Tuyên bố của chính quyền Tổng thống Donald Trump về việc triển khai phong tỏa các cảng của Iran, cùng những cảnh báo liên quan tới eo biển Hormuz đã đẩy rủi ro địa chính trị lên mức cao.

Phản ứng tức thì của thị trường là giá dầu tăng mạnh. Dầu thô Mỹ vượt mốc 100 USD/thùng, trong khi dầu Brent quốc tế cũng ghi nhận mức tăng đáng kể. Giới phân tích cho rằng đây là phản ứng “phòng vệ” trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung, trong bối cảnh eo biển Hormuz, tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới đối mặt với khả năng bị kiểm soát chặt chẽ hơn hoặc gián đoạn kéo dài.

Chuyên gia Neil Newman tại Nhật Bản nhận định: “Chúng ta đang chứng kiến giá dầu tăng trở lại. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng hiện tại chúng ta chủ yếu đang quan sát giá giao ngay. Trong khi đó, yếu tố có ảnh hưởng dài hạn đến ngành công nghiệp lại là giá hợp đồng và các mức giá này nhiều khả năng sẽ không biến động đáng kể trong vài quý tới. Vì vậy, tại thời điểm hiện tại, bức tranh tổng thể chưa thực sự tích cực; giá dầu vẫn là một yếu tố gây lo ngại lớn. Dù vậy, thị trường nhìn chung vẫn đang duy trì trạng thái tương đối ổn định. Trong ngắn hạn, tôi chưa quá lo lắng. Tuy nhiên, nếu xảy ra kịch bản gián đoạn kéo dài tại eo biển Hormuz, thì rõ ràng khi đó mức độ rủi ro sẽ gia tăng đáng kể và chúng ta cần phải đặc biệt thận trọng”.

Trước áp lực gia tăng, nhiều quốc gia châu Á đã triển khai các biện pháp nhằm ổn định thị trường năng lượng. Hàn Quốc quyết định duy trì hệ thống ứng phó khẩn cấp sau khi các cuộc đàm phán không đạt kết quả. Là quốc gia phụ thuộc lớn vào nhập khẩu, với khoảng 70% dầu mỏ và 20% khí tự nhiên hóa lỏng đến từ Trung Đông, quốc gia châu Á đã kích hoạt cơ chế khẩn cấp từ ngày 25/3 và thành lập các nhóm đặc nhiệm để xử lý tình hình.

Trong khi đó, Nhật Bản bắt đầu sử dụng nguồn dự trữ chiến lược để đối phó nguy cơ thiếu hụt nguyên liệu. Chính phủ nước này dự kiến giải phóng đợt dự trữ dầu thứ hai vào đầu tháng 5, đủ đáp ứng nhu cầu trong nước trong 20 ngày sau đợt phát hành kỷ lục khoảng 80 triệu thùng vào ngày 16/3. Tuy nhiên, Nhật Bản đang đối mặt thách thức nghiêm trọng trong lĩnh vực y tế do nguồn cung naphtha, nguyên liệu quan trọng cho sản xuất vật tư y tế có nguy cơ thiếu hụt từ giữa tháng 4 đến tháng 8.

Eo biển Hormuz từ lâu được coi là “yết hầu” của thị trường năng lượng toàn cầu, trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ thế giới. Việc lưu thông qua khu vực này bị gián đoạn đã khiến lưu lượng tàu chở dầu sụt giảm mạnh. Nhiều tàu buộc phải thay đổi lộ trình hoặc trì hoãn hành trình, trong khi các công ty phân tích hàng hải cảnh báo môi trường vận tải đang trở nên “bất ổn và bị kiểm soát”. Dòng chảy dầu thô toàn cầu vì thế có dấu hiệu dịch chuyển sang các khu vực thay thế như Vịnh Mexico.

Tác động không chỉ dừng lại ở năng lượng. Việc hạn chế lưu thông qua eo biển Hormuz đang làm gián đoạn “mạch máu” của kinh tế thế giới, khi hàng trăm tàu thương mại không thể vận hành an toàn, kéo theo chi phí vận tải tăng và thời gian giao hàng kéo dài. Giới chuyên gia cảnh báo, nếu tình trạng này kéo dài, chuỗi cung ứng lương thực, hàng hóa thiết yếu và thiết bị y tế toàn cầu cũng sẽ chịu ảnh hưởng.