Đánh thuế đất bỏ hoang để thúc đẩy sử dụng hiệu quả

Ngày 23/10, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân. Trong đó, Chính phủ đề xuất áp thuế suất 0,2% đối với đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng, đồng thời không áp dụng hạn mức diện tích chịu thuế.

Theo Chính phủ, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp hiện hành đã có những quy định liên quan đến việc sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả. Tuy nhiên, luật chưa quy định mức thuế suất cụ thể đối với đất bỏ hoang, đất không đưa vào sử dụng và đất chậm đưa vào sử dụng.

Để khắc phục khoảng trống này, Chính phủ đề xuất bổ sung khoản 8 Điều 7 Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, quy định mức thuế suất 0,2% đối với các loại đất nêu trên và không áp dụng hạn mức diện tích chịu thuế. Việc xác định đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng sẽ thực hiện theo quy định của pháp luật về đất đai.

Đề xuất được đưa ra nhằm tiếp tục thể chế hóa Nghị quyết số 21-NQ/TW, trong đó đặt ra yêu cầu nghiên cứu xây dựng chính sách tài chính, thuế với lộ trình phù hợp để sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả; tập trung khắc phục tình trạng bỏ hoang đất, chậm đưa đất vào sử dụng và nghiên cứu chính sách thuế cao hơn đối với đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng.

Việc bổ sung quy định về thuế suất đối với nhóm đất này được kỳ vọng tạo thêm công cụ chính sách để thúc đẩy sử dụng đất hiệu quả hơn. Tuy nhiên, theo nội dung đề xuất, việc xác định cụ thể các trường hợp đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng vẫn phải căn cứ quy định của pháp luật về đất đai.

Bên cạnh đề xuất áp thuế suất 0,2% đối với đất bỏ hoang, dự thảo luật còn sửa đổi quy định về đăng ký, kê khai, tính và nộp thuế sử dụng đất phi nông nghiệp để phù hợp với tổ chức bộ máy sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Đây là một trong những nội dung được đặt ra trong quá trình sửa đổi các quy định về thuế, nhằm bảo đảm sự phù hợp giữa chính sách thuế với mô hình tổ chức bộ máy và việc thực hiện các thủ tục hành chính sau sắp xếp.

Dự thảo cũng đề xuất miễn thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đối với đất ở trong hạn mức của người dân tộc thiểu số tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, theo quy định của Chính phủ.

Đánh giá kỹ tính khả thi, làm rõ tiêu chí xác định đất thuộc diện chịu thuế

Tuy nhiên, báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội chỉ ra nhiều điểm cần rà soát. Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp hiện hành đã quy định thuế suất 0,15% đối với đất sử dụng không đúng mục đích, đất chưa sử dụng theo đúng quy định. Nếu bổ sung mức thuế 0,2% mà không sửa đổi quy định hiện hành, có thể phát sinh chồng chéo về thuế suất đối với cùng một loại đất.

Một vướng mắc khác là khái niệm và tiêu chí xác định đất bỏ hoang, đất không đưa vào sử dụng, chậm đưa vào sử dụng chưa thống nhất, đầy đủ giữa dự thảo luật thuế và dự thảo sửa đổi Luật Đất đai. Việc xác định chính xác diện tích đất thuộc diện chịu thuế vì vậy có thể gặp khó khăn.

Cơ quan thẩm tra cũng lưu ý nguy cơ phát sinh đồng thời nhiều nghĩa vụ tài chính đối với đất thực hiện dự án đầu tư nhưng chưa đưa vào sử dụng hoặc chậm tiến độ. Theo dự thảo sửa đổi Luật Đất đai, các trường hợp này có thể phải nộp bổ sung tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; nếu tiếp tục chịu thuế 0,2%, cần làm rõ căn cứ và cách xử lý để tránh chồng chéo.

Đáng chú ý, khả năng thực thi chính sách còn là vấn đề lớn. Cơ quan thuế hiện chưa có đầy đủ dữ liệu về đất đai để xác định nghĩa vụ thuế và đánh giá tác động ngân sách. Việc nhận diện đất bỏ hoang, đất chậm đưa vào sử dụng còn phụ thuộc vào công tác quản lý, kiểm tra và công bố thông tin của cơ quan quản lý đất đai.

Thực tế năm 2025, số thu trên phạm vi cả nước từ thuế suất 0,2% đối với đất lấn chiếm chỉ đạt 37,5 tỷ đồng. Nhiều địa phương chưa lập bộ thuế hoặc chưa xác định được nghĩa vụ thuế; người nộp thuế cũng chưa kê khai hoặc kê khai chưa chính xác về tình trạng sử dụng đất.

Từ những vướng mắc này, cơ quan thẩm tra đề nghị đánh giá kỹ tính khả thi, làm rõ tiêu chí xác định đất thuộc diện chịu thuế và tăng cường chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan. Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, cấp xã trong việc xác định, công bố các trường hợp thuộc diện áp dụng, tránh tình trạng chính sách đã ban hành nhưng khó triển khai, không thu được thuế.

Việc đánh thuế đất bỏ hoang được đặt ra nhằm thúc đẩy sử dụng đất hiệu quả hơn. Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tế, các quy định cần đủ rõ để phân biệt đất cố tình bỏ hoang với trường hợp chậm đưa vào sử dụng do nguyên nhân khách quan, đồng thời bảo đảm cơ sở dữ liệu và cơ chế phối hợp thực thi.