Mất thương hiệu vì chậm đăng ký

Thực tế cho thấy, nhiều thương hiệu Việt như gạo ST25, cà phê Trung Nguyên, nước mắm Phan Thiết hay Biti’s từng vướng vào tranh chấp sở hữu trí tuệ tại nước ngoài do bị doanh nghiệp khác đăng ký trước. Đây không còn là những trường hợp cá biệt mà phản ánh một lỗ hổng mang tính hệ thống trong cách tiếp cận của doanh nghiệp.

Theo luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS, việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ không đơn thuần là thủ tục hành chính mà là nền tảng pháp lý quan trọng. Việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với thương hiệu không chỉ là một thủ tục hành chính, mà là nền tảng pháp lý để bảo vệ tài sản vô hình cốt lõi của doanh nghiệp.

Ông Tuấn nhấn mạnh, theo Luật Sở hữu trí tuệ 2005, quyền đối với nhãn hiệu tại Việt Nam được xác lập theo nguyên tắc nộp đơn đầu tiên. Điều này đồng nghĩa, nếu không đăng ký, doanh nghiệp có thể không được công nhận là chủ sở hữu hợp pháp dù đã sử dụng thương hiệu từ trước. Trong bối cảnh hội nhập, rủi ro này càng lớn khi nhiều quốc gia cũng áp dụng nguyên tắc nộp đơn đầu tiên, khiến rủi ro bị chiếm dụng thương hiệu là rất lớn nếu doanh nghiệp chậm trễ.

Luật sư Tuấn cảnh báo, thiệt hại đầu tiên và trực tiếp là doanh nghiệp có thể mất quyền sử dụng chính thương hiệu của mình tại thị trường nước ngoài. Khi đó, doanh nghiệp Việt Nam có thể bị buộc phải đổi tên sản phẩm, thay đổi toàn bộ hệ thống nhận diện hoặc thậm chí bị cấm lưu hành hàng hóa dưới tên gọi quen thuộc. Điều này không chỉ gây gián đoạn hoạt động kinh doanh mà còn làm mất đi lợi thế cạnh tranh đã gây dựng trong nhiều năm.

Thiệt hại về chi phí pháp lý và chi phí “chuộc lại” thương hiệu. Để giành lại quyền, doanh nghiệp phải tiến hành các thủ tục phản đối, hủy bỏ hiệu lực văn bằng hoặc khởi kiện tại nước sở tại, thường kéo dài, phức tạp và tốn kém. Trong nhiều trường hợp, giải pháp thực tế lại là đàm phán mua lại chính thương hiệu của mình với giá rất cao, gây thiệt hại đáng kể về tài chính.

Ông Tuấn cho biết: “Ngoài ra, doanh nghiệp còn đối mặt với rủi ro bị đối thủ khai thác thương hiệu để kinh doanh sản phẩm kém chất lượng, từ đó ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và hình ảnh trên thị trường quốc tế”.

Tư duy kinh doanh ngắn hạn khiến doanh nghiệp mấtlợi thế

Theo luật sư Nguyễn Văn Tuấn, nguyên nhân của tình trạng này không nằm ở một yếu tố đơn lẻ mà là nhận thức chưa đầy đủ về vai trò của quyền sở hữu trí tuệ. Nhiều doanh nghiệp vẫn xem thương hiệu chủ yếu là công cụ marketing, mà chưa coi đó là một loại tài sản pháp lý cần được bảo vệ sớm và có chiến lược.

Bên cạnh đó, tư duy kinh doanh ngắn hạn cũng là một rào cản lớn. Không ít doanh nghiệp chỉ tập trung vào sản xuất và mở rộng thị trường, mà chưa đầu tư tương xứng cho việc bảo vệ tài sản trí tuệ. “Việc đăng ký ở nước ngoài thường chỉ được cân nhắc khi đã phát sinh tranh chấp hoặc khi thương hiệu bắt đầu có giá trị. Ngoài ra, hạn chế về nguồn lực tài chính và nhân sự chuyên môn cũng khiến nhiều doanh nghiệp e ngại khi đăng ký bảo hộ tại nhiều quốc gia”, ông Tuấn cho hay.

Luật sư Tuấn cũng chỉ ra một thực tế đáng chú ý: “Doanh nghiệp Việt Nam thường chưa có thói quen xây dựng chiến lược sở hữu trí tuệ song hành với chiến lược thị trường”. Việc mở rộng xuất khẩu hay tham gia thương mại điện tử quốc tế thường diễn ra trước, trong khi đăng ký bảo hộ lại để sau, tạo ra khoảng trống pháp lý để đối thủ “đi trước một bước”.

Trong trường hợp đã bị chiếm dụng thương hiệu, doanh nghiệp vẫn có cơ hội giành lại, nhưng quá trình này không hề đơn giản. “Doanh nghiệp cần chứng minh mình là chủ sở hữu thực sự, đã sử dụng nhãn hiệu một cách liên tục và hợp pháp trước thời điểm bên kia đăng ký”, ông Tuấn phân tích.

Tuy nhiên, ông Tuấncũng thẳng thắn nhìn nhận: “Việc ‘giành lại’ thương hiệu là quá trình phức tạp, tốn kém và không phải lúc nào cũng thành công”.

Do đó, giải pháp quan trọng nhất vẫn là chủ động đăng ký từ sớm. “Trong môi trường kinh doanh toàn cầu, việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ cho thương hiệu không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc”, luật sư Nguyễn Văn Tuấn nhấn mạnh.

Ông Tuấn khuyến nghị, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “phản ứng khi có tranh chấp” sang “chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý ngay từ đầu”. Đồng thời, việc xây dựng chiến lược sở hữu trí tuệ cần song hành với chiến lược kinh doanh, đặc biệt khi mở rộng ra thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, thương hiệu không chỉ là công cụ nhận diện mà còn là tài sản chiến lược. Việc chậm chân trong đăng ký bảo hộ không chỉ khiến doanh nghiệp mất quyền sở hữu, mà còn có thể đánh mất cả cơ hội phát triển dài hạn trên thị trường quốc tế.