Đổi mới tư duy: Phòng ngừa từ sớm, từ xa

Kế hoạch hành động được ban hành nhằm phân công nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, cơ quan ngang bộ và địa phương để triển khai đồng bộ, thống nhất các nội dung tại Thông báo số 117-TB/VPTW. Qua đó, tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành động của toàn xã hội, coi công tác phòng, chống thiên tai là một cấu phần của phát triển bền vững.

Kế hoạch định hướng chuyển đổi tư duy rõ rệt: Từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động; Từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa; Từ chỉ đạo theo mùa vụ sang chuẩn bị thường xuyên; Từ dựa chủ yếu vào kinh nghiệm sang dựa trên dữ liệu, khoa học, công nghệ, pháp luật, kỷ luật quy hoạch và trách nhiệm của người đứng đầu.

Đồng thời, công tác phòng, chống thiên tai phải được tích hợp vào các kịch bản điều hành phát triển, kế hoạch đầu tư công, điều hành sản xuất kinh doanh và bảo đảm an sinh xã hội.

Nhiệm vụ trọng tâm của các bộ, ngành đến hết năm 2026

Theo Kế hoạch, từ nay đến hết năm 2026, các bộ, ngành triển khai các nhiệm vụ trọng tâm sau:

Bộ Nông nghiệp và Môi trường: Trình Thủ tướng Chính phủ Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia giai đoạn 2026 - 2030; cập nhật kịch bản thiên tai và hướng dẫn cảnh báo theo tác động. Bộ chỉ đạo công tác bảo đảm an toàn đê điều, hồ đập; chủ động ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn, lũ quét, sạt lở đất; nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo chi tiết đến từng địa bàn. Đồng thời, chủ trì rà soát, hoàn thiện danh mục dự án ưu tiên bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu thuộc các Đề án trình Ban Chấp hành Trung ương thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV.

Bộ Quốc phòng và Bộ Công an: Chuẩn bị lực lượng, phương tiện, phương án cứu hộ, cứu nạn, sơ tán dân và bảo đảm an ninh trật tự. Phối hợp với Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia điều động lực lượng vũ trang chi viện cho các địa phương trong trường hợp vượt quá khả năng ứng phó của cấp tỉnh.

Bộ Xây dựng: Rà soát quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng, thoát nước đô thị, nhà ở an toàn và hạ tầng chống chịu thiên tai.

Bảo đảm tuyệt đối an toàn tính mạng nhân dân

UBND các tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm trực tiếp trước Chính phủ về công tác phòng, chống thiên tai trên địa bàn. Chủ tịch UBND cấp tỉnh trực tiếp kiểm tra các khu vực xung yếu; chỉ đạo UBND cấp xã nắm chắc từng hộ dân ở vùng có nguy cơ lũ quét, sạt lở, ngập lụt để không bị động, bất ngờ.

Sẵn sàng phương án sơ tán và duy trì kinh tế: Các địa phương phải bảo đảm tuyệt đối an toàn tính mạng nhân dân. Xây dựng rõ phương án sơ tán khẩn cấp: xác định đối tượng ưu tiên, lộ trình di chuyển, lực lượng hỗ trợ; bảo đảm các điều kiện thiết yếu tại nơi trú tránh như nước sạch, thuốc men, điện, vệ sinh môi trường, an ninh trật tự.

Bên cạnh đó, phải có phương án duy trì hoạt động và phục hồi nhanh các lĩnh vực trọng yếu (khu công nghiệp, cảng biển, sân bay, nông nghiệp, điện, viễn thông, giao thông...), không để sản xuất đình trệ.

Cập nhật kịch bản ứng phó tình huống vượt lịch sử

Các địa phương rà soát phương án ứng phó thiên tai những tháng cuối năm 2026, sẵn sàng kịch bản đối phó với tình huống bất thường, vượt lịch sử như các năm 2024, 2025. Chủ tịch UBND cấp xã chịu trách nhiệm phê duyệt, triển khai phương án chi tiết, khả thi.

Riêng các khu vực Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ, đồng bằng sông Cửu Long cần xây dựng kế hoạch ứng phó cụ thể với hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn mùa khô 2026 - 2027 (điều chỉnh lịch thời vụ, giống cây trồng, điều tiết hồ chứa, trữ nước sinh hoạt, phòng chống cháy rừng...).

Tổ chức lại phương châm "bốn tại chỗ"

Rà soát lực lượng phòng thủ dân sự cấp xã, thôn, bản (đặc biệt là thanh niên, người biết vận hành máy móc). Thiết lập cơ chế phối hợp liên xã, liên địa bàn theo lưu vực sông, vùng hạ du, ven biển; xác định xã trung tâm, điểm tập kết vật tư, phương tiện và phương án chi viện chéo.

Chuyển mạnh sang cảnh báo tác động chi tiết

Nghị quyết yêu cầu thường xuyên kiểm tra an toàn các công trình xung yếu và hạ tầng thiết yếu (đê điều, hồ đập, đường sắt, cao tốc, quốc lộ, hệ thống lưới điện cao thế từ 66kV trở lên, bệnh viện, trường học, điểm sạt lở...) để áp dụng ngay biện pháp khẩn cấp, hạn chế tối đa thiệt hại.

Công tác truyền tin được nâng cao theo hướng chuyển từ cảnh báo hiện tượng sang cảnh báo tác động chi tiết (rõ khu vực ngập, tuyến đường cấm, hộ dân cần sơ tán...). Thông tin được truyền qua đa dạng kênh (truyền hình, phát thanh, tin nhắn, mạng xã hội...). Trong trường hợp mất điện hoặc không có sóng điện thoại, các địa phương phải chủ động phương án thay thế bằng loa lưu động, bộ đàm hoặc cử lực lượng trực tiếp đến từng hộ dân với nội dung ngắn gọn, dễ hiểu.