Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, trí tuệ nhân tạo và công nghệ số phát triển mạnh mẽ, công tác tư tưởng đứng trước yêu cầu đổi mới toàn diện cả về tư duy, phương thức và công nghệ. Việc xây dựng Đề án về "Chiến lược công tác tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số" được kỳ vọng tạo bước đột phá, góp phần nâng cao hiệu quả định hướng dư luận, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và chủ động thích ứng với môi trường số.

Thực tiễn cho thấy, công tác chính trị, tư tưởng luôn là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong công tác xây dựng đảng, là "vũ khí sắc bén" góp phần giáo dục, tập hợp và lãnh đạo nhân dân thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ cách mạng suốt 96 năm qua. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, trí tuệ nhân tạo và công nghệ số phát triển mạnh mẽ, không gian số đã trở thành môi trường hình thành nhận thức và dư luận xã hội. Tại Quy định số 19 của Ban Chấp hành Trung ương đã nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại, chuyển đổi số trong công tác chính trị, tư tưởng. Để cụ thể hóa các định hướng của Đại hội XIV và Quy định 19, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương đang khẩn trương xây dựng Đề án "Chiến lược công tác tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số", hướng tới tầm nhìn đến năm 2045.

Theo GS.TS Tạ Ngọc Tấn, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương, Đề án được chuẩn bị công phu, có cơ sở chính trị, pháp lý vững chắc, bám sát tinh thần Đại hội XIV của Đảng và những biến đổi lớn của thời đại số. Đồng thời cho rằng, dưới tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0, trí tuệ nhân tạo và công nghệ số, thế giới đang thay đổi sâu sắc không chỉ về kinh tế - xã hội mà còn về lối sống, phương thức giao tiếp và quan hệ giữa con người với con người, giữa các quốc gia. Vì vậy, công tác tư tưởng hiện nay thực chất là làm công tác tư tưởng trong môi trường số, không chỉ đơn thuần là chuyển đổi kỹ thuật số.

Từ thực tế đó, GS.TS Tạ Ngọc Tấn cho rằng, cần nâng cao nhận thức về vai trò, tác động và tính chất phức tạp của thời đại số đối với công tác tư tưởng, tránh cách tiếp cận còn nặng tính lý thuyết, chưa phản ánh đầy đủ những vấn đề chiến lược đặt ra: "Công tác tư tưởng là công tác tác động trực tiếp đến con người, chuyển đổi từ nhận thức, tâm lý đến hành vi. Vì vậy, yêu cầu quan trọng hàng đầu là phải đổi mới nhận thức của đội ngũ cán bộ, đảng viên, đặc biệt là những người đứng đầu, hiểu đầy đủ vị trí, vai trò, tính chất và tầm quan trọng của công tác tư tưởng trong môi trường số hiện nay".

Ở góc độ lý luận và triển khai thực tiễn, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản, PGS.TS Phạm Minh Tuấn cho rằng, công tác tư tưởng trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi phải có tư duy chiến lược, cơ sở lý luận vững chắc, nhưng đồng thời phải bám sát thực tiễn, có khả năng tổ chức thực hiện hiệu quả. Điều quan trọng không chỉ là nhận diện vấn đề mà phải làm rõ cách tiếp cận mới, phương thức mới và các giải pháp khả thi phù hợp với điều kiện phát triển của đất nước trong thời đại số.

Đưa ra quan điểm môi trường số đã làm thay đổi căn bản cách tiếp nhận thông tin, hình thành nhận thức và niềm tin xã hội, theo PGS.TS Phạm Minh Tuấn, công tác tư tưởng không thể tiếp cận theo phương thức truyền thống một chiều, mà cần chuyển sang mô hình tương tác đa chiều, tăng cường đối thoại, phản hồi xã hội và chủ động định hướng dư luận trên không gian mạng.

PGS.TS Phạm Minh Tuấn nhấn mạnh: "Chuyển đổi số trong công tác tư tưởng phải được đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng, có quy chế, quy trình rõ ràng, bảo đảm kiểm tra, giám sát và ưu tiên phát triển công nghệ "Make in Vietnam". Đối với, công tác nắm bắt, phân tích và dự báo dư luận cần dựa trên dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và cập nhật theo thời gian thực. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ phải gắn với bảo đảm an ninh, an toàn thông tin và bảo vệ chủ quyền dữ liệu quốc gia. Vì vậy, cần làm rõ cơ chế kết hợp hài hòa giữa phát triển công nghệ và kiểm soát an ninh trong lĩnh vực này".

Đồng quan điểm này, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng nêu rõ, công tác tư tưởng ngày càng phụ thuộc vào nền tảng công nghệ, vì thế năng lực làm chủ hạ tầng và bảo đảm an ninh thông tin không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là vấn đề chiến lược - gắn trực tiếp với việc bảo vệ chủ quyền tư tưởng quốc gia trên không gian số. Tiếp cận dưới góc độ quốc tế, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao cho rằng, cần tăng cường nội dung về hợp tác quốc tế trong quản trị thông tin và không gian mạng. Theo đó, xác định rõ hợp tác quốc tế phải là một trụ cột quan trọng bao gồm: hợp tác song phương, đa phương; hợp tác với các nền tảng công nghệ lớn và tham gia xây dựng các chuẩn mực, quy tắc ứng xử trên không gian mạng.

"Để nâng tầm đề án thành chiến lược mang tính dẫn dắt dài hạn, cần xác định đây không chỉ là sự thích ứng của công tác tư tưởng với chuyển đổi số mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện trong môi trường số. Điều này đòi hỏi đổi mới đồng bộ về tư duy, thể chế, công nghệ và nguồn nhân lực, với mục tiêu không chỉ theo kịp mà phải chủ động dẫn dắt", bà Hằng nói.

Nhấn mạnh sự cần thiết của Đề án, theo Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Thanh Hóa Nguyễn Hồng Phong việc xây dựng Đề án là rất cấp thiết trong bối cảnh hiện nay, nhất là từ yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái trên không gian mạng. Đồng thời cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện Đề án theo hướng tinh gọn, tránh trùng lặp với các nghị quyết, đề án, quy định đã ban hành.

Ông Nguyễn Hồng Phong đưa ra ý kiến: "Cần có giải pháp hiện đại hóa phương thức truyền tải thông tin, từ xây dựng các gói dữ liệu, nội dung chuẩn đến phát triển truyền thông số đa nền tảng. Đây là giải pháp then chốt để đổi mới cách truyền đạt nghị quyết và thông tin chính thống. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào văn bản hành chính, cần xây dựng các gói truyền thông số đồng bộ, phù hợp với từng nhóm đối tượng, nhất là thanh niên, sinh viên và những nhóm thường xuyên hoạt động trên không gian mạng, có xu hướng ngại tiếp cận các nội dung lý luận. Việc truyền tải thông tin cần sử dụng ngôn ngữ hiện đại, dễ tiếp cận, kết hợp giữa phương thức truyền thống với công nghệ AI để tăng sức lan tỏa, hấp dẫn cả về hình thức lẫn nội dung".

Việc xây dựng Chiến lược công tác tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số là yêu cầu cấp thiết, nhằm đáp ứng những biến đổi sâu sắc của thời đại công nghệ số và không gian mạng. Để chiến lược phát huy hiệu quả, cần đổi mới toàn diện tư duy, phương thức tổ chức thực hiện, hạ tầng công nghệ và nguồn nhân lực, đồng thời phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Mục tiêu không chỉ là thích ứng với môi trường số mà còn chủ động dẫn dắt, nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.