Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) hôm 19/4 cho biết, lực lượng nước này đã nổ súng và bắt giữ tàu chở hàng M/V Touska khi con tàu này tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa các cảng của Iran do Washington áp đặt.

Theo thông báo của CENTCOM trên mạng xã hội X, tàu khu trục USS Spruance đã nổ súng vô hiệu hóa hệ thống động cơ của tàu Touska khi con tàu này cố gắng tiến về cảng Bandar Abbas. Video đăngkèm cho thấy quân đội Mỹ đã phát lệnh cảnh báo yêu cầu thủy thủ đoàn sơ tán khỏi phòng máy trước khi khai hỏa pháo cỡ nòng127mmđể chặn đứng mục tiêu.

Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định tàu Touska nằm trong danh sách trừng phạt của Bộ Tài chính Mỹ do "lịch sử hoạt động bất hợp pháp". Hồ sơ của Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) cũng xác nhận đây là tàu container mang cờ Iran đang chịu các biện pháp hạn chế của Washington.

Dữ liệu từ Marine Traffic cho biết, khoảng 6 giờ trước tuyên bố của ông Trump, tàu Touska được ghi nhận ở vị trí cách bờ biển phía Nam Iran 45 km, gần thành phố Chabahar. Trong khi đó, đơn vị giám sát TankerTrackers.com xác nhận con tàu này khởi hành từ Malaysia.

Theo nhận định của các chuyên gia hải quân, sau khi bị quân đội Mỹ bắt giữ,tàu Touska nhiều khả năng sẽ được đưa tới một khu neo đậu hoặc cảng để tiến hành kiểm tra. Sau khi hoàn tất việc xác minh và làm rõ loại hàng hóa trên tàu, con tàu có thể bị tịch thu và trở thành tài sản của chính phủ Mỹ dưới dạng “chiến lợi phẩm”, theo các quy định trong luật chiến tranh trên biển.

Bà Jennifer Parker, nghiên cứu viên không thường trú tại Viện Lowy và là cựu sĩ quan Hải quân Hoàng gia Australia, cho biết theo luật chiến tranh hải quân, việc bắt giữ một con tàu cố tình vượt qua phong tỏa là hoàn toàn có cơ sở pháp lý. Tuy nhiên, nếu Mỹ muốn giữ lại con tàu lâu dài, cần phải thông qua một cơ chế pháp lý cụ thể, bao gồm việc thành lập tòa án xét xử chiến lợi phẩm.

Dữ liệu từ MarineTraffic cho thấy tàu Touska thời gian qua thường xuyên di chuyển giữa thành phố Chu Hải và nhiều cảng của Iran, đồng thời đã nằm trong danh sách trừng phạt từ năm 2018. Hiện con tàu được ghi nhận là “đang chở hàng”, song chưa rõ cụ thể loại hàng hóa được vận chuyển là gì.

Ông Carl Schuster, cựu thuyền trưởng Hải quân Mỹ, nhận định rằng con tàu có thể bị coi là “chiến lợi phẩm”, tương tự các phương tiện hoặc vật tư bị thu giữ trong xung đột vũ trang.

Về số phận của thủy thủ đoàn, bà Parker cho rằng điều này sẽ phụ thuộc vào quốc tịch của họ. Nếu là lao động nước ngoài như Ấn Độ hoặc Philippines, họ nhiều khả năng sẽ được đưa rời khỏi tàu và hồi hương. Trong khi đó, nếu là công dân Iran, đặc biệt trong trường hợp có liên quan tới Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran,họ có thể bị giam giữ, thậm chí bị coi là tù binh chiến tranh. Ngoài ra, nếu con tàu bị phát hiện chở vũ khí, nguy cơ toàn bộ thủy thủ đoàn bị bắt giữ sẽ càng gia tăng.

Phía Iran đã lên án mạnh mẽ vụ việc, khi các cơ quan quân sự nước này gọi hành động bắt giữ là “hành vi cướp biển có vũ trang” và tuyên bố sẽ nhanh chóng có biện pháp đáp trả đối với quân đội Mỹ. Theo hãng tin ISNA, người phát ngôn Bộ Tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya cáo buộc Washington vi phạm thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8/4.

Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại eo biển Hormuz -tuyến hàng hải huyết mạch đối với vận chuyển dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu,gần như bị gián đoạn kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát cách đây 7 tuần. Irantừng mở lại eo biển trong thời gian ngắn hôm 17/4 sau khi Israel và Lebanon đạt được thỏa thuận ngừng bắn, song nhanh chóng đóng cửa trở lại vào ngày hôm sau để đáp trả việc Mỹ tiếp tục duy trì lệnh phong tỏa đối với các tàu thuyền ra vào các cảng của Iran.

Trước đó, Tổng thống Donald Trump cũng cáo buộc Tehran vi phạm thỏa thuận ngừng bắn,dự kiến hết hạn trong tuần này,khi tiến hành các hoạt động tấn công trên tuyến vận tải chiến lược này vào cuối tuần trước.