Tuy nhiên, để khát vọng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của vùng, Cần Thơ không thể chỉ dựa vào lợi thế sẵn có, mà cần một tư duy phát triển mới, gắn chặt công nghệ với những bài toán sống còn của vùng Châu thổ Cửu Long.

Việc triển khai Nghị quyết số 57 của Trung ương về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi xuất phát từ những vấn đề cốt lõi mà Đồng bằng sông Cửu Long đang đối mặt. Trong đó, biến đổi khí hậu và yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững là hai thách thức lớn nhất.

Theo PGS.TS Nguyễn Đăng Khôi, giảng viên Đại học Cần Thơ, khát vọng đưa Cần Thơ trở thành trung tâm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu hay “giấc mơ”, mà phải gắn với việc phát triển các công nghệ, sáng kiến có khả năng giải quyết trực tiếp các bài toán của vùng. Đến năm 2050, Cần Thơ cần được định vị là trung tâm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, nơi hội tụ các giải pháp công nghệ phục vụ thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển bền vững cho toàn Đồng bằng.

PGS.TS Nguyễn Đăng Khôi cho rằng, Cần Thơ và vùng ĐBSCL sở hữu nguồn nông sản, thủy sản dồi dào nền tảng quan trọng để phát triển các chuỗi giá trị có hàm lượng khoa học công nghệ cao. Tuy nhiên, hạn chế lớn của thành phố là nguy cơ chảy máu chất xám. Nguồn nhân lực chất lượng cao vừa là thế mạnh, vừa là rào cản nếu Cần Thơ không tạo dựng được môi trường làm việc, nghiên cứu và sáng tạo đủ hấp dẫn để giữ chân và thu hút nhân tài trong nước, quốc tế.

"Triển khai, hiện thực hóa Nghị quyết 57 về đột phá khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cái sáng kiến mà chúng ta đang đề cập là Cần Thơ trở thành trung tâm khởi nghiệp, đổi mới, sáng tạo. Muốn làm được điều đó chúng ta phải giải quyết được thách thức kép mà ĐBSCL đang gặp phải, đó là biến đổi khí hậu và mô hình tăng trưởng bền vững",PGS.TS Nguyễn Đăng Khôi nói.

Lợi thế lớn nhất của Cần Thơ nằm ở vị trí trung tâm của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, một “Delta” có ý nghĩa chiến lược toàn cầu. Đây là khu vực được cộng đồng quốc tế xác định là một trong những vùng đồng bằng trọng yếu cần được bảo tồn và phát triển để đảm bảo an ninh lương thực thế giới.

PGS.TS Vũ Văn Tích, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho rằng, đến năm 2030, Cần Thơ cần hướng tới trở thành trung tâm khoa học công nghệ về thực phẩm và lương thực chất lượng cao, không chỉ phục vụ trong nước mà còn xuất khẩu ra thế giới, bao gồm cả các sản phẩm thực phẩm chức năng. Trong tương lai, nhiều sản phẩm của Cần Thơ nên được gắn với thương hiệu “Delta Mekong” một dấu hiệu nhận diện mang tầm quốc tế.

Bên cạnh lợi thế địa kinh tế, PGS.TS Vũ Văn Tích cũng nhấn mạnh sự quan tâm đặc biệt của Trung ương đối với Cần Thơ và toàn vùng ĐBSCL. Tuy nhiên, để biến lợi thế thành động lực phát triển, thách thức lớn nhất hiện nay là thể chế và tư duy phát triển. Theo PGS.TS Tích, cần có các cơ chế đặc thù, cơ chế thí điểm đủ mạnh để khoa học công nghệ thực sự trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng, đồng thời đổi mới tư duy từ người dân đến chính quyền theo hướng phát triển dựa trên tri thức và công nghệ.

"Lợi thế lớn nhất của Cần Thơ trung tâm của vùng ĐBSCL, thế giới biết đến Việt Nam, biết đến Cần Thơ là nhờ Delta MêKông. Cái lợi thế thứ hai sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước với sự phát triển của vùng, đây không phải vấn đề an ninh lương thực của Việt Nam mà cái nơi để hướng tới xuất khẩu thực phẩm xanh, sạch của Việt Nam ra toàn thế giới, đây là lợi thế tầm quốc gia và thế giới",PGS.TS Vũ Văn Tích nói.

Để hiện thực hóa khát vọng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo tầm quốc gia và quốc tế, Cần Thơ cần hội tụ bốn yếu tố vị trí chiến lược hạ tầng đồng bộ công nghệ cao năng lực kết nối. Trong đó, kết nối không chỉ là ký kết hợp tác, mà là khả năng duy trì, vận hành và biến các mối liên kết thành giá trị thực tiễn.

Ông Hoàng Minh Anh Tú, Phó Chủ tịch Hội Tin học TP Hồ Chí Minh cho rằng, Cần Thơ mới với hệ thống cảng biển, cao tốc và hạ tầng logistics hoàn toàn có thể trở thành trung tâm sản xuất, chế biến và xuất khẩu thực phẩm công nghệ cao trong khu vực và hướng ra quốc tế. Tuy nhiên, thách thức hiện nay là Cần Thơ vẫn thiếu các khu công nghệ tập trung, khu công nghiệp công nghệ số đủ lớn để tạo nền tảng cho doanh nghiệp và không gian sáng tạo cho giới trẻ.

Theo ông Tú, trong ngắn hạn, thành phố cần ưu tiên cải thiện hạ tầng giao thông, hạ tầng số và năng lực kết nối internet. Khi hạ tầng “cứng” được hoàn thiện, giai đoạn tiếp theo là phát triển dữ liệu (data) và các nền tảng số dùng chung, tạo điều kiện cho thương mại điện tử, kinh tế số và đổi mới sáng tạo phát triển mạnh mẽ.

"Chúng ta có cảng biển, có các đường cao tốc kết nối, thì Cần Thơ sẽ rất triển vọng trở thành trung tâm logistics vùng, và đặc biệt phát triển chế biến thực phẩm, công nghệ thực phẩm cao cho cả Châu Á, dựa trên các thế mạnh của Cần Thơ và dựa trên thế mạnh của vùng ĐBSCL", ông Tú cho hay.

Thành phố Cần Thơ sở hữu rất nhiều lợi thế, nhưng vấn đề là chưa tận dụng hết, khiến lợi thế dần trở thành thách thức.

TS Phạm Thị Hồng Phượng, Trường Đại học Công nghiệp TP. Hồ Chí Minh cho rằng, để Cần Thơ trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, trước hết mỗi người cần hiểu đúng đổi mới sáng tạo là gì, khoa học công nghệ có thực sự đi vào đời sống hay không, và mỗi cá nhân đóng vai trò gì trong hệ sinh thái đó. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là xây dựng được một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo khởi nghiệp chuyển đổi số thực chất, tạo ra giá trị chung cho Cần Thơ và các địa phương liên kết.

TS Phạm Thị Hồng Phượng nhấn mạnh, đổi mới sáng tạo không chỉ là công nghệ hay các giải pháp “cao siêu”, mà cần trở thành một nét văn hóa, được duy trì và lan tỏa qua nhiều thế hệ. Trong đó, thanh niên chính là lực lượng quyết định tương lai của Cần Thơ.

"Làm cách nào tạo ra một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tạo được giá trị chung cho cả 3 vùng đất trước đây, Sóc Trăng, Hậu Giang và cả Cần Thơ cũ. Và thách thức này buộc chúng ta phải nhìn lại làm thế nào rải đều cho vùng đất lớn của Cần Thơ, vậy thì để chuyển tất cả thách thức này thành cơ hội, chứ không phải cơ hội biến thành thách thức nữa",TS Phạm Thị Hồng Phượng nhấn mạnh.

Rõ ràng, kết nối vùng của Cần Thơ không thể trông chờ vào một dự án đơn lẻ, mà phụ thuộc vào khả năng hình thành hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực chất. Khi khoa học, công nghệ trở thành động lực tăng trưởng, Cần Thơ mới có thể phát huy vai trò trung tâm, kết nối hiệu quả các nguồn lực và cùng ĐBSCLphát triển bền vững.