Trước thềm năm mới Bính Ngọ 2026, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã chia sẻ về những kết quả nổi bật của ngành trong năm 2025, những trăn trở còn tồn tại, cũng như định hướng, nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới, với quyết tâm tiếp tục khẳng định vai trò “đi trước mở đường” cho phát triển kinh tế - xã hội đất nước.

Ngành Xây dựng tiếp tục giữ vai trò trụ cột của nền kinh tế

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư; sự giám sát của Quốc hội; sự điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, năm 2025 ngành Xây dựng đã đạt nhiều kết quả quan trọng.

Ước tính tăng trưởng toàn ngành đạt trên 9%, đóng góp khoảng 16,9–17,1% GDP và khoảng 1,96 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP cả nước. Quy mô, tốc độ và hiệu quả đầu tư hạ tầng được nâng lên rõ rệt, tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột trong phát triển kinh tế - xã hội.

Công tác hoàn thiện thể chế được đẩy mạnh, đặc biệt là các đề án điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung pháp luật và lập lại các quy hoạch chuyên ngành quốc gia, nhất là quy hoạch kết cấu hạ tầng giao thông, nhằm gắn kết khung hạ tầng chiến lược thành một thể thống nhất.

Hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông quốc gia có bước phát triển mạnh mẽ và đồng bộ hơn. Nhiều dự án trọng điểm hoàn thành vượt tiến độ. Đến hết năm 2025, cả nước có 3.345 km đường bộ cao tốc hoàn thành, gấp ba lần so với năm 2020; năng lực hệ thống cảng biển tăng gần 1,3 lần; tổng công suất các cảng hàng không tăng hơn 1,6 lần so với năm 2020. Nhờ đó, chi phí logistics giảm từ khoảng 21% GDP năm 2018 xuống còn khoảng 17–18% GDP.

Cùng với giao thông, hạ tầng đô thị, nhà ở và hạ tầng kỹ thuật – xã hội tiếp tục phát triển nhanh, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân và doanh nghiệp. Không gian đô thị được mở rộng, hình thành các vùng đô thị hóa và các cực tăng trưởng mới; nhiều khu đô thị, khu kinh tế, khu công nghiệp, khu du lịch – dịch vụ được đầu tư tương đối đồng bộ.

Đến nay, tỷ lệ đô thị hóa đạt khoảng 45%; 94% dân cư đô thị được cấp nước sạch; diện tích nhà ở bình quân đạt khoảng 30 m² sàn/người. Cả nước đã triển khai hơn 637.000 căn nhà ở xã hội, đồng thời xóa được hơn 334.200 căn nhà tạm, nhà dột nát – những công trình mang ý nghĩa sâu sắc về an sinh xã hội, thể hiện rõ “ý Đảng, lòng Dân”.

Bộ trưởng cho biết, đất nước bước đầu hình thành nền tảng cho hạ tầng xanh, hạ tầng số và hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu; nhiều mô hình đô thị thông minh, giao thông thông minh, công trình xanh, vật liệu xanh, giao thông phát thải thấp đã và đang được áp dụng.

Áp lực lớn từ yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và đồng bộ

Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ trưởng Trần Hồng Minh thẳng thắn nhìn nhận, phát triển hạ tầng vẫn còn những hạn chế, tồn tại.

Quy mô, chất lượng và tính đồng bộ của hệ thống kết cấu hạ tầng chưa tạo được bứt phá đồng đều giữa các vùng, miền; liên kết vùng và liên kết giữa đô thị – nông thôn – khu công nghiệp – cảng biển – cửa khẩu còn những điểm nghẽn. Quy hoạch hạ tầng ở một số nơi chưa thực sự đi trước một bước để dẫn dắt phát triển, còn tình trạng xử lý ách tắc mang tính “chạy theo” thực tiễn.

Nhiều đô thị lớn tiếp tục đối mặt với ùn tắc giao thông, quá tải hạ tầng kỹ thuật – xã hội, ô nhiễm môi trường, ngập úng và những bất cập về nhà ở đô thị. Trong khi đó, nguồn lực đầu tư cho hạ tầng còn phân tán; dư địa ngân sách hạn hẹp; việc huy động nguồn lực tư nhân, triển khai mô hình hợp tác công – tư và khai thác thị trường vốn cho hạ tầng chưa phát huy đầy đủ hiệu quả.

Công tác số hóa, quản lý hạ tầng bằng công nghệ còn chậm; chưa hình thành hệ thống dữ liệu dùng chung quốc gia để tối ưu hóa vận hành. Yêu cầu chuyển đổi xanh, giảm phát thải, thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển hạ tầng thông minh đặt ra đòi hỏi mới về thể chế, tiêu chuẩn, quy chuẩn và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo Bộ trưởng, áp lực lớn nhất hiện nay là việc phải triển khai đồng thời nhiều nhiệm vụ có quy mô lớn, phạm vi tác động rộng, yêu cầu cao về tiến độ, chất lượng và hiệu quả, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng cao và bền vững.

Lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phát triển

Chia sẻ về động lực giúp ngành Xây dựng kiên định theo đuổi các mục tiêu dài hạn, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh vai trò của sự thống nhất cao về nhận thức và hành động trong toàn ngành, trên cơ sở bám sát chủ trương, đường lối của Đảng và sự lãnh đạo, chỉ đạo nhất quán của Trung ương, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.

Ngành Xây dựng xác định rõ tầm nhìn chiến lược, lộ trình phát triển dài hạn và các ưu tiên đầu tư có trọng tâm; hoàn thiện thể chế theo hướng ổn định, minh bạch, gắn với phân cấp, phân quyền rõ ràng; siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong tổ chức thực hiện.

“Người dân và doanh nghiệp được đặt ở vị trí trung tâm; hiệu quả thực chất của công trình, chất lượng không gian sống, khả năng khai thác lâu dài của hạ tầng và sự phát triển lành mạnh của thị trường bất động sản là thước đo cho quyết tâm và kết quả hành động của ngành”, Bộ trưởng khẳng định.

Trong năm 2026, Bộ Xây dựng sẽ tập trung hoàn thiện hệ thống pháp luật về nhà ở, thị trường bất động sản và quản lý đô thị theo hướng tạo môi trường pháp lý ổn định, minh bạch và bền vững.

Trọng tâm là tăng nguồn cung cho thị trường bất động sản với cơ cấu sản phẩm đa dạng phân khúc; quản lý giao dịch thông qua mô hình Trung tâm giao dịch bất động sản và quyền sử dụng đất do Nhà nước quản lý nhằm kiểm soát rủi ro, hạn chế đầu cơ, thổi giá và tạo niềm tin cho người dân, nhà đầu tư.

Cùng với đó, Bộ Xây dựng đẩy mạnh minh bạch hóa thông tin thị trường thông qua vận hành hệ thống thông tin về nhà ở và thị trường bất động sản; hoàn thiện khung pháp lý về thu thập, tổng hợp và công bố dữ liệu thị trường; tiếp tục triển khai các biện pháp điều tiết, kiểm soát giá và chống đầu cơ bất động sản.

Tạo đột phá sau hợp nhất, hướng tới hạ tầng hiện đại, xanh và số

Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi Bộ Giao thông Vận tải và Bộ Xây dựng được hợp nhất, hình thành Bộ Xây dựng mới với phạm vi quản lý rộng hơn. Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, đây không chỉ là thay đổi về tổ chức mà còn thể hiện cam kết mạnh mẽ về đổi mới tư duy, kiến tạo phát triển hạ tầng, đô thị, chuyển đổi số và phát triển xanh.

Sang năm 2026, Bộ Xây dựng tập trung hoàn thiện thể chế, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính; phân cấp mạnh cho địa phương gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát; ưu tiên nguồn lực cho các dự án hạ tầng trọng điểm có tính lan tỏa, liên kết vùng.

Các mục tiêu cụ thể được xác định rõ, như: hình thành khoảng 5.000 km đường cao tốc; triển khai đầu tư các tuyến đường sắt quốc gia trọng điểm; nâng công suất hệ thống cảng biển lên 1,2–1,4 tỷ tấn/năm; nâng năng lực thông qua của hệ thống cảng hàng không lên khoảng 275 triệu hành khách/năm; phấn đấu hoàn thành mục tiêu 1 triệu căn nhà ở xã hội sớm hơn kế hoạch.

Bộ Xây dựng cũng chuyển hướng từ “huy động” sang “khơi thông và nuôi dưỡng” nguồn lực, hoàn thiện cơ chế “lấy hạ tầng nuôi hạ tầng”, phát triển các công cụ tài chính mới và khuyến khích mạnh mẽ đầu tư tư nhân, hợp tác công – tư.

Song song với đó là thúc đẩy ứng dụng công nghệ tiên tiến, phát triển hạ tầng số, đô thị thông minh, giao thông thông minh; từng bước làm chủ công nghệ thi công đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị; chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; tăng cường phòng, chống tham nhũng, lãng phí trong lĩnh vực xây dựng và giao thông.

Với quyết tâm cao và định hướng rõ ràng, ngành Xây dựng tiếp tục khẳng định vai trò “đi trước mở đường”, tạo nền tảng hạ tầng đồng bộ, hiện đại, góp phần mở ra không gian phát triển mới cho đất nước trong giai đoạn tới.