Con vừa đỗ vào lớp 10 trên địa bàn phường Cầu Giấy, cách nhà khoảng 5km, một phụ huynh giấu tên ở Tây Hồ, Hà Nội đã chọn mua xe máy điện để con chủ động việc đi học: "Vài tháng nữa cháu đủ 16 tuổi. Mua về là cháu cầm đi luôn, đi khắp Hà Nội, cứ có biển là đi thôi, toàn tự lái xe đi học".

Theo Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ, trẻ em phải từ đủ 16 tuổi trở lên mới được đi xe máy dưới 50cm3 hoặc xe máy điện có tốc độ dưới 50km/h. Song thực tế, nhiều trường hợp học sinh vẫn điều khiển xe điện, dù biết vi phạm. Thậm chí một số phụ huynh còn không phân biệt được xe máy điện và xe đạp điện, nên vẫn mua xe cho con.

Theo lãnh đạo Phòng CSGT, Công an TP. Hà Nội, thông thường trước khi vào năm học mới, lực lượng CSGT sẽ phối hợp với các trường trên địa bàn tổ chức tuyên truyền pháp luật về giao thông đường bộ, để các em nắm rõ quy định, đồng thời kiểm tra, xử lý, xử phạt các trường hợp vi phạm. Các trường cũng quán triệt đến từng em học sinh, nếu vi phạm luật giao thông, đi xe điện khi chưa đủ tuổi sẽ bị trừ hạnh kiểm.

Trung tá Trịnh Xuân Hoàng, Tổ trưởng Tổ Cảnh sát trật tự, Công an phường Xuân Đỉnh, Thành phố Hà Nội cho biết, đơn vị thường xuyên phối hợp với các trường trên địa bàn để tổ chức tuyên truyền, xử lý học sinh vi phạm về việc không đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông bằng xe cơ giới, đặc biệt là điều khiển xe khi chưa đủ tuổi.

"Tổ Cảnh sát trật tự cũng đã phối hợp với Đội cảnh sát giao thông số 6 PC08, Công an Thành phố Hà Nội để tuyên truyền vào đầu tuần đối với các cháu học sinh trung học cơ sở và trường THPT và hướng dẫn cho các cháu khi tham gia giao thông đủ độ tuổi được được điều khiển phương tiện như thế nào. Tổ cảnh sát trật tự cũng kiểm tra và xử lý vi phạm đối với những trường hợp học sinh tham gia giao thông không đội mũ bảo hiểm, chưa đủ tuổi để điều khiển phương tiện",Trung tá Trịnh Xuân Hoàng thông tin.

Thực tế, theo thống kê của Cục Cảnh sát giao thông, có thời điểm cao điểm, mỗi ngày toàn quốc xử lý hàng nghìn trường hợp học sinh chưa đủ tuổi vẫn điều khiển mô tô, xe máy, xe điện đến trường.

Theo thượng tá Nguyễn Văn Quỹ, nguyên cán bộ Đội CSGT số 1, Phòng CSGT, Công an TP. Hà Nội. với các trường hợp chưa đủ 16 tuổi, chưa được đào tạo các quy tắc tham gia giao thông, nguy cơ tai nạn đối với các em là rất cao: "Những trường hợp chưa đủ 16 tuổi cũng có thể chưa thuộc quy tắc tham gia giao thông, chưa được đào tạo, chưa được huấn luyện về việc đó, khi anh đi xe máy điện trên đường, tốc độ có thể lên đến 50km/h, thì những tình huống xảy ra bất ngờ thì không thể kịp thời xử lý được. Trong khi những vi phạm đó tương đối phổ biến. Đó là một trong những nguyên nhân dẫn tới tai nạn giao thông".

Dẫn một kết quả khảo sát của Trường Đại học Việt Đức thực hiện tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, chuyên gia giao thông, TS Trần Hữu Minh chỉ ra một con số đáng báo động, 90% các vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng liên quan tới tới cái nhóm trẻ em, học sinh là rơi vào nhóm các em tự đi.

TS Trần Hữu Minh cho rằng, để ngăn chặn tình trạng này, cần rất nhiều giải pháp, từ gia đình, từ chính các em học sinh, từ môi trường giao thông thuận tiện, an toàn cho người đi xe đạp, để các em có thể tự đi được: "Khi chúng ta thực hiện đồng bộ, liên tục và quyết liệt những cái giải pháp trên thì chắc chắn là chúng ta có căn cứ để khẳng định rằng có thể giải quyết được những tồn tại vừa qua và góp phần nâng cao vấn đề an toàn giao thông đối với học sinh, đặc biệt là hành vi mà học sinh điều khiển phương tiện khi mà chưa thủ tuổi".

PGS.TS Phạm Việt Cường, Trường đại học Y tế công cộng nhấn mạnh sự phối hợp giữa cơ quan chức năng, nhà trường và gia đình để cùng quản lý các em chứ không chỉ trông chờ vào việc xử phạt: "Phải kết hợp giữa nhà trường và công an để quản lý thôi, nhà trường mới biết học sinh ở lớp nào, mới có thể xử lý được việc đó. Còn trên thực tế ngoài đường thì không có khả năng kiểm tra độ tuổi của trẻ".

Tình trạng học sinh chưa đủ tuổi, vẫn điều khiển mô tô, xe gắn máy, xe điện đến trường tồn tại từ lâu. Đã đến lúc, các bên liên quan, từ nhà trường và lực lượng chức năng, đặc biệt là các gia đình, cần kết hợp hiệu quả hơn để ngăn chặn tình trạng này.

Điều đáng nói, dù các lực lượng chức năng đã liên tục kiểm tra, xử lý kiên quyết đối với các em và người giao xe cho các em, nhà trường cũng xử lý, trừ hạnh kiểm với các trường hợp vi phạm, song vẫn chưa ngăn chặn được tình trạng này.

Thực tế cho thấy, nếu chỉ tăng cường kiểm tra, xử phạt trước cổng trường, vấn đề có thể được giải quyết ở thời điểm đó, nhưng rất dễ tái diễn, thậm chi các em gửi xe bên ngoài trường học. Theo một số ý kiến, để ngăn chặn tình trạng này, cần một cơ chế phối hợp thường xuyên, thực chất giữa nhà trường, gia đình và lực lượng chức năng, trong đó mỗi chủ thể phải nhận rõ phần trách nhiệm của mình.

Trước hết, gia đình phải là “chốt chặn” đầu tiên. Không ít phụ huynh vì thuận tiện, vì bận rộn hoặc nghĩ rằng con đã có thể tự đi học nên giao xe cho con. Đây là một quan niệm cần thay đổi. Không thể vừa yêu cầu trẻ chấp hành pháp luật, vừa trao cho trẻ phương tiện mà pháp luật chưa cho phép điều khiển.

Cha mẹ cần chủ động quản lý phương tiện, không giao chìa khóa và không để con tự ý sử dụng xe máy, xe máy điện khi chưa đủ tuổi. Nhà trường có thể phối hợp với phụ huynh thông qua các bản cam kết, nhóm liên lạc lớp, họp phụ huynh để thường xuyên nhắc nhở và thông tin kịp thời những trường hợp vi phạm.

Nhà trường cũng cần chuyển từ tuyên truyền sang quản lý chủ động. Giáo dục an toàn giao thông không nên chỉ là những buổi ngoại khóa hay khẩu hiệu treo trước cổng trường. Giáo viên chủ nhiệm cần nắm được học sinh sử dụng phương tiện gì để đến trường, từ đó nhận diện sớm những trường hợp có nguy cơ vi phạm.

Khi phát hiện học sinh chưa đủ tuổi điều khiển phương tiện, nhà trường cần phối hợp ngay với gia đình để yêu cầu chấm dứt hành vi, đồng thời phối hợp với lực lượng chức năng khi cần thiết. Mục tiêu không phải là “bắt lỗi” học sinh, mà là ngăn vi phạm tái diễn và giúp các em hiểu rằng tuân thủ quy định chính là bảo vệ bản thân.

Với lực lượng chức năng, kiểm tra, xử lý tại khu vực trường học vẫn rất cần thiết, nhưng cần chuyển mạnh sang phương thức phòng ngừa có trọng tâm. Có thể phối hợp với ngành giáo dục và chính quyền địa phương xác định những trường có nhiều học sinh sử dụng phương tiện chưa phù hợp, những tuyến đường và khung giờ thường xảy ra vi phạm để tổ chức kiểm tra theo chuyên đề.

Bên cạnh tuyên truyền và xử lý, cần quan tâm tạo ra những lựa chọn đi lại thay thế, để các em học sinh có sự lựa chọn, thay vì sử dụng phương tiện khi chưa đủ tuổi. Cần nghiên cứu tăng cường xe buýt đến các khu vực trường học, tổ chức tuyến xe theo giờ học, tổ chức điểm đón trả tập trung, khuyến khích mô hình đưa đón học sinh hoặc các giải pháp giao thông học đường phù hợp.

Khi gia đình không giao xe, nhà trường chủ động phát hiện, lực lượng chức năng kiên quyết xử lý và địa phương tạo thêm những phương án đi lại an toàn, ba “mắt xích” ấy sẽ tạo thành một hàng rào đủ chắc để ngăn trẻ chưa đủ tuổi điều khiển phương tiện. Phòng ngừa từ sớm, từ gia đình, nhà trường và ngay từ việc quản lý chiếc chìa khóa xe - đó mới là giải pháp bền vững để bảo vệ các em trên đường đến trường.