Chuyển sở hữu trí tuệ từ "lá chắn bảo vệ" thành "động lực tăng trưởng"

Góp ý về cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số toàn diện, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý việc rút ngắn thời gian đòi hỏi nguồn lực con người và hạ tầng số mạnh mẽ. Nếu không đầu tư đồng bộ nhân sự, hệ thống AI hỗ trợ thẩm định, kết nối dữ liệu thì dẫn đến thẩm định sơ sài hoặc tác động ngược lại.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu cần quy định rõ chế tài khi cơ quan nhà nước chậm hạn, phải bồi thường hay miễn phí duy trì; đồng thời tăng hiệu quả hậu kiểm để tránh cấp bằng dễ dãi. Cơ chế thẩm định nhanh ưu tiên các lĩnh vực chiến lược như công nghệ xanh, bán dẫn, AI, dược phẩm thay vì áp dụng tràn lan, do Bộ Khoa học và Công nghệ cùng với các bộ, ngành liên quan tính toán.

Về thúc đẩy khai thác thương mại, tài sản hóa quyền sở hữu trí tuệ, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu cần sớm ban hành hướng dẫn về định giá sở hữu trí tuệ thống nhất, minh bạch, đặc biệt là đối với tài sản vô hình như phần mềm, dữ liệu, thương hiệu số. Nếu không, ngân hàng và nhà đầu tư vẫn e ngại lấy sở hữu trí tuệ làm tài sản đảm bảo. “Nên có chính sách ưu đãi thuế, tín dụng rõ ràng hơn cho doanh nghiệp sở hữu trí tuệ để góp vốn; tăng cường đào tạo cho kế toán, kiểm toán viên về hạch toán sở hữu trí tuệ để tránh tình trạng có tài sản nhưng không ghi nhận được. Đây là một lĩnh vực rất mới nên việc bồi dưỡng, đào tạo rất quan trọng”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Liên quan đến vấn đề đảm bảo đối tượng thích ứng công nghệ số, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần quy định chỉ tiêu nhìn thấy được trong quá trình khai thác công dụng đối với sản phẩm phi vật thể, tránh tranh chấp; đồng thời làm rõ ranh giới với quyền tác giả phần mềm, giao dịch để tránh chồng chéo. “Trong vòng 6 tháng qua, Bộ Công an phối hợp với các bộ, ngành xung quanh vấn đề sở hữu trí tuệ ở tất cả các lĩnh vực, đặc biệt là quyền tác giả, tác phẩm, văn nghệ, nghệ sĩ... để thiết lập lại trật tự. Bây giờ trên YouTube, cái nào có bản quyền mới được phát hành, không có bản quyền là cắt hết, rất minh bạch”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Chủ tịch Quốc hội đánh giá việc xử lý vấn đề trí tuệ nhân tạo là điểm đột phá, là bước tiến quan trọng trong việc tạo hành lang pháp lý an toàn cho phát triển AI trong nước, đồng thời giữ vững nguyên tắc tác giả là con người, phù hợp với thông lệ quốc tế hiện nay.

“Tới đây, Chính phủ sẽ ban hành nhiều nghị định để quản lý vấn đề trí tuệ nhân tạo. Ngoài ra, phải tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp trong cung cấp dịch vụ trung gian, chủ quản nền tảng số trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng. Tiếp theo, phải kiểm soát chặt hơn việc đăng ký nhãn hiệu chứa tên quốc gia Việt Nam, tránh việc hàng từ nước thứ nhất sang mình rồi cấp nhãn hiệu xuất qua nước khác. Bộ Khoa học và Công nghệ phải phối hợp với các bộ, ngành để làm mạnh vấn đề này”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu.

Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Luật số 131/2025/QH15 của Quốc hội: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ là một bước tiến lớn, đúng hướng chiến lược, chuyển sở hữu trí tuệ từ "lá chắn bảo vệ" thành "động lực tăng trưởng". Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc rất lớn vào nghị định hướng dẫn, đặc biệt là về AI, định giá sở hữu trí tuệ và năng lực thực thi của cơ quan quản lý. Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ đặc biệt quan tâm ban hành nhanh nghị định về AI, tham vấn rộng rãi cộng đồng công nghệ và chủ sở hữu về quyền, đồng thời xây dựng hệ thống định giá sở hữu trí tuệ chuẩn mực và cơ sở dữ liệu giao dịch công khai. Song song đó, đầu tư mạnh vào nhân sự công nghệ thẩm định để đáp ứng thời hạn mới. Hiện nay, các nhà đầu tư lĩnh vực công nghệ, trí tuệ nhân tạo đang chờ sửa luật, ban hành nghị định để đầu tư.

Hoan nghênh Bộ Khoa học và Công nghệ, Ủy ban Pháp luật, Tư pháp và các cơ quan đã chuẩn bị dự thảo luật, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị; “Cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra tiếp thu, không chủ quan. Lần sửa luật này mang tính chất lâu dài nên phải có tư duy, tầm nhìn xa trông rộng chứ không vướng gì sửa nấy”.

Thống nhất đầu mối quản lý nhà nước, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính

Cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng khẳng định: Chính phủ thống nhất việc sửa đổi như Chủ tịch Quốc hội đã nêu, phạm vi sửa đổi nằm ở 3 nhóm vấn đề chính: Đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm ngành nghề kinh doanh có điều kiện và thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về giống cây trồng.

Chính phủ xác định sửa đổi luật lần này nhằm tạo thuận lợi tối đa cho các hoạt động đăng ký, xác lập và khai thác quyền sở hữu trí tuệ; đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh không cần thiết; đồng thời kiện toàn bộ máy quản lý nhà nước theo hướng tập trung, thống nhất đầu mối. Trong đó, chuyển chức năng quản lý nhà nước về quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn sang Bộ Khoa học và Công nghệ nhằm gắn kết chặt chẽ nghiệp vụ bảo hộ giống cây trồng với hệ sinh thái khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa tài sản trí tuệ; phù hợp với thông lệ và công ước quốc tế về bảo hộ giống cây trồng mới.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh: “Việc cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh là tạo điều kiện thực chất cho người dân, doanh nghiệp nhưng không làm giảm hiệu lực quản lý nhà nước. Phải có cơ chế kiểm soát, bảo đảm chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm; không tạo khoảng trống pháp lý, đồng thời bảo đảm tính liên tục, không gián đoạn các hoạt động bảo hộ và thực thi quyền đối với giống cây trồng trong quá trình chuyển giao chức năng”.

Phó Thủ tướng cũng cho biết, Chính phủ sẽ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu tiếp thu tối đa, giải trình đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật, Tư pháp; hoàn thiện hồ sơ dự án luật trình Quốc hội bảo đảm chất lượng, tiến độ theo quy định; đồng thời tới đây sẽ sửa Luật Trồng trọt cho phù hợp với việc chuyển giao, rà soát lại các điều kiện để bảo đảm quản lý nhà nước hiệu quả, không tạo khoảng trống trong quá trình thực hiện”.