Ưu tiên nguồn lực xử lý chất thải sinh hoạt cho vùng miền núi, vùng khó khăn

Tham gia thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, đại biểu Nguyễn Đặng Ân - Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơnghi nhận và đánh giá cao cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, chỉnh lý nhiều nội dung quan trọng, nhất là về cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền, tăng cường kiểm soát ô nhiễm và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Bày tỏ sự đồng tình cao với việc bổ sung quy định Nhà nước bố trí khoản chi riêng cho bảo vệ môi trường trong ngân sách nhà nước, đại biểu Nguyễn Đặng Ân cho rằng, đây là bước tiến quan trọng bảo đảm nguồn lực tương xứng với nhiệm vụ. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi là cơ chế phân bổ nguồn lực đối với các tỉnh miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, chưa tự cân đối được ngân sách và khó thu hút đầu tư ngoài ngân sách.

Phân tích thực trạng thực tế tại địa phương, đại biểu chỉ rõ: Ởkhu vực miền núi, địa bàn rộng, dân cư sinh sống phân tán, khoảng cách thu gom và vận chuyển chất thải rất lớn trong khi khối lượng phát sinh tại từng điểm lại không nhiều. Điều này đẩy chi phí đầu tư, vận hành lên cao, kéo dài thời gian thu hồi vốn của dự án.

Nếu địa phương đầu tư nhiều cơ sở xử lý quy mô nhỏ sẽ khó đảm bảo hiệu quả kinh tế và tiêu chuẩn công nghệ. Ngược lại, nếu chỉ trông chờ vào xã hội hóa thì hầu như không thu hút được doanh nghiệp tham gia, dù nhu cầu xử lý rác thải là cực kỳ cấp thiết.

Mặc dùdự thảo Luật đã có chính sách ưu đãi, khuyến khích đầu tư, nhưng chưa thể hiện rõ cơ chế hỗ trợ đặc thù cho những địa bàn mà thị trường khó phát huy hiệu quả. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc: Nhà nước ưu tiên hỗ trợ đầu tư dự án xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại vùng miền núi, vùng khó khăn khó thu hút nguồn vốn ngoài ngân sách.

Đồng thời, cần có chính sách khuyến khích mô hình xử lý liên địa phương, liên vùng phù hợp với quy mô và khoảng cách vận chuyển thực tế, giao Chính phủ quy định tiêu chí, điều kiện hỗ trợ cụ thể. Đại biểu nhấn mạnh, đây không phải cơ chế thay thế xã hội hóa mà là giải pháp bổ sung thiết yếu để bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường được thực thi đồng bộ trên phạm vi cả nước.

Bảo đảm tính đồng bộ từ khâu phân loại, thu gom đến xử lý rác thải

Đóng gópvề phân loại, lưu giữ, chuyển giao chất thải rắn sinh hoạt, đại biểu ủng hộ việc giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định phương án phân loại phù hợp với điều kiện thực tế (tối thiểu thành 2 nhóm, trong đó có nhóm tái sử dụng, tái chế). Quy định này tạo sự linh hoạt, giúp địa phương lựa chọn giải pháp tương thích với hạ tầng kỹ thuật và công nghệ hiện có.

Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Đặng Ân cảnh báo: Việc quy định thói quen phân loại của người dân sẽ trở nên vô nghĩa nếu hệ thống thu gom, vận chuyển và xử lý phía sau không đồng bộ. Nếu rác thải được phân loại tại nguồn nhưng sau đó lại gom chung một xe hoặc đưa vào xử lý chung thì không chỉ thất bại về mục tiêu chính sách mà còn làm giảm niềm tin, sự đồng thuận của cộng đồng.

Mặc dù Báo cáo giải trình đã khẳng định trách nhiệm của chính quyền cấp tỉnh trong việc bảo đảm hạ tầng kỹ thuật tương thích, nhưng rà soát dự thảo Luật cho thấy nội dung này chưa được thể hiện trực tiếp tại khoản 3 Điều 75.

Để tránh việc quy định phân loại ban hành nhưng thiếu hạ tầng thực hiện hoặc áp dụng tùy nghi do thiếu quy chuẩn, đại biểu đề nghị bổ sung rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc tổ chức hệ thống thu gom, vận chuyển, xử lý đồng bộ với phương án phân loại đã lựa chọn. Việc luật hóa rõ ràng trách nhiệm này là cơ sở pháp lý quan trọng để các địa phương chủ động xây dựng lộ trình, bố trí nguồn vốn và triển khai thực hiện hiệu quả.

Đối với quy định về đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường (ĐTM), đại biểu Nguyễn Đặng Ân đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu chỉnh sửa, vận dụng cáchquy định tại khoản 1 Mục VI Phụ lục IX Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP.

Việc thể chế hóa và chuẩn hóa các tiêu chí xác định đối tượng chịu tác động ĐTM theo hướng đơn giản, mạch lạc sẽ giúp hệ thống pháp luật trở nên dễ hiểu, dễ áp dụng, tránh các cách hiểu khác nhau gây vướng mắc cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong quá trình thẩm định dự án. Những kiến nghị sát thực tế của đại biểu Nguyễn Đặng Ân đã góp thêm góc nhìn quan trọng từ vùng cao, giúp cơ quan hoàn thiện dự thảo luật đảm bảo tính khả thi, công bằng và hiệu quả trên mọi vùng miền cả nước.