Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ năm 2026 diễn ra trong bối cảnh Đảng Cộng hòa đang kiểm soát cả hai viện Quốc hội, nhưng phải đối mặt với sức ép ngày càng lớn từ Đảng Dân chủ. Đây được xem là phép thử quan trọng đối với mức độ ủng hộ dành cho chính quyền đương nhiệm của Tổng thống Donald Trump.

Kết quả bỏ phiếu ngày 3/11 sẽ quyết định cán cân quyền lực tại Washington, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thực hiện các chính sách của Tổng thống Trump trong phần còn lại của nhiệm kỳ.

Cuộc đua giành quyền kiểm soát Quốc hội

Bầu cử giữa kỳ được tổ chức vào thời điểm giữa nhiệm kỳ 4 năm của tổng thống Mỹ. Năm nay, toàn bộ 435 ghế Hạ viện và 35 trong tổng số 100 ghế Thượng viện được bầu lại. Cử tri tại 36 bang cũng sẽ bầu thống đốc, cùng nhiều vị trí trong chính quyền địa phương.

Trong lịch sử, bầu cử giữa nhiệm kỳ thường bất lợi cho đảng của tổng thống đương nhiệm. Theo Giáo sư Todd Belt thuộc Đại học George Washington, kể từ năm 1946, đảng của tổng thống trung bình mất 26,5 ghế Hạ viện cùng một số ghế Thượng viện trong các kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Tại Hạ viện, mỗi nghị sĩ đại diện cho một khu vực bầu cử và có nhiệm kỳ hai năm. Một đảng cần ít nhất 218 trong tổng số 435 ghế để giành quyền kiểm soát.

Hiện Đảng Cộng hòa nắm 218 ghế, Đảng Dân chủ có 214 ghế, một nghị sĩ độc lập liên kết với phe Cộng hòa, trong khi hai ghế còn khuyết. Đảng Dân chủ chỉ cần tăng thêm ba ghế so với hiện tại là có cơ hội giành thế đa số.

Theo ông Belt, khoảng 35 cuộc đua Hạ viện có thể quyết định đảng nào sẽ chiếm đa số. Ông dự báo Đảng Dân chủ có khả năng giành thêm khoảng 15 ghế, bất chấp việc điều chỉnh ranh giới khu vực bầu cử được cho là mang lại lợi thế cho Đảng Cộng hòa tại 9 khu vực.

Tại Thượng viện, mỗi bang có 2 đại diện, với nhiệm kỳ 6 năm. Trong 35 ghế được bầu lại năm nay, Đảng Cộng hòa đang nắm 22 ghế, còn Đảng Dân chủ nắm 13 ghế.

Tại Thượng viện, mỗi bang có hai đại diện, với nhiệm kỳ sáu năm. Trong cuộc bầu cử năm nay, có 35 ghế được đưa ra tranh cử, gồm 33 ghế bầu theo định kỳ và 2 ghế bầu bổ sung tại Florida và Ohio nhằm thay thế các vị trí trước đây do ông Marco Rubio – hiện là Ngoại trưởng và ông JD Vance – hiện là Phó Tổng thống, nắm giữ. Trong tổng số 35 ghế này, Đảng Cộng hòa đang nắm 22 ghế, còn Đảng Dân chủ nắm 13 ghế.

Hiện Đảng Cộng hòa có 53 thượng nghị sĩ, trong khi Đảng Dân chủ có 45 người và được 2 thượng nghị sĩ độc lập ủng hộ, tạo thành nhóm 47 ghế. Để giành quyền kiểm soát Thượng viện, Đảng Dân chủ cần tăng ít nhất 4 ghế, đạt 51 ghế. Đảng Cộng hòa chỉ cần giữ 50 ghế bởi Phó Tổng thống JD Vance có quyền bỏ lá phiếu quyết định khi Thượng viện chia đều 50-50.

Các cuộc đua tại Georgia, Michigan, New Hampshire, Maine và Bắc Carolina được đánh giá có ảnh hưởng lớn đến kết quả chung. Ohio, Alaska và Iowa cũng là những địa bàn cạnh tranh đáng chú ý, trong khi Texas và Kansas đang thu hút thêm sự quan tâm của Đảng Dân chủ.

Giới phân tích nhận định Đảng Dân chủ có cơ hội giành lại Hạ viện lớn hơn Thượng viện, song số lượng các cuộc đua sít sao ngày càng tăng đang mở rộng khả năng thay đổi cán cân quyền lực tại cả hai viện.

Những vấn đề quyết định lá phiếu của cử tri

Kinh tế và chi phí sinh hoạt đang là mối quan tâm hàng đầu của cử tri Mỹ. Giá xăng dầu, chi phí nhà ở và gánh nặng chăm sóc y tế tiếp tục gây sức ép lên ngân sách các hộ gia đình.

Bên cạnh đó, quyền sinh sản, chính sách nhập cư và tình trạng nền dân chủ Mỹ cũng là những chủ đề nổi bật trong chiến dịch tranh cử. Cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran làm gia tăng lo ngại về an ninh và giá năng lượng, trong khi sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra những câu hỏi về việc làm và nhu cầu điện năng.

Theo tổ chức nghiên cứu dữ liệu USAFacts, khoảng 210 triệu người Mỹ đã đăng ký bỏ phiếu, tương đương gần 80% dân số từ 18 tuổi trở lên. California có số cử tri đăng ký đông nhất với 23,2 triệu người, tiếp đến là Texas với 17,4 triệu và Florida với 13,6 triệu.

Cuộc khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Pew từ ngày 28/9 đến 4/10 cho thấy 44% cử tri đăng ký bỏ phiếu ủng hộ ứng viên Dân chủ tại khu vực của mình, so với 36% dành cho ứng viên Cộng hòa. Khoảng 5% lựa chọn ứng viên khác và 15% chưa quyết định.

Trong nhóm cử tri nam, hai đảng cùng nhận được mức ủng hộ 42%. Tuy nhiên, ở nhóm nữ, Đảng Dân chủ dẫn trước với tỷ lệ 45%, so với 31% của Đảng Cộng hòa.

Dù vậy, kết quả thăm dò chưa phản ánh chắc chắn kết quả bầu cử, nhất là khi tỷ lệ đi bầu giữa nhiệm kỳ thường thấp hơn bầu cử tổng thống. Thống kê từ năm 1944 cho thấy tỷ lệ tham gia trung bình trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ chỉ khoảng 42%, so với 58% trong các cuộc bầu cử tổng thống.

Những kịch bản đối với nhiệm kỳ Tổng thống Trump

Nếu Đảng Dân chủ giành lại Hạ viện, Tổng thống Trump có thể gặp nhiều trở ngại trong việc thực hiện chương trình nghị sự đối nội. Hạ viện do Đảng Dân chủ kiểm soát có thể ngăn chặn các dự luật của Đảng Cộng hòa, đồng thời sử dụng các ủy ban chuyên trách để điều tra hoạt động của chính quyền.

Đáng chú ý, mọi dự luật liên bang đều cần được cả Hạ viện và Thượng viện thông qua. Vì vậy, ngay cả khi Đảng Cộng hòa duy trì quyền kiểm soát Thượng viện, đảng này cũng không thể đơn phương thúc đẩy chương trình lập pháp.

Theo Giáo sư Belt, những bất đồng về 12 dự luật ngân sách thường niên có thể gia tăng, kéo theo nguy cơ chính phủ Mỹ tiếp tục phải đóng cửa một phần do không được cấp kinh phí đúng hạn.

Nếu Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Thượng viện, sức ép đối với Nhà Trắng có thể mở rộng sang lĩnh vực nhân sự. Thượng viện có quyền phê chuẩn hoặc bác bỏ các đề cử của tổng thống, bao gồm bộ trưởng, đại sứ, thẩm phán liên bang và thẩm phán Tòa án Tối cao.

Trong trường hợp Đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện, điều đó cũng không đồng nghĩa đảng này có toàn quyền quyết định chính sách. Tổng thống Trump vẫn nắm quyền phủ quyết các dự luật, trong khi Quốc hội cần đa số 2/3 tại mỗi viện để bác bỏ quyền phủ quyết.

Ngoài ra, phần lớn các dự luật tại Thượng viện cần 60 phiếu để chấm dứt tranh luận, dù một số dự luật ngân sách có thể được thông qua bằng đa số quá bán.

Hạ viện cũng có quyền khởi xướng thủ tục luận tội tổng thống. Tuy nhiên, việc phế truất đòi hỏi ít nhất 2/3 số phiếu tại Thượng viện, ngưỡng mà cả hai đảng đều khó đạt được.

Giáo sư Belt cho rằng khả năng Đảng Dân chủ tiến hành cuộc luận tội mới nhằm vào Tổng thống Trump là không cao, dù các cuộc điều tra hoạt động của chính quyền nhiều khả năng sẽ được triển khai. Ông cũng dự báo nếu chương trình đối nội bị Quốc hội cản trở, Tổng thống Trump có thể chuyển trọng tâm sang chính sách đối ngoại, lĩnh vực mà tổng thống Mỹ có quyền chủ động lớn hơn.

Khi nào có kết quả bầu cử?

Các kết quả đầu tiên dự kiến xuất hiện sau khi những điểm bỏ phiếu sớm nhất đóng cửa lúc 18h ngày 3/11 theo giờ miền Đông nước Mỹ, tức 6h ngày 4/11 theo giờ Việt Nam. Tuy nhiên, một số cuộc đua sít sao có thể phải chờ nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần mới được xác nhận chính thức do quy định kiểm phiếu khác nhau giữa các bang.

Tại Georgia, nếu không ứng viên Thượng viện nào giành quá nửa số phiếu, cuộc bầu cử vòng hai sẽ diễn ra ngày 1/12.

Giới chuyên gia cũng lưu ý kết quả ban đầu có thể gây hiểu nhầm về bên đang dẫn trước. Tại một số bang, ứng viên Cộng hòa có thể dẫn đầu trong giai đoạn đầu trước khi cách biệt thu hẹp hoặc đảo ngược khi phiếu bầu qua thư được kiểm đếm. Hiện tượng này được gọi là “ảo ảnh đỏ”. Ở những bang kiểm đếm phiếu bầu qua thư trước, điều ngược lại có thể xảy ra và được gọi là “ảo ảnh xanh”.

Việc kiểm phiếu kéo dài hoặc thay đổi ứng viên dẫn trước không đồng nghĩa với gian lận bầu cử.

Kết quả cuối cùng sẽ xác định đảng nào kiểm soát hoạt động lập pháp, giám sát chính quyền và quyết định ngân sách liên bang, qua đó định hình cán cân quyền lực tại Washington trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump.