Đếnvới xã biên giới Hoành Mô (tỉnh Quảng Ninh), ghé chợ phiên Đồng Văn, lên thăm cột mốc biên giới 1321, ai ai cũng trầm trồ trước cây đa sừng sững bên bờ suối, tán vươn như ôm cả những vạt rừng hồi, rừng quế xung quanh.Bà Mạ Thị Vùng, người Tày ở thôn Khu Chợ nay đãgần 70 tuổikể: "Từ khi lớn lên tôi đã nhìn thấy cây đa này rồi. Người dân chúng tôi ở đây dựa vào cây rừng để sống, cây hồi, cây quế, cây chè. Có những cây ấy bà con làng xóm chăm sóc để cùng phát triển, vừa tăng thu nhập, vừa bảo vệ vùng biên giới".

Tìnhcảm ấy khôngcủa riêng một ngườidân nào ở Hoành Mô, nơi câyrừng vàngười Dao, Tày, Sán Chỉđã cùngnhau sinh sống bao đời.Vùng đất biêngiớiHoành Mô vốngiàu truyền thống văn hóa, giàu bản sắc dân tộc, có hệ sinh thái rừng đa dạng, cảnh quan thiên nhiên còn tương đối nguyên sơ. Trải qua nhiều thế hệ gìn giữvà bảo vệ,nhiều cây cổ thụ trên địa bàn xã đã trở thành biểu tượng văn hóalịch sử,tâm linh, chởche trở lại chođời sống tinh thần của ngườidân.

Ngày19/5vừa qua, tại thôn Khu Chợ, tấm văn bia Cây Di sản Việt Nam xã Hoành Mô được khánh thành.16cây hồi gầntrăm tuổinằm rải trong những tán rừng xanh thẫm của thôn Khe Mọi và Sông Moóc.5cây đatuổi đờihàngthế kỷđứng sừng sững ở thôn Khu Chợ vàPắc Pộc,trong đó cây đa Pắc Pộc được người Sán Chỉcoi là chứng nhân của lễ cầu mùa, của những làn điệu soóng cọ truyền đời. 5 cây chè cổ thụở thôn Nà Pò,thân phủ rêu xanh, bén rễ trong sương lạnhbiên cương.

Trongsố 26 Cây Di sản vừa được công nhận ở Hoành Mô, không phải ngẫu nhiên mà giới chuyên gia chú ý đến 2 loài cây đặc biệt: Hồi và chè rừng. Đây là những loài cây đặc trưng chođịa bàn, gắn liềnvới sinh kế của người dân.PGS.TS Trần Ngọc Hải, Phó Chủ tịch Hội đồng Cây Di sản Việt Nam nhận định, loài chè và loài hồi là2loài cây cho sản phẩm độcđáo."Quả hồi dùng chưng cất tinh dầu,làm gia vị. Khi các sản phẩm này gắn liền với thương hiệu Cây Di sản, giá trị kinh tế sẽ được nâng lênmức cao.Đặc biệt, sản phẩm từ những cây chè rừng di sản sẽ có giá trị tăng lên gấp bội",PGS.TS Trần Ngọc Hải nói.

Quả hồi từ những cây cổthụcó thể được chế biến thành gia vị, dược liệu, tinh dầu. Và khi mang thương hiệu OCOP gắn với danh hiệu Cây Di sản, câu chuyện nguồn gốc chính là giá trị mà không sản phẩm đại trà nào có được. Búp chè hái trong sương từ những gốc chè cổ thụ rêu phủ ở Nà Pò, qua tay người dân sao tẩm thủ côngsẽtrở thành thứ trà mang hương vịđộc bản.

Khôngchỉ là sản phẩmlâm nghiệphay nông sản, Cây Di sản cũng mang lại cơ hội mới cho du lịch.Hoành Mô xác định quần thểCâyDi sản là“sản phẩm du lịch mới”,không phải theo nghĩa cóthêm điểm check-in, mà là tạo ra những trải nghiệm gắn với thiên nhiên và văn hoá nơibiên cương.

Các tuyến leo núi xuyên rừng hồi di sản, hành trình lên quần thể chè cổ thụ ở Nà Pò, du kháchcó thểtự tay tham gia hái chè,sao chè,thưởng trà giữa rừng núi; hay đến thôn Pắc Pộc nghe kể chuyện cây đa trăm tuổi trong tiếng soóng cọ của người Sán Chỉ. Mô hình homestay giữa rừng thông vớihươnghồi, hương quếlà trải nghiệm mà nhiều du khách đangkiếm tìm.

Ông Hoàng Kiên Trung, Phó Chủ tịch UBND xã Hoành Môcho biết, địa phương đãxác định rõ hướng đi câyDi sản là sản phẩm du lịch mới, góp phần thúc đẩy sự nghiệp phát triển du lịch trên địa bàn xã biên giới. "Riêng 16 cây hồi đã được vinh danh là Cây Di sản Việt Nam, xã định hướng vừa phát triển kinh tế, vừa đẩy mạnh du lịch dựa trên tiềm năng sẵn có của hệ thống rừng hồi di sảnmang đến", ông Trung nói.

Xã Hoành Mô thành lập 5 tổ bảo vệ tại 5 thôn, trực tiếp trông coi, chăm sóc và đón tiếp du khách gần xa. Đây cũng chính là cơ chế để người dân địa phương trở thành người hưởng lợi trực tiếp từ Cây Di sản. Theo PGS.TS Trần Ngọc Hải, tiềm năng của Hoành Mô còn lớn hơn con số 26 Cây Di sản rất nhiều, diện tích rừng tự nhiên và các khu di tích trên địa bàn vẫn còn nhiều cây cổ thụ đủ tiêu chuẩn để tiếp tục được công nhận trong những đợt tới. Quan trọng hơn, rừng cây mở lối cho những hướng phát triển mới. Cây Di sản đã kể lại câu chuyện về đất, về người, về lịch sử gắn bó nhiều thế hệ, nay lại tiếp tục tạo ra giá trị kinh tế bền vững mà người dân Hoành Mô đang hướng tới.