh đúng ý chí của nhân dân.

"Khi khung khổ pháp lý được thực hiện nghiêm túc và sự giám sát của xã hội được phát huy đầy đủ, thì mỗi lá phiếu của cử tri không chỉ là quyền công dân mà còn thực sự trở thành sự lựa chọn có trách nhiệm đối với tương lai phát triển của đất nước, qua đó khẳng định giá trị dân chủ thực chất của cuộc bầu cử", ông Trần Văn Lâm nhận xét.

Theo TS. Trần Văn, đại biểu Quốc hội khóa XII, XIII, để bảo đảm cuộc bầu cử thực sự dân chủ, minh bạch và đúng pháp luật, cần có sự kết hợp chặt chẽ giữa hệ thống quy định pháp lý đầy đủ và cơ chế giám sát xã hội hiệu quả.

TS. Trần Văn cho rằng, khung pháp lý liên quan đến bầu cử hiện nay đã được xây dựng khá đầy đủ, tạo nền tảng để toàn bộ quy trình từ hiệp thương, giới thiệu người ứng cử đến tổ chức bỏ phiếu được thực hiện thống nhất, đúng quy định. Tuy nhiên, để các quy định này phát huy hiệu quả trong thực tế, cơ chế giám sát xã hội đóng vai trò đặc biệt quan trọng.Trong đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam giữ vai trò trung tâm trong việc tổ chức và giám sát quá trình bầu cử; chủ trì việc lấy ý kiến cử tri tại nơi cư trú và nơi công tác của người ứng cử, đồng thời tổ chức các hội nghị tiếp xúc cử tri để người dân tham gia nhận xét, phản biện chương trình hành động của các ứng cử viên. Qua đó bảo đảm chỉ những người thực sự đủ tiêu chuẩn và có uy tín mới được giới thiệu ứng cử.Bên cạnh đó, báo chí, các đoàn giám sát liên ngành và chính cử tri cũng tham gia tích cực vào quá trình theo dõi, giám sát, từ khâu tiếp nhận hồ sơ, tổ chức các vòng hiệp thương cho đến vận động bầu cử đều được theo dõi chặt chẽ...

Một điểm mới đáng chú ý là phạm vi hiệp thương và giám sát đã được mở rộng xuống tới cấp xã, phường, giúp quy trình bầu cử gần dân hơn và gắn bó hơn với cử tri. Các phương thức giám sát cũng được đổi mới khi kết hợp giữa hình thức truyền thống và ứng dụng công nghệ số để theo dõi, phát hiện và xử lý vi phạm kịp thời.

"Nhờ sự kết hợp giữa hệ thống pháp lý chặt chẽ và cơ chế giám sát đa tầng, cùng với sự tham gia của các tổ chức xã hội và cử tri, quy trình bầu cử ngày càng minh bạch, hiệu quả và phản ánh sát hơn ý chí, nguyện vọng của nhân dân. Đây là nền tảng quan trọng để cuộc bầu cử lựa chọn được những đại biểu thực sự xứng đáng với niềm tin của cử tri", TS. Trần Văn nhận xét.