Ngày 27/7 năm nay, cùng với Chiến dịch 500 ngày đêm, Nghĩa trang Liệt sĩ xã Liên Sơn Lắk, tỉnh Đắk Lắk có thêm một ngôi mộ mang tên liệt sĩ Y Chông Triêk. Hơn nửa thế kỷ trước, ông hy sinh giữa chiến trường. Hơn nửa thế kỷ sau, đồng đội mới tìm thấy và đưa ông trở về với đất mẹ. Từ hôm nay, người em gái H'Wai Triêk không còn phải ngược xuôi khắp nơi đi tìm anh nữa. Chị đã biết... mỗi dịp giỗ, mỗi ngày Thương binh - Liệt sĩ... mình phải đến đâu để thắp cho anh một nén nhang.

"Hành trình tìm anh của chúng tôi bây giờ đã khép lại, yên tâm khi giỗ - tết thì con cái đã biết nghĩa trang, biết mộ có tên Y Chông Triêk là tốt rồi", bàH'Wai Triêk xúc động chia sẻ.

Niềm an ủi của gia đình chị H'Wai Triêk hôm nay là cái kết đẹp của một cuộc tìm kiếm kéo dài hơn nửa thế kỷ.Chiến dịch 500 ngày đêmvẫn tiếp tục nuôi dưỡng niềm hy vọng. Để những bước chân mòn mỏi kiếm tìm được dừng lại, để những nén hương được thắp lên đúng mộ phần.

Bà Võ Thị Hồng, ở phường Ea Kao, tỉnh Đắk Lắk, có anh trai hy sinh tại chiến trường B2 năm 1972. Nhiều năm qua, nào em, nào con, nào cháu đã nhiều lần tìm kiếm. Hết Tây Ninh lại đến các tỉnh miền Tây, rồi trở về trong tay trắng. Hôm nay, sau khi để lại mẫu ADN của mình, bà tin rằng rồi sẽ có ngày tìm được anh.

Không chỉ bà Hồng, ông Phan Đức Nhuận, ở phường Thành Nhất, cũng đã nhiều lần tự mình vào các tỉnh phía Nam tìm em trai là liệt sĩ Phan Đức Thắng. Có lần chỉ vì thấy trên mạng xuất hiện một phần mộ trùng tên, ông lập tức lên đường. Hy vọng rồi lại thất vọng. Nhưng lần này thì khác. Ông tin khoa học sẽ giúp những người còn sống hoàn thành tâm nguyện với người đã khuất.

"Bây giờ bố mẹ chết hết rồi, anh chị cũng già lắm rồi. Chủ trương này làm dân tình và tôirất cảm động. Đây coi như là trận chiến cuối cùng trong cuộc tìm kiếm liệt sĩ. Chú đi rất nhiều lần rồi, lần này có hy vọng vì bước vào công nghệ lõi",ông Phan Đức Nhuận bày tỏ.

Còn với ông Vũ Duy Đoàn, người em trai của liệt sĩ Vũ Duy Trung, mẫu ADN hôm nay không chỉ là hy vọng của riêng ông. Đó còn là lời hứa ông nhận từ mẹ trước lúc bà nhắm mắt: phải đưa bằng được người anh trở về với quê hương.

“Tâm nguyện của mẹ đẻ bác liệt sĩ Vũ Duy Trung trước khi mẹ về với thế giới bên kia, mẹ dặn con Vũ Duy Đoàn, con sống cố đưa anh Trung con về an nghỉ với họ hàng, với bố mẹ. Gia đình đã đi tìm kiếm nhiều lần nhưng chỉ thấy những hàng mộ bia trắng, nhưng hôm nay ADN khoa học, Đảng và Nhà nước đưa lại một niềm hy vọng rất lớn lao với gia đình và cũng cầu mong sớm được đưa anh về với quê hương”, ông Đoàn cho biết.

Trong Chiến dịch 500 ngày đêm, tỉnh Đắk Lắk đặt mục tiêu quy tập 270 hài cốt liệt sĩ. Riêng năm 2026 phấn đấu tìm kiếm 180 hài cốt; đồng thời hoàn thành việc lấy mẫu ADN đối với 4.019 phần mộ chưa xác định danh tính tại 33 nghĩa trang.

Sau những chỉ tiêu ấy là hàng nghìn nguồn tin được rà soát, hàng nghìn chuyến đi về các xã và hàng nghìn phần mộ được cẩn trọng mở ra. Đại tá Ksor Lành, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đắk Lắk cho biết, Bộ Chỉ huy đang huy động lực lượng ở mức cao nhất. Đội K51 được chia thành 8 tổ trực tiếp xuống cơ sở, phối hợp với chính quyền địa phương khảo sát, xác minh, tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ; đồng thời thành lập 6 đội chuyên trách đồng loạt lấy mẫu sinh phẩm tại các nghĩa trang để phục vụ giám định ADN. Cùng với đó là sự phối hợp của lực lượng công an trong thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ và ngành Nội vụ trong rà soát, chuẩn hóa dữ liệu nghĩa trang, mộ liệt sĩ.

“Hiện nay chúng tôi đã có trên 6 ngàn thông tin liệt sỹ. Chúng tôi đã soạn thảo thư ngỏ để gửi đến các tổ chức cá nhân và chúng tôi cũng làm phiếu khảo sát thông tin liệt sỹ bằng mã QR, qua mã này, những người biết về thông tin hài cốt liệt sĩ sẽ điền những thông tin vào đó và bấm nút gửi thì nó sẽ cập nhật vào máy chủ của Bộ chỉ huy quân sự tỉnh. Thông qua phương pháp này, việc tổ chức quy tập trong thời gian tới sẽ hiệu quả hơn”, Đại tá Ksor Lành cho hay.

Chiến dịch 500 ngày đêm ở Đắk Lắk đã đạt những kết quả đầu tiên trong năm 2026: quy tập được 19 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 12 hài cốt tại Campuchia và 7 hài cốt trên địa bàn tỉnh. Hơn 500 mẫu sinh phẩm đã được thu nhận để phục vụ giám định ADN. Ông Đào Mỹ, Phó Chủ tịch UBND, Phó trưởng Ban trực, Ban chỉ đạo “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ”tỉnh Đắk Lắk, khẳng định, dù công việc ngày càng khó khăn vì thời gian đã lùi xa, nhưng tỉnh sẽ huy động mọi nguồn lực, mọi phương tiện và mọi thông tin để tiếp tục tìm kiếm các liệt sĩ còn nằm lại.

"Chúng tôi huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, bằng mọi cách nhận được nhiều thông tin nhất, bám sát địa bàn, sử dụng mọi thiết bị để tìm cho được hài cốt liệt sĩ còn nằm dưới lòng đất", ông Đào Mỹ nhấn mạnh.

Có những cuộc tìm kiếm đã kết thúc như gia đình liệt sĩ Y Chông Triêk. Nhưng cũng còn hàng nghìn cuộc tìm kiếm vẫn đang tiếp tục. Ở đâu đó giữa những cánh rừng; dưới những nương rẫy; bên những dòng sông từng đi qua chiến tranh có thể vẫn còn những người lính chưa được gọi đúng tên mình. Thế nhưng hôm nay khi từng giọt máu của người ở lại được lưu giữ; từng phần mộ vô danh được lấy mẫu ADN; từng ký ức của nhân dân được nối lại thì hy vọng vẫn đang được thắp lên. Bởi Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ đi tìm những người đã khuất. Đó còn là hành trình khép lại những cuộc chia ly còn dang dở sau chiến tranh. Để mỗi người lính đều có tên. Mỗi phần mộ đều có người thắp hương. Và để mỗi gia đình đều có quyền tin rằng sẽ có một ngày người thân của mình được trở về.