Không nên quy định cứng đủ thời gian công tác mới được khen thưởng

Chiều nay (8/4), Quốc hội thảo luận tạitổ về một số dự án luật. Tại tổ TP.HCM, nói vềDự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, không nên bắt buộc cứng quy trình cần đủ thời gian công tác mới được khen thưởng, mà cần dựa vào hiệu quả thực tế để khen thưởng, việc khen thưởng phải linh hoạt.

Bên cạnh đó, thi đua khen thưởng cần gắn với các mục tiêu chiến lược quốc gia như đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia. Thi đua khen thưởng gắn liền với quá trình thực hiện các Nghị quyết 57, 58, 10 Nghị quyết lớn của Đảng.

Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnhDự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng cần tránh tình trạng một cá nhân nhiều danh hiệu, việc khen thưởng phải công bằng, đồng thờicó cơ chế khen thưởng rõ ràng, công bằng với các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp FDI.

Nhiều người xứng đáng được khen thưởng nhưng rất"ngại" làm hồ sơ

Cùng góp ý về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (đoàn TP.HCM) kiến nghị cần xây dựng luậtchặt chẽ hơn.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng nêu một thực tế rằng, không ít người xứng đáng được khen thưởng, nhưng lại rất “ngại” làm hồ sơ, làm “đơn xin” được khen thưởng. Đơn cử như danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân, Nghệ sĩ ưu tú, muốn được công nhận, cần làm đơn, đồng thời gửi theo rất nhiều hồ sơ, minh chứng.

“Chúng ta phải có một cái cơ chế, hội đồng có nhiệm vụ đề xuất ra những người cần được khen thưởng trong từng lĩnh vực và tự thu thập các thông tin về thành tích của người được đề xuất khen thưởng. Việc đề xuất thi đua khen thưởng cũng cần làm thế nào để đúng lúc, đúng người để tạo động lực cho phấn đấu, không phải là cứ đến hẹn lại lên, sau 1 năm hay 5 năm thì được khen.

Chia sẻ về kinh nghiệm từ thời còn làm lãnh đạo tại Sở Y tế TP.HCM, bà Lan thẳng thắn phê bình tư duy làm việc của bộ phận tổ chức khi chỉ ngồi chờ các đơn vị nộp hồ sơ lên. Bà chỉ rõ thực tế, có những đơn vị có điều kiện tài chính, tổ chức chuyên nghiệp, ngay từ đầu năm đã đăng ký thi đua bài bản thì cuối năm thường có rất nhiều danh hiệu, chiến sĩ thi đua. Ngược lại, có những đơn vị dù làm việc vất vả, thành tích tốt nhưng do "không chuyên nghiệp" trong khâu làm hồ sơ, không nộp lên xin.

“Tôi vẫn nói với các đơn vị phụ trách thi đua khen thưởng của Sở rằng mình thấy đơn vị nào làm tốt, nhưng họ không đề nghị khen thưởng thì phải tự xuống tìm hiểu, động viên để họ nộp hồ sơ. Nhiều người ngại thủ tục rườm rà, hoặc có tâm lý “tự ái’ nên không làm”, bà Lan nói.

Cần khắc phục tính hình thức, dàn trải, cả nể trong thi đua, khen thưởng

Còn theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn ĐBQH TP Hải Phòng), sửa đổi Luật Thi đua khen thưởng không chỉ là sửa luật để vận hành bộ máy mới, mà quan trọng hơn là phải sửa luật để khắc phục bằng được tính hình thức, dàn trải, nể nang trong thi đua, khen thưởng. Nếu chỉ sửa về thẩm quyền, thủ tục, hồ sơ mà chưa chạm đúng căn nguyên của bất cập, thì luật có thể mới về câu chữ nhưng chưa chắc tạo ra chuyển biến thực chất trong đời sống. Đây mới là yêu cầu lớn nhất đối với lần sửa đổi này.

“Tôi cho rằng cần làm rõ hơn triết lý của lần sửa đổi luật này là nâng chất lượng khen thưởng, chứ không phải mở rộng cơ học diện khen thưởng.

Dự thảo bổ sung nhiều tiêu chí, nhiều trường hợp, nhiều nội dung mới như khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Hướng này là đúng. Nhưng nếu tiêu chí được mở rộng mà chuẩn mực kiểm chứng không chặt, thì hệ quả là danh hiệu nhiều hơn nhưng giá trị tôn vinh lại giảm đi. Luật thi đua, khen thưởng không thể chỉ nhằm bảo đảm “ai cũng có thể được xét”, mà phải bảo đảm “đúng người, đúng thành tích, đúng mức độ cống hiến”. Chính Bộ Tư pháp trong quá trình thẩm định cũng đã lưu ý phải tiếp tục hoàn thiện để công tác thi đua, khen thưởng đi vào thực chất.

Quy định cho phép được tặng cùng một hình thức khen thưởng nhiều lần nếu có thành tích mới là vấn đề cần thiết kế rất chặt.

Tôi đồng ý không thể cào bằng theo kiểu một người đã được khen một lần thì về sau dù tiếp tục có đóng góp nổi trội cũng không được xem xét. Nhưng ngược lại, nếu luật chỉ dừng ở khái niệm “thành tích mới” mà không xác định rõ thế nào là mới về bản chất, mới về tác động, mới về giá trị cống hiến, thì rất dễ hợp thức hóa việc khen thưởng lặp lại theo chu kỳ, theo nhiệm vụ thường xuyên, theo thành tích mang tính nối tiếp hành chính. Khi đó, cái mới chỉ nằm ở hồ sơ, chứ không nằm ở cống hiến thực chất, do đó cần rà soát để phân định thật rõ giữa thành tích mới với thành tích lặp lại, giữa đột phá thực sự với hoàn thành tốt công việc thông thường”, đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu Quốc hội đoàn Hải Phòng cũng cho rằng việc đưa các yếu tố khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số vào tiêu chuẩn khen thưởng là cần thiết, nhưng hiện nay vẫn có nguy cơ thiên về khẩu hiệu.

“Tôi cho rằng chỉ bổ sung cụm từ vào luật là chưa đủ. Vấn đề là phải biến các khái niệm đó thành tiêu chuẩn pháp lý có thể nhận diện, có thể đo lường, có thể thẩm định. Nếu không, rất dễ xảy ra tình trạng hồ sơ nào cũng có “đổi mới sáng tạo”, cơ quan nào cũng có “chuyển đổi số”, nhưng hiệu quả thực tế thì rất khó kiểm chứng. Theo tôi, ở nội dung này, luật cần hướng tới nguyên tắc không khen vì có sáng kiến trên giấy, phải khen vì có giải pháp được áp dụng thực tế, tạo ra hiệu quả đo được, có khả năng nhân rộng và tạo tác động xã hội rõ ràng. Có như vậy mới bảo đảm thi đua, khen thưởng trở thành động lực cho phát triển, chứ không chỉ là sự cập nhật ngôn ngữ chính sách. Hồ sơ trình dự án luật cũng xác định mục tiêu thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhưng muốn đạt được thì tiêu chí phải thực chất hơn”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề xuất.

Từ những thực tế, đại biểu kiến nghị sửa Luật Thi đua khen thưởng theo hướngsiết chặt tiêu chí thực chất, lấy hiệu quả, giá trị cống hiến và sức lan tỏa làm thước đo trung tâm. Làm rõ ranh giới giữa thành tích mới với thành tích lặp lại, giữa công trạng với chuyên đề, tránh trùng lặp và tránh hợp thức hóa khen thưởng dàn trải. Luật cũng cần lượng hóa rõ hơn các tiêu chí về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, để tránh khẩu hiệu hóa. Bổ sung mạnh cơ chế công khai, giải trình, hậu kiểm và trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu trong toàn bộ quy trình khen thưởng. Đặc biệt Luật Thi đua khen thưởng cần đẩy mạnh số hóa thực chất, xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất, liên thông, truy vết được, để giảm xin - cho, giảm nể nang, tăng khách quan.

Cuối cùng, đại biểu Quốc hội đoàn Hải Phòng kiến nghị rà soát lại toàn bộ hệ thống danh hiệu, hình thức khen thưởng và điều khoản chuyển tiếp, bảo đảm tính ổn định, thống nhất, khả thi và giữ được giá trị tôn vinh của hệ thống thi đua, khen thưởng.