Chiều nay (15/7), tiếp tục Phiên họp thứ 4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.

Nâng cao năng lực phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại

Trình bày tóm tắt dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, Dự thảo hướng tới mục tiêu thúc đẩy sự tuân thủ tự nguyện của doanh nghiệp, đẩy mạnh phân cấp phân quyền, cắt giảm triệt để thủ tục hành chính, giảm thiểu chi phí logistics, đồng thời bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và nâng cao năng lực phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung lần này có bố cục tinh gọn gồm 2 Điều (Điều 1: Sửa đổi, bổ sung; Điều 2: Điều khoản thi hành) và giữ nguyên đối tượng áp dụng. Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn cấp bách, Chính phủ đã đề xuất trình Quốc hội xem xét và thông qua dự án Luật ngay tại kỳ họp không thường lệ (dự kiến khai mạc từ ngày 3/8/2026) theo quy trình 1 kỳ họp.

Để phù hợp với thực tế và đồng bộ với các luật mới ban hành như Luật Thương mại điện tử (TMĐT) và Luật Quản lý thuế, dự thảo luật tập trung sửa đổi, bổ sung 15 điều nhằm đáp ứng mô hình tổ chức bộ máy mới sau sắp xếp.

Nội dung sửa đổi nổi bật bao gồm việc chuẩn hóa lại khái niệm "kho ngoại quan" và "người khai hải quan". Để tăng cường tính chủ động cho cơ sở, dự thảo phân cấp quyết định miễn kiểm tra thực tế hàng hóa trong trường hợp đặc biệt cho thủ trưởng cơ quan hải quan địa phương. Thời hạn khai bổ sung cũng được quy định rõ ràng là phải thực hiện trước khi dừng đưa hàng qua khu vực giám sát, đi kèm với các chế tài xử phạt nghiêm khắc để tránh trục lợi.

Về tạo thuận lợi thương mại, dự thảo luật quy định tăng thời hạn lưu giữ hàng hóa tại kho ngoại quan lên 24 tháng, địa điểm thu gom hàng lẻ (CFS) lên 180 ngày và bãi bỏ hoàn toàn thủ tục xin gia hạn. Ngược lại, để siết chặt quản lý môi trường, doanh nghiệp cảng, kho bãi phải chịu trách nhiệm tiêu hủy hàng hóa gây ô nhiễm vô chủ dưới sự giám sát của cơ quan hải quan.

Đối với hoạt động sở hữu trí tuệ (SHTT), cơ quan hải quan được chủ động tạm dừng thủ tục nếu nghi ngờ hàng quá cảnh giả mạo. Chủ thể SHTT có thể nộp hồ sơ đề nghị kiểm tra tại bất kỳ Chi cục Hải quan nào thuận tiện nhất. Về kiểm tra sau thông quan, thời hạn kiểm tra và gia hạn được điều chỉnh từ "10 ngày làm việc" thành "tối đa là 20 ngày", thực hiện đồng bộ theo nguyên tắc quản lý rủi ro và hợp nhất thủ tục tại trụ sở người khai và trụ sở doanh nghiệp. Trách nhiệm thu thuế cũng được thống nhất đồng bộ với Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15.

Lấy cải cách và chuyển đổi số làm trọng tâm

Báo cáo thẩm tra do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày khẳng định, cơ quan thẩm tra đánh giá cao việc dự thảo đã thể chế hóa các chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 68-NQ/TW về đổi mới tổ chức bộ máy, đẩy mạnh chuyển đổi số, phân cấp phân quyền và phát triển kinh tế tư nhân.

Tuy nhiên, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát kỹ lưỡng để đảm bảo tính đồng bộ với Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Thương mại điện tử, các luật liên quan và các dự án luật đang xây dựng khác. Đối với quy định mới về "kiểm định hải quan", cơ quan thẩm tra yêu cầu làm rõ nội hàm, tiêu chí kỹ thuật, phân định rõ ranh giới với hoạt động đánh giá sự phù hợp chuyên ngành, đồng thời quy định cụ thể trình tự và quyền khiếu nại của người khai.

Về đại lý làm thủ tục hải quan, Ủy ban đồng ý bỏ các điều kiện kinh doanh để phù hợp với Luật Đầu tư, song đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính chỉ ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật để tránh phát sinh thêm "giấy phép con" hoặc điều kiện kinh doanh mới không cần thiết.

4 "nút thắt" lớn cần tháo gỡ

Thảo luận tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao tinh thần cải cách của dự thảo, đồng thời lưu ý cơ quan soạn thảo cần tập trung giải quyết triệt để 4 vấn đề lớn.

Một là, quản lý hàng hóa thương mại điện tử qua biên giới (Điều 16A). Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, đây là bước đi đột phá để lấp đầy khoảng trống pháp lý trước làn sóng mua sắm trực tuyến xuyên biên giới. Dự thảo cần giải quyết đồng thời hai thách thức: tắc nghẽn luồng vận chuyển do lượng đơn hàng nhỏ quá lớn, và nguy cơ thất thu thuế từ việc chia nhỏ trị giá hàng hóa dưới định mức miễn thuế. Giải pháp căn cơ là bắt buộc liên thông dữ liệu danh tính và xây dựng cổng thông tin hải quan chuyên dụng cho thương mại điện tử.

Hai là, thể chế hóa quản lý tuân thủ (Điều 17A). Chuyển từ mô hình quản lý rủi ro phân luồng (Xanh, Vàng, Đỏ) tại thời điểm thông quan truyền thống sang đánh giá toàn diện hệ thống mức độ tuân thủ trong suốt vòng đời của doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần được xem là "đối tác tự nguyện tuân thủ". Cần luật hóa rõ ràng lợi ích, ví dụ doanh nghiệp đạt Mức độ 1 (cao nhất) sẽ được miễn kiểm tra định kỳ sau thông quan từ 3 - 5 năm, trừ khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật rõ ràng.

Ba là, siết chặt quy định khai bổ sung hồ sơ hải quan (Điều 29). “Quy định này nhằm chặn đứng việc cố tình hợp thức hóa hồ sơ khi bị phát hiện sai phạm. Dẫu vậy, luật cần phân định rõ ràng giữa sơ suất vô ý và hành vi cố tình lách luật, quy định rõ thời hạn xử lý của cơ quan hải quan để tránh gây nghẽn dòng tiền của doanh nghiệp”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý.

Bốn là, pháp lý hóa hải quan số và chia sẻ dữ liệu liên ngành. Cần công nhận giá trị pháp lý tuyệt đối của các chứng từ điện tử, thúc đẩy liên thông dữ liệu giữa hải quan và các cơ quan kiểm tra chuyên ngành để cải cách thực chất, tháo gỡ nút thắt cho xuất nhập khẩu, hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Đẩy nhanh tiến độ, hoàn thiện hồ sơ trước ngày 25/7/2026

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, để bảo đảm chất lượng hồ sơ cao nhất trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất vào tháng 8/2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra phối hợp chặt chẽ, tiếp thu nghiêm túc các ý kiến đóng góp. Trong đó, đặc biệt chú ý đến việc rà soát kỹ lưỡng từ ngữ, thuật ngữ pháp lý và tính thống nhất của hồ sơ.

Về mặt kỹ thuật, các quy định chuyển tiếp phải được rà soát toàn diện để tránh xuất hiện khoảng trống pháp lý khi luật mới đi vào cuộc sống. Chính phủ cần khẩn trương hoàn thiện các dự thảo Nghị định, văn bản hướng dẫn chi tiết song song để bảo đảm có hiệu lực cùng thời điểm với luật (dự kiến từ 1/3/2027).

Ủy ban Thường vụ Quốc hội yêu cầu các cơ quan khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự án Luật để gửi các đại biểu Quốc hội chậm nhất vào ngày 25/7/2026.