Chỉ còn ít tuần nữa, hàng triệu học sinh sẽ bước vào năm học mới, cũng là thời điểm áp lực giao thông quanh trường học gia tăng với nguy cơ ùn tắc và mất an toàn. Bộ Giáo dục - Đào tạo và Bộ Công an vừa ban hành Kế hoạch phối hợp số 113, tăng cường kết nối giữa nhà trường với công an cấp xã, trong đó đổi mới tuyên truyền pháp luật về trật tự, an toàn giao thông và nhân rộng mô hình cổng trường an toàn. Những điểm mới này sẽ góp phần tạo chuyển biến ra sao trong việc xây dựng văn hóa giao thông học đường?

Từ năm 2025, khi vừa lên lớp 5, em Nguyễn Thanh Tùng , học sinh trường Tiểu học Xuân Đỉnh, Hà Nội bắt đầu tự đi xe đạp đến trường. Gờ giảm tốc hai đầu lối vào cổng trưởng khá lớn, khiến các phương tiện đi qua đều phải giảm tốc độ, cùng với hàng cọc đinh phản quang được bố trí dọc bờ tường giúp các em học sinh đi lại an toàn hơn:"Cháu thấy hàng cọc đó an toàn, không có hàng cọc đó sẽ không an toàn lắm".

Em Nguyễn Hữu Khiêm, học sinh lớp 7, Trường THCS Xuân Đỉnh cũng khá hài lòng khi cổng trường được xây dựng theo mô hình cổng trường an toàn, với gờ giảm tốc, biển báo hiệu để các phương tiện giảm tốc độ:"Cháu cũng hay đi vào điểm đó, đi vào nó kiểu bật lên bật xuống, các phương tiện đều đi chậm hơn, an toàn hơn".

Cô giáo Lê Thị Thu Hà, Hiệu trưởng Trường THCS Xuân Đỉnh, Hà Nội cho biết, mô hình cổng trường an toàn được triển khai tại Xuân Đỉnh từ năm 2023, với cụm 3 trường từ Tiểu học, THCS và THPT. Nhờ vậy, việc đi lại của học sinh được an toàn hơn.

Với quy chế phối hợp mới nhất của Bộ Giáo dục và Đào tạo, được Sở Giáo dục và Đào tạo triển khai đến các trường, cô Lê Thị Thu Hà, năm học 2026-2027, nhà trường và công an cấp xã, phường sẽ thiết lập cơ chế phối hợp thường xuyên thông qua các cuộc họp giao ban định kỳ hoặc khi cần thiết, trong đó đổi mới tuyên truyền pháp luật về trật tự, an toàn giao thông.

"Điều đó cũng giúp học sinh được an toàn hơn. Bên cạnh đó các cổng trường, vỉa hè đều được bố trí làn đường dành riêng cho người đi bộ, các con có lối để đi bộ thì cũng đảm bảo an toàn hơn, nó rất hiệu quả, các thầy cô yên tâm, phụ huynh cũng yên tâm",cô Hà cho biết.

Trao đổi với VOVGT, Trung tá Trịnh Xuân Hoàng, Tổ trưởng Tổ Cảnh sát trật tự, Công an phường Xuân Đỉnh, TP. Hà Nội cho biết, từ khi tổ chức mô hình cổng trường an toàn tại phường Xuân Đỉnh, tại khu vực này chỉ xảy ra một vụ va chạm liên quan đến học sinh, nhưng không gây thương vong về người.

Để nhân rộng kết quả này, cũng như thực hiện kế hoạch phối hợp giữa Bộ Công an và Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm học 2026-2027, Công an phường Xuân Đỉnh sẽ làm việc với Ban Giám hiệu các trường học trên địa bàn để hướng dẫn cho các cháu tham gia giao thông được đảm bảo an toàn; tuyên truyền đến các phụ huynh để nhắc nhở các cháu, để không vi phạm khi đưa đón các cháu học sinh.

"Chúng tôi sẽ làm việc với nhà trường để trao đổi với Ban Giám hiệu, cũng như các cô giáo chủ nhiệm để trong quá trình học cũng để tuyên truyền đối với các học sinh và cho các học sinh ký cam kết khi tham gia giao thông, để đảm bảo tính mạng cho bản thân các cháu và những người xung quanh", Trung tá Trịnh Xuân Hoàng cho hay.

Tại phường Hoàn Kiếm và phường Cửa Nam, việc phối hợp đổi mớ công tác tuyên truyền, nâng cao an toàn trước cổng trường cũng được lực lượng CSGT thực hiện hiệu quả.

Trung tá Nguyễn Công Hà, Đội CSGT số 1, Phòng CSGT, Công an TP. Hà Nội cho hay, trên địa bàn có 24 trường học, từ tiểu học đến trung học phổ thông. Để nâng cao an toàn giao thông cho học sinh, đơn vị sẽ tiếp tục phối hợp với các nhà trường để tuyên truyền, giáo dục và kết hợp kiểm tra, xử lý vi phạm đối với học sinh, không chỉ từ nhà đến trường, mà cả khi các em tham giao hoạt động khác, với mục tiêu cao nhất là đảm bảo an toàn cho các em học sinh.

"Năm học 2026-2027, đơn vị chúng tôi cũng có các biện pháp triển khai để đảm bảo tất cả các điểm trường, cổng trường các cấp trên địa bàn đều được an toàn. Ngoài việc tiếp tục phát huy kết quả của các năm trước, năm nay chúng tôi sẽ có sự phối hợp chặt chẽ với UBND các phường có các trường đóng trên địa bàn để đảm bảo các điểm trường được an toàn",Trung tá Nguyễn Công Hà cho biết.

Với kế hoạch phối hợp mới nhất giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo với Bộ Công an, không chỉ vấn đề tham gia giao thông từ nhà đến trường được chú trọng, mà kế hoạch này còn đặt hành vi giao thông trong tổng thể của các hành vi ứng xử nói chung có nguồn gốc từ hiểu biết xã hội, hiểu biết pháp luật và tâm lý lứa tuổi của các em để giải quyết câu chuyện tổng thể, qua đó xây dựng một hành vi giao thông chuẩn mực.

Những vụ tai nạn giao thông liên quan đến học sinh, những vụ bạo lực học đường, các hành vi vi phạm pháp luật của thanh thiếu niên hay việc học sinh bị lôi kéo vào các tệ nạn xã hội thời gian qua cho thấy một thực tế: nếu chỉ xử lý khi sự việc đã xảy ra thì luôn là quá muộn. Điều cần thiết hơn cả là phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường để ngăn chặn ngay từ đầu.

Điểm đáng chú ý trong Kế hoạch phối hợp giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo với Bộ Công an là cách tiếp cận rộng hơn: đặt hành vi tham gia giao thông của các em học sinh trong tổng thể hành vi ứng xử, để phòng ngừa từ sớm, từ gốc, ngay trong môi trường học đường.

Đây là một thay đổi có ý nghĩa rất lớn. Bởi hành vi giao thông không tự nhiên hình thành khi một học sinh bước ra đường. Một học sinh thường xuyên coi thường nội quy lớp học, dễ bị kích động bởi lời thách thức trên mạng xã hội, hay ngoài đời, rất khó có thể trở thành người tham gia giao thông chuẩn mực. Ngược lại, một học sinh biết tôn trọng quy định, biết kiềm chế cảm xúc, biết chịu trách nhiệm với hành vi của mình sẽ có xu hướng chấp hành pháp luật giao thông tốt hơn.

Nói cách khác, văn hóa giao thông chính là một phần của văn hóa ứng xử. không có học sinh ngoan ngoãn, chấp hành tốt ở trường một cách tự giác mà ra đường đi lại cẩu thả, không chấp hành luật lệ.

Vì vậy, việc quy chế phối hợp mới không chỉ dừng ở tuyên truyền pháp luật giao thông mà còn mở rộng sang phát hiện sớm nguy cơ bạo lực học đường, tệ nạn xã hội, các hành vi vi phạm pháp luật, những biểu hiện lệch chuẩn về tâm lý, cũng như tăng cường chia sẻ thông tin giữa nhà trường, gia đình và lực lượng công an là bước đi rất đáng ghi nhận.

Điểm mới quan trọng nhất nằm ở tư duy "phòng ngừa sớm". Thay vì chỉ can thiệp khi học sinh đã vi phạm, các lực lượng sẽ cùng nhận diện những dấu hiệu bất thường ngay từ khi các em có biểu hiện thay đổi về tâm lý, hành vi, các mối quan hệ hoặc trên môi trường mạng để có biện pháp hỗ trợ, giáo dục kịp thời.

Thực tế cho thấy, rất nhiều vụ việc vi phạm giao thông nghiêm trọng của thanh thiếu niên đều có những dấu hiệu báo trước. Đó có thể là tâm lý thích thể hiện, thích tốc độ, thích quay video câu view, tụ tập đua xe, hoặc bị tác động bởi các nội dung độc hại trên mạng xã hội. Nếu chỉ xử lý ở thời điểm các em đã vi phạm thì đã là quá muộn. Điều cần hơn là phát hiện những mầm mống của hành vi này để điều chỉnh ngay từ khi còn ở trong trường học.

Ở góc độ này, nhà trường không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn là không gian phát hiện, đồng hành và uốn nắn sự phát triển nhân cách. Còn lực lượng công an không chỉ thực hiện chức năng xử lý vi phạm mà còn tham gia phòng ngừa, hỗ trợ và bảo vệ học sinh trước những nguy cơ có thể dẫn đến vi phạm pháp luật.

Đó cũng là lý do việc chia sẻ thông tin giữa nhà trường, gia đình và cơ quan chức năng trở nên đặc biệt quan trọng. Một biểu hiện bất thường trên lớp học, một dòng trạng thái tiêu cực trên mạng xã hội, hay sự thay đổi trong các mối quan hệ của học sinh nếu được phát hiện và kết nối thông tin kịp thời có thể ngăn chặn nhiều hệ lụy, từ bạo lực học đường đến vi phạm giao thông, thậm chí là tội phạm vị thành niên.

Vì thế, xây dựng một môi trường học đường an toàn, lành mạnh, nơi những lệch lạc về tâm lý và hành vi được nhận diện, điều chỉnh kịp thời, cũng chính là xây dựng những công dân có văn hóa giao thông trong tương lai. Đó là giá trị lớn nhất mà kế hoạch phối hợp giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo với Bộ Công an hướng tới: bảo vệ các em từ sớm để các em không chỉ an toàn trong trường học, mà còn an toàn trên mọi nẻo đường của cuộc sống.