Từ sinh viên ngành công nghệ sinh học

Đó là câu chuyện của anh Trần Tài, giám đốc Công ty TNHH Nấm sinh học Việt Nam tại thôn Tân Bình, xã Kim Long, TP.HCM (trước đây thuộc xã Bàu Chinh, huyện Châu Đức, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu), khu vực là vùng nông nghiệp trọng điểm. Anh được vinh danh là Công dân trẻ tiêu biểu TP.HCM năm 2025, đạt giải Nhì dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn toàn quốc,...

Ý tưởng khởi nghiệp của anh Tài bắt nguồn từ đề tài nghiên cứu khi còn học đại học. Nhận thấy từ một mô nấm ban đầu có thể phát triển thành sản phẩm hoàn chỉnh trong thời gian ngắn, đồng thời có giá trị dược liệu và dinh dưỡng cao, anh Tài quyết tâm theo đuổi lĩnh vực này từ bậc đại học đến cao học.

Trong thời gian học, anh chủ động đi thực tế tại nhiều địa phương để tìm hiểu mô hình trồng nấm. Qua đó, anh nhận thấy phần lớn người dân vẫn sản xuất theo phương thức truyền thống, phụ thuộc mùa vụ, nhà trại đơn sơ nên giá trị sản phẩm thấp, khó cạnh tranh.

“Phần lớn bà con vẫn sản xuất theo cách truyền thống, phụ thuộc điều kiện tự nhiên nên giá trị kinh tế không cao, sản phẩm khó cạnh tranh trên thị trường”, anh Tài nói.

Anh Trần Tài kể, giai đoạn đầu khởi nghiệp, cơ sở vẫn vận hành theo phương thức truyền thống trong nước nên hiệu quả chưa cao, thiếu tính bền vững.

Bước ngoặt đến khi anh có cơ hội sang Nhật Bản học tập, tiếp cận công nghệ vận hành nhà máy, hệ thống tự động hóa, quy trình khử trùng và mô hình sản xuất khép kín. Từ đó, anh nhận ra nông nghiệp công nghệ cao giúp tối ưu lao động, nâng cao năng suất và đảm bảo chất lượng sản phẩm đồng đều.

Năm 2019, dời công ty từ Thủ Đức về Bà Rịa -Vũng Tàu, trên diện tích hơn 1.200 m2, anh xây dựng nhà xưởng với các khu chức năng riêng biệt như phòng nuôi trồng, phòng ủ, phòng cấy,khu chế biến thành phẩm,...đảm bảo từng công đoạn được kiểm soát chặt chẽ.

“Từ ngày mà mình áp dụng hệ thống tự động hoá, nhà xưởng của mình không cần phải vệ sinh hằng năm, hàng tháng, đều được tự động xử lý hết. Nhân viên cũng đỡ vất vả hơn, buổi sáng chỉ cần vào các khâu làm việc thôi", anh Tài nói.

Anh Tài mất khoảng 6 năm để hoàn thiện hệ thống, với số vốn khởi nghiệp ban đầu 600 triệu đồng, trong đó chỉ 50 triệu là vốn tự có, phần còn lại vay mượn để duy trì. Đến nay, tổng mức đầu tư cho nhà xưởng ước tính khoảng 8,2 tỷ đồng, được anh tích lũy và mở rộng dần qua từng giai đoạn.

Theo anh, khởi nghiệp luôn nhiều thách thức, đặc biệt là khoảng cách giữa thời gian còn trên ghế nhà trường và thực tế. Anh cũng xác định mình phải chuẩn hóa quy trình, xây dựng nền tảng sản xuất làm cốt lõi. Anh quan niệm “hồ nhỏ không chứa được cá lớn”, vì vậy việc phát triển phải gắn với tạo giá trị cho cộng đồng và hướng đến nông nghiệp công nghệ cao.

Mở rộng quy mô sản xuất

Trở về quê khởi nghiệp, anh Trần Tài đối mặt với nhiều khó khăn, trong đó lớn nhất là bài toán vốn và nhân lực. Theo anh, lao động tại địa phương khan hiếm, chủ yếu là người lớn tuổi, trong khi người trẻ thường chọn làm việc tại các khu công nghiệp hoặc ở lại thành phố.

“Mình rất khó tuyển kỹ thuật từ thành phố về, vì người trẻ ít chọn làm việc ở khu vực vắng như thế này”, anh Tài bộc bạch.

Việc đào tạo nhân sự cũng mất nhiều thời gian. Để nhân viên nắm vững quy trình, anh phải dành khoảng 6 tháng hướng dẫn, thậm chí chấp nhận sản phẩm hỏng trong giai đoạn đầu để đảm bảo thao tác kỹ thuật đúng chuẩn.

Đến nay, công ty có 4 lao động thường xuyên và gần 30 lao động thời vụ. Cơ sở phát triển khoảng 8 sản phẩm từ đông trùng hạ thảo, trong đó có hai sản phẩm đạt OCOP 4 sao và hai sản phẩm đạt OCOP 3 sao.

Gắn bó với công ty 5 năm, anh Hồ Văn Dũng (39 tuổi) đảm nhận các công việc như nấu phôi, đóng gói, giao hàng, với thu nhập trung bình 7–8 triệu đồng mỗi tháng. Trước đây làm việc xa nhà, nay anh chọn công việc gần nơi sinh sống, cách chưa đầy 1 km.

“Công việc này lương ổn với mình, đoạn đường đi làm về cũng gần, phù hợp với điều kiện của mình", anh Dũng nói.

Hiện xưởng của anh Trần Tài sản xuất trung bình 100–200 kg nấm khô mỗi tháng, tối đa đạt khoảng 600 kg. Trong năm nay, anh dự kiến hợp tác với một đơn vị sản xuất thực phẩm chức năng tại Mỹ.

Anh chia sẻ, ban đầu, đối tác đặt hàng 2 tấn nấm đông trùng hạ thảo khô mỗi tháng. Tuy nhiên, trước năng lực sản xuất hiện tại, công ty phải thương lượng lại và tính toán phương án mở rộng quy mô. Từ 4 lao động, cơ sở dự kiến tăng nhân sự gấp 6 lần, đồng thời chuẩn hóa quy trình sản xuất nghiêm ngặt hơn nữa.

“Ban đầu họ đề xuất 2 tấn mỗi tháng khiến mình bị ‘dội’, vì hiện chỉ sản xuất 100–200 kg, tối đa 600 kg/tháng. Sau đó, mình đặt vấn đề làm quy mô hiện chỉ đủ sản xuất 600 kg/tháng trước, phía đối tác đồng ý nhưng yêu cầu trong vòng một năm phải tăng lên đủ 2 tấn mỗi tháng", anh Trần Tài kể.

Theo anh Tài, khi đối tác đưa ra yêu cầu lớn, cơ sở cần củng cố nội lực sản xuất, đảm bảo vận hành ổn định và duy trì nguồn cung lâu dài. Anh cho rằng làm nông nghiệp công nghệ cao cần tầm nhìn dài hạn, đầu tư bài bản ngay từ đầu để tạo nền tảng vững chắc.

Ngoài sản xuất, trong nhiều năm qua, anh còn hỗ trợ nhiều bạn trẻ khởi nghiệp từ nhiều địa phương bằng những kinh nghiệm thực tế. Theo anh, lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao rất cần sự đồng hành của Nhà nước, đặc biệt về vốn vay, máy móc và chuyển giao khoa học công nghệ, nhằm giúp những người có đam mê nhưng chưa có định hướng rõ ràng hoặc đầu ra ổn định có thể phát triển bền vững.