Ngày 20/4, tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận tại tổ về dự thảo Nghị quyết thí điểm chế định luật sư công. Nhiều ý kiến thống nhất sự cần thiết ban hành, song đề nghị hoàn thiện cơ chế để tránh chồng chéo, bảo đảm tính độc lập, khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

Phạm vi thí điểm hợp lý nhưng cần linh hoạt mở rộng

Đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) bày tỏ đồng tình với việc xây dựng chế định luật sư công, cho rằng dự thảo đã được chuẩn bị tương đối toàn diện, từ nguyên tắc hoạt động, tiêu chuẩn, phạm vi công việc đến chế độ chính sách.

Theo dự thảo, việc thí điểm sẽ triển khai tại 8 bộ, ngành và 10 tỉnh, thành phố - những nơi thường xuyên phát sinh các vụ kiện hành chính phức tạp. Đại biểu đánh giá đây là phạm vi có tính đại diện cao, giúp tổng kết chính sách trên nhiều phương diện.

“Cần bổ sung rõ thời hạn thí điểm ngay tại Điều 1 để khẳng định tính thử nghiệm của chính sách; đồng thời làm rõ phạm vi áp dụng đối với các đơn vị trực thuộc để tránh lúng túng khi triển khai”, đại biểu Bình đề nghị.

Đáng chú ý, đại biểu đề xuất thiết kế “điều khoản mở”, cho phép Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội mở rộng phạm vi thí điểm trong trường hợp phát sinh nhu cầu cấp bách, đặc biệt với các tranh chấp quốc tế.

Góp ý về các quy định cụ thể, đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng cần làm rõ một số khái niệm trong dự thảo như đối tượng “người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước”, phạm vi “công việc có tính chất pháp lý” hay phạm vi “khu vực Nhà nước”.

Theo đại biểu, một số tổ chức chính trị - xã hội cũng có thể phát sinh tranh chấp pháp lý, đặc biệt trong lĩnh vực lao động quốc tế, do đó cần nghiên cứu mở rộng phạm vi áp dụng phù hợp. Bên cạnh đó, vấn đề chồng chéo giữa luật sư công và bộ phận pháp chế tiếp tục được nhiều đại biểu quan tâm, bởi nếu không phân định rõ sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành của bộ máy.

Một trong những nội dung đáng chú ý được đại biểu Thạch Phước Bình nhấn mạnh là tính “lưỡng tính” của luật sư công - vừa là luật sư, vừa là cán bộ, công chức.Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định bảo đảm luật sư công không bị can thiệp trái pháp luật vào ý kiến chuyên môn; ưu tiên tuân thủ pháp luật và sự thật khách quan khi có xung đột với chỉ đạo hành chính; đồng thời không hồi tố trách nhiệm nếu đã thực hiện đúng quy trình. Đây là điều kiện then chốt để bảo đảm tính độc lập - yếu tố cốt lõi của nghề luật sư, giúp chế định mới vận hành hiệu quả.

Áp lực án hành chính tăng, cần đội ngũ chuyên nghiệp

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn Vĩnh Long) cho rằng việc ban hành Nghị quyết là cần thiết trong bối cảnh án hành chính ngày càng gia tăng, tính chất phức tạp cao và tỷ lệ giải quyết còn hạn chế.

Đặc biệt, các vụ khiếu nại, tố cáo liên quan đến đất đai tiếp tục diễn biến phức tạp, tạo áp lực lớn lên cơ quan quản lý nhà nước. Do đó, việc hình thành đội ngũ luật sư công chuyên nghiệp sẽ góp phần hỗ trợ tư vấn pháp lý, tham mưu và bảo vệ lợi ích Nhà nước.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý cần làm rõ ranh giới giữa luật sư công và bộ phận pháp chế để tránh “giao thoa” nhiệm vụ. Đồng thời, cần cân nhắc chính sách đãi ngộ để vừa thu hút nhân lực chất lượng cao, vừa bảo đảm cân đối ngân sách và công bằng trong hệ thống.

Liên quan đến chế độ chính sách, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi bày tỏ băn khoăn về mức bồi dưỡng theo vụ việc đối với luật sư công, cho rằng cần đánh giá kỹ khả năng ngân sách và sự hợp lý so với các vị trí khác.Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị quy định cụ thể quy trình tuyển dụng, tiêu chí đánh giá và phương án xử lý đối với đội ngũ này sau khi kết thúc thí điểm, đặc biệt trong trường hợp không tiếp tục triển khai.

Góp ý tại tổ, đại biểu Nguyễn Thị Thủy (đoàn Thái Nguyên) dẫn số liệu cho thấy gần 30% quyết định hành chính bị hủy toàn bộ và khoảng 10% bị hủy một phần trong các vụ án hành chính, phản ánh nhiều bất cập trong thực tiễn.

“Sự tham gia của luật sư công sẽ hỗ trợ hiệu quả cho cơ quan nhà nước trong tố tụng, nhất là khi quy định hiện hành yêu cầu người đứng đầu trực tiếp tham gia, gây nhiều vướng mắc”, theo đại biểu Thủy.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng thời gian thí điểm 2 năm là quá ngắn, trong khi quá trình tuyển chọn, tổ chức bộ máy và vận hành cần nhiều thời gian. Vì vậy, cần cho phép kéo dài thí điểm lên 3-4 năm nếu chưa đủ cơ sở đánh giá.

Phát biểu tại phiên thảo luận, ông Lê Minh Trí - Trưởng Ban Nội chính Trung ương nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện nghị quyết theo hướng cụ thể, rõ ràng để có thể triển khai ngay.

Ông đề nghị không sử dụng khái niệm “chính sách tương xứng” mà nên quy định “phù hợp” để đảm bảo tính linh hoạt; đồng thời làm rõ các khái niệm như “không tham nhũng”, “không hợp thức hóa sai phạm” để tránh cách hiểu khác nhau.

Ngoài ra, các quy định liên quan đến xử lý trách nhiệm hình sự cần cụ thể về tiêu chí, điều kiện áp dụng, tránh xung đột với pháp luật hiện hành.

“Quy định phải đủ rõ để các địa phương có thể triển khai ngay, không phải chờ hướng dẫn lại”, ông Lê Minh Trí nhấn mạnh.