Phân cấp phải gắn với nguồn lực

Sau 1 năm thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội Nguyễn Ngọc Tú đánh giá, bài học xuyên suốt được đúc kết trong quá trình triển khai là phân cấp phải đi đôi với phân bổ nguồn lực; ủy quyền phải gắn với điều kiện thực thi; giao nhiệm vụ phải đi kèm cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm đến cùng.

Theo ông Tú, thực tiễn một năm vận hành cho thấy mô hình chính quyền địa phương hai cấp chỉ có thể hoạt động hiệu quả khi bốn nhóm nguồn lực được bảo đảm đồng bộ, gồm nguồn lực tài chính - ngân sách, nguồn lực đầu tư công và tài sản công, nguồn lực con người và nguồn lực dữ liệu, công nghệ số.

Từ thực tiễn triển khai, Hà Nội cũng nhận diện rõ những khó khăn cần tiếp tục khắc phục. Trong đó, áp lực lớn nhất là khối lượng công việc chuyển tiếp rất lớn trong khi thời gian chuẩn bị ngắn. Các địa phương phải đồng thời thực hiện nhiều nhiệm vụ như sắp xếp tổ chức bộ máy, chuyển giao hồ sơ, điều chỉnh quy trình nghiệp vụ, bố trí trụ sở, tài sản và dự toán ngân sách.

“Chất lượng đội ngũ cán bộ ở cấp xã, phường vẫn chưa đồng đều. Một số địa phương thiếu cán bộ chuyên trách hoặc phải bố trí kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực. Năng lực xử lý các nhiệm vụ chuyên ngành như tài chính - ngân sách, đầu tư công, đấu thầu, quản lý tài sản công, đất đai, xây dựng và quy hoạch còn hạn chế”, ông Nguyễn Ngọc Tú đánh giá.

Một điểm nghẽn khác là nhiệm vụ được phân cấp xuống cơ sở tăng nhanh nhưng cơ chế phân bổ nguồn lực chưa theo kịp thực tế. Cùng với đó, cơ sở vật chất, trụ sở làm việc, trang thiết bị chuyên môn tại một số địa phương còn thiếu và chưa đồng bộ.

Đáng chú ý, công tác chuyển đổi số và liên thông dữ liệu vẫn là khâu cần tiếp tục hoàn thiện. Nhiều phần mềm nghiệp vụ chưa kết nối đồng bộ; một số xã, phường còn thiếu nhân lực công nghệ thông tin; việc chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống chưa đáp ứng yêu cầu điều hành theo thời gian thực.

Để khắc phục những tồn tại trên, Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội cho rằng thành phố cần tiếp tục hoàn thiện thể chế tài chính - ngân sách phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

“Trong tháng 6, Hà Nội sẽ rà soát toàn diện nhiệm vụ chi, định mức phân bổ ngân sách, tỷ lệ phân chia nguồn thu và cơ chế hỗ trợ các nhiệm vụ mới phát sinh. Nguyên tắc được xác định là “nhiệm vụ đến đâu, nguồn lực đến đó; thẩm quyền đến đâu, trách nhiệm đến đó”, Giám đốc Sở Tài chính thông tin.

Nhấn mạnh, nguồn lực sẽ được ưu tiên cho các lĩnh vực thiết yếu như an sinh xã hội, dịch vụ công cơ bản, chuyển đổi số, cải tạo trụ sở, đầu tư trang thiết bị và các nhiệm vụ trực tiếp phục vụ người dân, doanh nghiệp. Cùng với đó, thành phố sẽ tiếp tục mở rộng phân cấp, ủy quyền theo hướng thực chất nhưng có kiểm soát. Các lĩnh vực đầu tư, đất đai, xây dựng, quy hoạch, tài nguyên môi trường và dịch vụ công thiết yếu sẽ được rà soát để phân cấp mạnh hơn cho cấp cơ sở khi đủ điều kiện.

“Quá trình phân cấp phải bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian và rõ kết quả; đồng thời có cơ chế hướng dẫn, giám sát thường xuyên để bảo đảm hiệu quả thực thi”, ông Nguyễn Ngọc Tú nhấn mạnh.

Chuyển đổi số trở thành điều kiện tiên quyết

Ở góc độ chuyển đổi số, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Cù Ngọc Trang đánh giá, sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Hà Nội đã rút ra ba bài học quan trọng trong quá trình chuyển đổi số, gồm xây dựng dữ liệu làm hạ tầng cốt lõi, nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ và đổi mới phương thức quản trị. Trong đó, dữ liệu được xác định là hạ tầng thiết yếu tương tự điện, nước hay giao thông. “Nếu không có dữ liệu đầy đủ và chính xác, thành phố khó có thể điều hành hiệu quả tới 126 xã, phường và hơn 5.400 thôn, tổ dân phố”, ông Cù Ngọc Trang chia sẻ.

Sau một năm triển khai chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều cơ sở dữ liệu chuyên ngành đã được số hóa và kết nối, góp phần hỗ trợ giải quyết gần 4 triệu hồ sơ thủ tục hành chính mỗi năm. Hà Nội cũng là địa phương đầu tiên xây dựng khung kiến trúc số thống nhất cho toàn bộ hệ thống chính trị gồm cơ quan Đảng, HĐND, UBND và MTTQ.

Tuy nhiên, lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ cho rằng điểm nghẽn hiện nay không còn nằm ở việc tạo lập dữ liệu mà là khai thác dữ liệu hiệu quả. Dữ liệu vẫn còn phân tán giữa các ngành, các cấp; chất lượng dữ liệu chưa đồng đều và nhiều cán bộ vẫn chưa thực sự tự tin sử dụng dữ liệu trong quá trình ra quyết định.

Để giải quyết vấn đề này, Hà Nội đã có kế hoạch tích hợp, chuẩn hóa dữ liệu vào kho dữ liệu dùng chung của thành phố. Phấn đấu đến cuối tháng 8, Hà Nội sẽ tích hợp 14 cơ sở dữ liệu ưu tiên về đất đai, quy hoạch, đầu tư xây dựng và người có công. Đến cuối năm 2026 tích hợp toàn bộ 93 cơ sở dữ liệu còn lại.

Đổi mới quản trị để phục vụ người dân tốt hơn

Một bài học quan trọng khác được Hà Nội đúc kết là chuyển đổi số chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng đổi mới phương thức quản trị. Theo ông Cù Ngọc Trang, mục tiêu cuối cùng không phải là số hóa hồ sơ hay triển khai thêm phần mềm, mà là xây dựng phương thức quản trị mới minh bạch hơn, nhanh hơn, chính xác hơn và lấy kết quả phục vụ người dân làm trung tâm.

Thời gian qua, thành phố đã triển khai nền tảng Hà Nội Work để quản trị mục tiêu, nhiệm vụ và đánh giá hiệu quả công việc theo thời gian thực. Hệ thống hiện đã được triển khai tới 161 đơn vị với gần 40.000 tài khoản và hơn 69.000 nhiệm vụ được quản lý trên môi trường số. Ứng dụng iHanoi tiếp tục phát huy vai trò cầu nối giữa người dân với chính quyền.

Tuy nhiên, thành phố cũng nhìn nhận một số hạn chế trong công tác quản trị số, đặc biệt là việc các cơ quan trong hệ thống chính trị hiện vẫn sử dụng các phần mềm quản lý văn bản khác nhau, gây khó khăn cho việc liên thông hồ sơ và xử lý công việc.

“Thời gian tới Hà Nội sẽ xây dựng hệ thống quản trị thống nhất, bảo đảm xuyên suốt từ khâu ban hành chủ trương đến tổ chức thực hiện, giám sát và đánh giá kết quả. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong giai đoạn mới”, ông Cù Ngọc Trang thông tin.

Sau một năm vận hành, những bài học về phân cấp gắn với nguồn lực, chuyển đổi số gắn với đổi mới quản trị và lấy người dân làm trung tâm đang trở thành nền tảng để Hà Nội tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.