Những cải tiến thực tế trong nuôi tômquy mô hộ gia đình ở Cà Mauđã mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt. Song song đó, cơ quan chức năng tỉnh cũng đang chủ động tìm kiếm những hướng đi mới nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và hướng tới phát triển bền vững.

Quảng canh cải tiến - Lời giải cho ô nhiễm

Trước áp lực ô nhiễm môi trường nước ngày càng nghiêm trọng, phương pháp nuôi tôm truyền thống - phụ thuộc hoàn toàn vào việc xả và lấy nước tự nhiên dần lộ rõ nhiều rủi ro.

Việc chuyển sang mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến có sử dụng vi sinh đang là bước tiến hiệu quả, giúp nông dân chủ động kiểm soát dịch bệnh và tăng thu nhập rõ rệt.

Tại xã Tân Thuận (tỉnh Cà Mau), nhiều hộ dân đang thực hiện rất thành công mô hình này. Tiêu biểu như ông Nguyễn Minh Ký (ngụ ấp Tân Hiệp Lợi), nhờ chuyển đổi phương thức canh tác trên 3 ha đất, thu nhập của gia đình ông đã tăngtừ khoảng 100 triệu đồng/năm lên mức 200–250 triệu đồng/năm.

Ông Ký đã chuyển đổi 2 năm qua, với những cải tiến: Mỗi tháng, gia đình xả bớt nước vuông nuôi, đánh vi sinh tạo thức ăn tự nhiên; hạn chế tối đa lấy nước sông trực tiếp và có thời gian cải tạo, cho vuông nghỉ nên đạt hiệu quả khác biệt.

"Mô hình của tôi là nuôi tôm cải tiến chứ không theo quy trình hai giai đoạn. Công đoạn quan trọng nhất vẫn là chọn con giống. Trong một năm, tôi dành hơn một tháng để phơi đầm, cải tạo ao và xử lý nguồn nước; thời gian còn lại là nuôi liên tục, định kỳ thả bổ sung con giống theo hình thức rải vụ, gối đầu. Bên cạnh đó, tăng cường đánh men vi sinh để tạo nguồn thức ăn tự nhiên trong ao", ông Ký chia sẻ.

Nuôi 2 giai đoạn: Hướng đi đột phá kinh tế hộ

Phát triển cao hơn một bước, mô hình nuôi tôm 2 giai đoạn kết hợp chế phẩm sinh học đang được đánh giá, có hiệu quả tốt hơn trong phát triển kinh tế bền vững. Ông Trương Thanh Sang - thành viên đi đầu trong Tổ hợp tác nuôi tôm chế phẩm sinh học 2 giai đoạn (ấp Hiệp Bình, xã Tân Thuận) đã ứng dụng thành công mô hình này trên toàn bộ 7 hecta.

Tôm giống được ông Sang gieo trong ao ương rộng khoảng 1.000 m² từ 15 đến 20 ngày; khi đạt kích thước bằng đầu chân nhang mới bung ra ao lớn với mật độ 2–2,5 con/m². Việc chọn giống cũng linh hoạt theo mùa: mùa khô ưu tiên giống chất lượng cao, mùa mưa ưu tiên tôm ép nội tỉnh để tăng khả năng thích nghi. So với phương pháp truyền thống, tỷ lệ tôm sống đạt trên 70%.

"Trước năm 2010, nuôi truyền thống đạt hiệu quả cao nhờ đất giàu phù sa và thức ăn tự nhiên dồi dào. Nhưng sau đó môi trường ô nhiễm, thức ăn cạn kiệt nên giống tốt mấy cũng kém hiệu quả. Từ khi ứng dụng khoa học kỹ thuật và men vi sinh, hiệu quả tăng lên rõ rệt. Chúng tôi còn kết hợp kinh nghiệm dân gian như chặt cây mắm, rải lá cây, tận dụng cỏ năng để cải tạo môi trường sống tự nhiên cho vuông tôm", ông Sang cho biết.

Gia đình ông Sang chỉ tốn chi phí vi sinh khoảng 10 - 12 triệu đồng/năm cho 7 hecta, nhưng đã nâng lợi nhuận từ 200 triệu đồng/năm lên hơn 700 triệu đồng/năm. Hiệu quả thực tế đã tạo sức lan tỏa lớn, giúp Tổ hợp tác tại ấp Hiệp Bình mở rộng từ 20 hộ lên 45 hộ tham gia để cùng chia sẻ kỹ thuật và làm giàu.

Kỳ vọng vào đề án mới từ kinh nghiệm Ecuador

Để tìm giải pháp đột phá cho hơn 420.000 hecta diện tích nuôi tôm của tỉnh, vừa qua đoàn công tác Cà Mau đã khảo sát học hỏi kinh nghiệm tại Ecuador - quốc gia xuất khẩu tôm lớn nhất thế giới.

Theo ông Hồ Trung Việt, Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Cà Mau – người trực tiếp tham gia đoàn công tác, điểm cốt lõi của Ecuador là triết lý "kháng bệnh tự nhiên". Họ nghiêm cấm nhập khẩu tôm giống, tuyển chọn tôm bố mẹ ngay tại ao thu hoạch và chấp nhận môi trường sản xuất giống có độ ô nhiễm nhất định để chọn lọc những con giống có đề kháng cao nhất.

Về quy trình, Ecuador áp dụng mô hình tương tự quảng canh cải tiến 2 giai đoạn nhưng ở quy mô lớn: ương vèo 3 tuần (mật độ trên 200 con/m²), sau đó đưa ra ao lớn 3-10 hecta (mật độ 30-40 con/m²), đạt sản lượng 80-100 tấn/ao 10 hecta và quay vòng tới 4 vụ/năm.

Nếu năng suất Cà Mau đạt bằng 1/10 Ecuador, sản lượng và kim ngạch xuất khẩu của tỉnh có thể tăng gấp 5 lần so với mức 2,5 tỷ USD/năm hiện nay. Tỉnh đang khẩn trương xây dựng đề án thí điểm quy mô nhỏ trước khi nhân rộng.

Các địa phương ven biển rất kỳ vọng vào định hướng này. Ông Huỳnh Nhật Trường, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Tân Thuậncho biết, để tăng trưởng 2 con số, xã phải dựa trên trụ cột kinh tế là nuôi tôm, trong đó diện tích nuôi quảng canh chiếm chủ yếu. Xã xác định, để tạo đột phá phải ứng dụng khoa học, kỹ thuật, ứng dụng mô hình mới vào sản xuất nên địa phương sẵn sàng phối hợp thí điểm mô hình để tìm hướng đi mới, tăng hiệu quả kinh tế cho người nuôi tôm.

"Địa phương đang rất trông chờ vào sự chỉ đạo của cấp trên để có được một dự án, đề án riêng cho loại hình nuôi tôm này. Chúng tôi muốn trước mắtthay đổi tập quán sản xuất lâu đời của người dân, hướng tới việc ứng dụng khoa học kỹ thuật để nâng cao hiệu quả. Tôi cho rằng, quan trọng là phải chuẩn hóa và triển khai được quy trình kỹ thuật sao cho phù hợp nhất với điều kiện thổ nhưỡng của từng vùng nuôi, tạo cơ sở bền vững để nâng cao năng suất cho bà con", ông Trường nói.

Từ những cải tiến kỹ thuật trong nuôi tôm quảng canh 2 giai đoạn, cho đến việc triển khai nghiên cứu, tiếp thu mô hình mới từ Ecuador, Cà Mau đang cho thấy quyết tâm trong phát triển ngành tôm.

Việc chủ động thay đổi tập quán sản xuất cũ, chuẩn hóa quy trình kỹ thuật phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng địa phương không chỉ giúp người dân nâng cao thu nhập, mà còn là nền tảng vững chắc để "thủ phủ tôm" Cà Mau bứt phá năng suất, khẳng định vị thế và hướng tới phát triển bền vững trong tương lai.